De samenwerkende parochies H. Kruis en H. Lebuinus bieden hun parochianen de mogelijkheid om kerkdiensten online te volgen. Via het YouTube-kanaal ‘RK-Overijssel zuid west’ worden elke zondag om 10.00 uur livestreams van eucharistievieringen uitgezonden. Na afloop blijven de vieringen beschikbaar op het kanaal, inclusief ondertiteling bij de liederen. Ook de vieringen rondom Pasen in de Broederenkerk en de Basiliek van de H. Kruisverheffing worden rechtstreeks uitgezonden, te weten op Witte Donderdag (9 april om 19.00 uur), Goede Vrijdag (10 april om 15.00 uur), paaszaterdag (11 april om 20.00 uur) en eerste en tweede Paasdag om 10.00 uur.
Het pastoraal team benadrukt het belang van ondersteuning voor parochianen, zeker in deze uitdagende tijden. Zij bieden een luisterend oor en moedigen aan om contact op te nemen met een pastor.
Kerksluitingen en de impact daarvan
Vanwege teruglopende kerkbezoeken, een kleiner wordend pastoraal team en dalende inkomsten, heeft de parochie Heilig Kruis in 2021 besloten om zeven van de acht kerken te sluiten. Dit proces, dat over een periode van vijf jaar zou plaatsvinden, heeft echter geleid tot een versnelde ontkerkelijking binnen de parochie, zo wijst onderzoek van de Radboud Universiteit uit.
Het oorspronkelijke plan was om tussen 2020 en 2025 de kerken binnen de parochie gefaseerd te sluiten, met uitzondering van de Basiliek van de Heilige Kruisverheffing in Raalte. Tot op heden zijn echter nog niet alle kerken aan de eredienst onttrokken en voor de meeste gebouwen is nog geen nieuwe bestemming gevonden.
Status van kerksluitingen per locatie:
- Holten: gesloten en verkocht
- Raalte (Pauluskerk): gesloten en verkocht
- Broekland: gesloten, nog in bezit van de parochie
- Nieuw-Heeten: gesloten, nog in bezit van de parochie
- Haarle: verkocht, doet nog af en toe dienst
- Heeten, Mariënheem en Luttenberg: beoogd voor sluiting, maar nog open
Evaluatie van het sluitingsbeleid
Op verzoek van de geloofsgemeenschappen in Broekland, Haarle, Heeten, Luttenberg, Mariënheem en Nieuw-Heeten is het beleid omtrent de kerksluitingen afgelopen najaar geëvalueerd. Dit verzoek werd in mei 2023 ingediend, maar pas in het voorjaar van 2024 werd hier gehoor aan gegeven door het parochiebestuur. Volgens een deel van de betrokken parochianen is dit te laat.
De beleidsevaluatie, uitgevoerd door Kaski, een onderzoeksinstituut verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, sprak met diverse betrokkenen, waaronder leden van lokale geloofsgemeenschappen, het parochiebestuur, het pastoraal team en werkgroepen. De conclusies zijn hard: het besluit om kerken te sluiten heeft de ontkerkelijking versneld. Lokale gemeenschappen melden een terugloop in kerkbezoekers, vrijwilligers en financiële bijdragen.
Een citaat uit de beleidsevaluatie luidt:
"De aankondiging van deze sluitingen heeft geleid tot een breed gevoelde terugloop in betrokkenheid en versnelde ontkerkelijking. Minder parochianen bezoeken de kerk, vrijwilligers zijn gestopt en bijdragen aan de Actie Kerkbalans zijn afgenomen. In alle geloofsgemeenschappen heeft de toekomst van het kerkgebouw veel tijd en negatieve aandacht opgeëist."
Als gevolg hiervan zijn kerkkoren gestopt en laten ouders hun kinderen niet meer deelnemen aan de voorbereidingen voor de Eerste Heilige Communie of het Vormsel, omdat dit niet meer in hun eigen dorp kan plaatsvinden. Daarnaast weigeren velen financiële bijdragen te leveren uit angst dat hun geld enkel naar Raalte gaat, een beeld dat het parochiebestuur probeert te weerleggen.
Beperkte zeggenschap en financiële zorgen
Binnen de geloofsgemeenschappen buiten Raalte bestaat de vrees dat de parochiekerk in Raalte gelijkstaat aan de gehele geloofsgemeenschap, en dat bijdragen niet ten goede komen aan de lokale gemeenschappen. Hoewel de Basiliek van de Heilige Kruisverheffing in Raalte wordt erkend als de grootste kerk met een sacrale sfeer, zijn er ook bezwaren. Veel katholieken in omliggende dorpen zien de basiliek als een symbool van centralisatie ten koste van lokale gemeenschappen. De basiliek is bovendien de duurste kerk om te onderhouden.
