Het christendom kent naast het kalenderjaar, zoals wij dat allemaal kennen, ook het kerkelijk jaar. Deze twee ‘jaren’ verschillen op een belangrijk punt: het kerkelijk jaar begint niet - zoals het kalenderjaar - op 1 januari, maar op de eerste zondag van Advent, in het najaar.
In de loop van het kerkelijk jaar vieren we een aantal feestdagen. Op deze dagen staan we stil bij een aantal belangrijke momenten uit en rond het leven van Jezus. Deze kernmomenten noemen we de heilsfeiten, feiten van heil, van redding, waarbij heel duidelijk het verlossende werk van Jezus naar voren komt. Aan deze heilsfeiten geven we extra aandacht op de volgende christelijke feestdagen, waarop we ook als gemeente samenkomen in de kerk:
Belangrijke Christelijke Feestdagen
Kerst
Op 25 en 26 december gedenken en vieren we de geboorte van Jezus. In Zijn geboorte gaf God het grootste geschenk aan de wereld: Zijn eigen Zoon om de mensheid te verlossen van zonde en ongerechtigheid.
Diensten: 1e Kerstdag om 9.30 en 18.30 uur en 2e Kerstdag om 9.30 uur. De bijeenkomst op 1e Kerstdag om 18.30 uur is een kerstfeestviering voor de gemeente die ingevuld wordt door zondagsschool Benjamin.
Goede Vrijdag
De lijdensweg van Jezus bereikte de climax op de vrijdag vóór Pasen: Hij werd gekruisigd op Golgotha, vlakbij Jeruzalem. Eenzaam leed Hij aan het kruis, zelfs door Zijn Vader verlaten. Hij offerde Zichzelf letterlijk op.
Hoewel dus het lijden en sterven van Jezus op deze dag centraal staat, spreekt de Kerk toch van 'Goede' Vrijdag: Hij leed immers om het goed te maken voor ons!
Dienst: Goede Vrijdag om 19.30 uur.
Pasen
Hét feest voor de christenen is Pasen. Jezus heeft geleden, is gestorven, maar ook opgestaan uit de dood! Hij overwon het lijden en de dood, dááraan herinnert ieder Paasfeest. Met Pasen stond Jezus op en is er een nieuw begin gemaakt: door de dood naar het leven. Zoals op Pasen eens voor Jezus het nieuwe leven aanbrak, zal dat ook zo zijn voor mensen die Hem liefhebben: door de dood naar het leven: altijd bij Hem!
Diensten: 1e Paasdag om 9.30 en 18.30 uur en 2e Paasdag om 9.30 uur.
Hemelvaart
Veertig dagen na Zijn opstanding ging Jezus naar de hemel. Zijn discipelen waren bij de Hemelvaart aanwezig. Jezus beloofde hen dat binnen korte tijd de Heilige Geest zou komen om hen te helpen en te troosten.
In de hemel zit Jezus ook nu nog aan de rechterhand van God. Daar bidt Hij voor de gelovigen, daar pleit Hij voor hen bij Zijn Vader.
Dienst: Hemelvaartsdag om 9.30 uur.
Pinksteren
Tien dagen na de Hemelvaart gebeurde het dat de Heilige Geest uitgestort werd om Zijn volgelingen te helpen en te troosten. Iedereen in Jeruzalem hoorde het Evangelie in zijn eigen taal; drieduizend mensen geloofden in de God van de Bijbel. Door deze Heilige Geest leren wij tot op vandaag wie Jezus is. Door deze Geest leren wij Hem nodig te krijgen.
Diensten: 1e Pinksterdag om 9.30 en 18.30 uur en 2e Pinksterdag om 9.30 uur.
Het Kerkelijk Jaar en de Protestantse Kerk in Nederland (PKN)
Het kerkelijk of liturgisch jaar van de katholieke kerken is een periode die niet gelijk loopt met het kalenderjaar. In een kerkelijk jaar zijn er twee kringen rond de grote feestdagen van Kerstmis en Pasen.
De Kerstkring
Het kerkelijk jaar start met de kerstkring. Deze vangt aan met de eerste zondag van de advent (eigenlijk met het avondgebed voorafgaand aan deze zondag) en gaat over naar Kerstmis tot aan het feest van het Doopsel van Jezus. De advent begint op de eerste zondag (Levavi) na 26 november. Dit is ook de zondag die het dichtst bij het feest van de Heilige Andreas (30 november) valt. Van 17 december tot 24 december wordt de jaarlijkse kerstnoveen gehouden.
De Paaskring
De paaskring vangt, naargelang de gebruikte liturgische kalender, aan met septuagesima (de negende zondag voor Pasen) of Aswoensdag. Deze kring eindigt 49 dagen na Pasen met Pinksteren. De zondag daarop volgt Trinitatis (Drievuldigheidsfeest) met daarna de 27 zondagen na Trinitatis. Deze periode staat bekend als de grote groene tijd door het jaar en wordt ook nog onderverdeeld in de zomerkring (Trinitatis en 12 zondagen erna) en de herfstkring (van de 13e tot en met de 27e en laatste zondag na Trinitatis).
Het kerkelijk jaar werd ook door de Lutherse kerk gehandhaafd. Zodoende komt dit sinds de fusie met de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland nog terug in sommige gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).