Veel parochianen uit omliggende dorpen willen niet naar Raalte reizen vanwege praktische bezwaren zoals reisafstand, maar ook omdat ze zich er niet thuis voelen. Een parochiaan merkt op:
"Wat daarbij ook speelt, is dat het DNA van de Kruisverheffing nu niet het meest welkome gen heeft. Het is een grote, welvarende dorpskerk geweest. Er was altijd geld genoeg. In Heeten verbouwden mensen zelf de kerk als er iets moest gebeuren. In Raalte werd een aannemer in de hand genomen. Ook de traditie van koffiedrinken na de mis was daar niet aan de orde."
Werkgroepen zijn opgericht om nieuwe invullingen voor de kerkgebouwen te vinden, maar dit verloopt moeizaam. De wens om een deel van de kerkgebouwen te behouden voor de geloofsgemeenschap is niet of nauwelijks meegenomen in de koopovereenkomsten voor de Pauluskerk in Raalte en het kerkgebouw in Haarle. Er heerst onbegrip over het gebrek aan zeggenschap van geloofsgemeenschappen over de sluiting en herbestemming van hun kerkgebouwen, zeker gezien het feit dat veel kerken met gemeenschapsgeld zijn gebouwd.
Een citaat uit de beleidsevaluatie illustreert dit:
"Wat wel zuur is, is dat er hier in het dorp al generaties lang geld wordt gegeven voor deze kerk. Vervolgens is met de fusie al het spaargeld van de voormalige parochie op de grote hoop gegooid. Als wij als dorpsgemeenschap de kerk zouden willen kopen, moeten we opnieuw betalen aan de parochie, en vervolgens ook nog geld zoeken om het verder te ontwikkelen. Zo word je als gemeenschap eigenlijk driedubbel geraakt."
Communicatieproblemen en kritiek op het voormalige bestuur
Het voormalige parochiebestuur, dat verantwoordelijk was voor het initiëren van het sluitingsbeleid, wordt door velen als boosdoener aangemerkt. Zowel vrijwilligers als leden van het pastoraal team geven aan dat de communicatie met het voormalige bestuur ondermaats was. Sommige parochianen vernamen via de media dat hun kerk gesloten werd. De organisatiestructuur was onduidelijk, wat leidde tot ongewenst handelen van vrijwilligers en uiteenlopende zienswijzen van nieuwe leidinggevenden.
Uit onvrede schreven parochianen, vrijwilligers en leden van het pastoraal team brieven aan het voormalige parochiebestuur, het aartsbisdom en zelfs de paus. Vaak bleef een antwoord uit of was de reactie zo traag dat het vertrouwen werd ondermijnd.
Visie van het huidige bestuur en aanbevelingen
Het huidige parochiebestuur erkent de problemen, maar blijft, net als het pastoraal team, overtuigd van het ingezette beleid. Zij stellen:
"We moesten iets doen, anders stonden we er nu veel slechter voor en was het probleem veel groter geweest. We hadden niet met zo'n zwak bestuur én in coronatijd zo'n proces moeten opstarten. Achteraf gezien kunnen we zeggen dat we niet hadden moeten doorzetten, maar toen je er middenin zat, kon je dat niet zien. Elke keer dacht je dat het weer beter werd."
Het bestuur geeft toe dat het sluiten en herbestemmen van zoveel kerkgebouwen een te grote opdracht is voor een parochiebestuur, bij gebrek aan kennis en kunde op gebieden als juridische zaken, vastgoed en communicatie. Het wordt als "niet zedelijk" beschouwd om dit te vragen van een parochiebestuur, gezien de complexiteit en de emotionele impact.
Er wordt momenteel gezocht naar oplossingen en gewerkt aan een meer werkbare situatie. Het evaluatieonderzoek doet hierbij een aantal aanbevelingen:
- Meer transparantie bieden over de bestemming van kerkgebouwen en de opbrengsten uit kerksluitingen.
- Duidelijk maken hoe deze opbrengsten bijdragen aan de toekomst van de parochie.
- Vrijwilligers ondersteunen bij het vormgeven van de geloofsgemeenschap na een kerksluiting.
- Parochiebrede activiteiten en initiatieven buiten Raalte stimuleren om de onderlinge samenhang te verbeteren.
- Ruimte bieden voor gesprek over misstanden in het beleid en taken en verantwoordelijkheden beter definiëren en verdelen.
De Spiegel #8 | Somber over de toekomst van de kerk
tags: #kerkdiensten #heilig #kruis #raalte