Liturgische Kleuren in de PKN
Tijdens het kerkelijk jaar worden verschillende liturgische kleuren gebruikt. Iedere kleur heeft een specifieke betekenis en wordt gedragen in bepaalde periodes.
- Paars: Wordt gedragen in de advent, de tijd vóór Kerstmis, en de Veertigdagentijd, de tijd vóór Pasen. Ook bij diensten van de uitvaart en op Allerzielen wordt paars gebruikt, tenzij het een uitvaart van kinderen betreft, dan wordt wit gebruikt. Paars geeft uitdrukking aan ingetogenheid en waardigheid.
- Wit: De kleur die men draagt op de dagen van de kersttijd (vanaf het hoogfeest van Kerstmis, 25 december, tot en met het feest van het Doopsel van de Heer, de zondag na 6 januari). Het wordt gedragen in de gehele paastijd, op Hemelvaartsdag, en op de feesten van de Heer die niet in verband staan met Zijn lijden. Verder ook op de feesten van Maria, op het hoogfeest van de geboorte van de heilige Johannes de Doper (24 juni), evenals op de feestdag van de heiligen die geen martelaar zijn. Wit is feest zonder meer.
- Groen: Staat voor de ‘gewone’ tijd, die hoop en groei symboliseert.
- Rood: Wordt gebruikt op dagen die herinneren aan het lijden en sterven van martelaren, zoals Hervormingsdag. Ook bij de bevestiging van ambtsdragers wordt altijd rood gebruikt.
- Roze: Een subkleur die in protestantse kerken gebruikt wordt op de derde Advent en de vierde zondag van de Veertigdagentijd. Het paars wordt dan tijdelijk iets lichter als vooruitblik op het komende feest.
De kleuren komen terug in tafel- en kanselkleden, stola's van voorgangers en soms zelfs in de verlichting van de kerk. Het gebruik van liturgische kleuren is geen strikte regel, maar biedt handvatten om de seizoenen van de kerkelijke kalender visueel te maken.
Jaarthema's en Activiteiten binnen de PKN
Naast de heilsfeiten is er een feest waar we op wachten en vol verlangen naar uitzien: de terugkomst van Jezus op aarde! Dan komt er definitief een einde aan zonde en ongerechtigheid en breekt Gods Koninkrijk van vrede en gerechtigheid ten volle aan. Iedereen zal Hem zien.
Het jaarthema daagt gemeenten uit om bewust aandacht te schenken aan de onverwachte manieren waarop de Geest zich manifesteert, zowel binnen als buiten de kerkmuren. Een jaarthema helpt om samenhang te brengen in het aanbod van een gemeente. Gesprekskringen, diaconale en missionaire activiteiten - alles kan verbonden worden aan hetzelfde centrale thema.
Voorbeelden van Jaarthema-activiteiten
- Materiaal voor gesprekskringen: Drie bijeenkomsten van 75 tot 120 minuten, gericht op onderwerpen als ‘Gaan waar de Geest je leidt’ en ‘Iedereen profeet?!’.
- Interactieve spellen: Sirkelslag (september/oktober), Kerstchallenge (november/december) en de Paaschallenge (maart/april) sluiten aan bij het jaarthema.
- Start(zon)dag of gemeenteweekend activiteit: Een creatieve, actieve en verbindende activiteit waarbij de gemeente op een speelse wijze aan de slag gaat met het jaarthema, elkaar nodig hebbend om met andere ogen te kijken naar de directe omgeving.
- Kliederkerkprogramma 'Kijk!': Een 'kliederkerk in het wild' waarbij men de 'wildernis' intrekt om zich te laten verrassen door God en Zijn schepping, met inspiratie uit het Bijbelverhaal van Elia.
Het jaarthema van de Protestantse Kerk, gebaseerd op het hoofdstuk 'Middenin het leven' uit de visienota, nodigt uit om het werk van Gods Geest te ontdekken in de directe omgeving.
Specifieke Protestantse Feest- en Gedenkdagen
Naast de grote heilsfeiten kent de PKN ook andere gedenkdagen:
- Biddag voor Gewas en Arbeid: Elke tweede woensdag van maart. Gemeenten komen samen om te bidden voor het welslagen van de oogst en het werk.
- Pasen: zondag 5 en maandag 6 april 2026.
- Pinksteren: zondag 24 en maandag 25 mei 2026.
- Reformatiedag (Hervormingsdag): 31 oktober. Herdenking van Maarten Luther en de Reformatie.
- Dankdag voor Gewas en Arbeid: Elke eerste woensdag van november. Dankzegging voor de verkregen gewassen.
- Buß- und Bettag: Woensdag 4 november 2026. Een dag van boete en gebed in Duitse evangelische kerken, gevierd op de woensdag voor de laatste zondag van het kerkelijk jaar.
- Totensonntag (Ewigkeitssonntag): Zondag 22 november 2026. Een herdenkingsdag voor de overledenen in protestantse kerken in Duitsland en Zwitserland.
De Veertigdagentijdkalender van Petrus biedt voor elke dag een overdenking, quotes, liederen en gebeden, met het thema ‘Kijk! Door Jezus’ ogen’, aansluitend bij het jaarthema van de PKN. Deze kalender is verkrijgbaar in braille, grootletter en gesproken vorm.
tags: #christelijke #feestdagen #kalender #pkn