De vraag welke Bijbelvertaling Johannes Calvijn gebruikte, raakt aan de bredere context van bijbelvertalingen in de Reformatie en Calvijns rol daarin. Hoewel Calvijn niet direct zelf een complete Bijbelvertaling initieerde en voltooide zoals Maarten Luther, was zijn betrokkenheid bij bijbelvertalingen wel degelijk significant, met name in de revisie van de Franse vertaling van Pierre Robert Olivetanus.
Calvijns Betrokkenheid bij Bijbelvertalingen
Calvijn hechtte grote waarde aan een voor het volk toegankelijke vertaling van Gods Woord. Zijn directe invloed is vooral zichtbaar in zijn revisies van de Franse vertaling van Olivetanus. Olivetanus, een neef van Calvijn, was een sleutelfiguur in de protestantse bijbelvertalingen. Hij werkte aan een vertaling die gebaseerd was op de grondtalen en die voor protestanten aanvaardbaar was. Hoewel Olivetanus aanvankelijk aarzelde om dit werk alleen te doen, vroeg hij herhaaldelijk Calvijn om zijn vertaling te overzien. Calvijn, die geïnteresseerd was, kon aanvankelijk niet meewerken.
De Olivetanusvertaling en Calvijns Bijdrage
In 1535 werd de eerste uitgave van Olivetanus' Bijbelvertaling gepresenteerd. Olivetanus beschreef zijn doel als het "uit de Hebreeuwse en Griekse kasten en koffers halen" van de schat van het Woord, om deze "aan de kerk aan te bieden". Calvijn schreef een voorwoord bij deze vertaling, waarin hij het werk van de vertaler prees. De arbeid van Olivetanus betekende veel voor het Franse protestantisme.
Calvijns directe betrokkenheid werd pas echt zichtbaar na de dood van Olivetanus in 1538. In 1540 verscheen een herziene uitgave waaraan Calvijn meewerkte. Een door Calvijn herziene uitgave verscheen in 1546, en aan de editie van 1551, die in nog sterkere mate was bijgewerkt, besteedde Calvijn veel aandacht. Vanaf 1560 werd de herhaaldelijk herziene vertaling van Olivetanus in Genève gedrukt. Calvijns opvolger, Theodore Beza, werkte opnieuw aan een revisie die in 1588 uitkwam, wat leidde tot de Geneefse Bijbel. Deze Bijbel diende lange tijd als het Woord van God voor de Franssprekende reformatorische christenen.
Calvijns Algemene Visie op de Schrift en Vertaling
Calvijns nuchtere visie op de wenselijkheid van herziening weerspiegelt zijn benadering van de Schrift in het algemeen. In zijn commentaren op de evangeliën toonde hij aandacht voor schijnbare verschillen tussen de eerste drie evangeliën, die hij middels harmonisering en imaginatie als oplosbaar beschouwde. Hij geloofde dat de Heilige Geest de evangelisten ondanks hun onderscheiden schrijfstijl een wonderlijke overeenstemming had geschonken.
Calvijn was een voorstander van het Sola Scriptura beginsel, wat betekent dat de Schrift alleen de ultieme autoriteit is. Dit principe impliceerde voor hem niet alleen het belang van de oorspronkelijke talen, maar ook de noodzaak van vertalingen in de volkstalen. Hij zag de bijbelvertaling als essentieel voor de verspreiding van de Reformatie en de toegankelijkheid van Gods Woord voor het gewone volk.
De Statenvertaling en Verklaringen
De vraag naar specifieke vertalingen wordt vaak gesteld in de context van gereformeerde kringen, waar de Statenvertaling een belangrijke plaats inneemt. De Statenvertaling, voltooid in 1637, is een Nederlandse vertaling die tot stand kwam in opdracht van de Staten-Generaal. Deze vertaling is gebaseerd op de grondtalen en volgt de traditie van de Reformatie.
De context van de vraag over de "Korte Verklaring Der Heilige Schrift" suggereert dat de gebruiker op zoek is naar de brontekst van deze verklaringen. De aangehaalde passage uit Genesis 1:1 ("In den beginne schiep God de hemel en de aarde. De aarde nu was enkel ledigheid en vormeloosheid en duisternis over een vloed, terwijl de Geest Gods zweefde over het water.") is kenmerkend voor oudere vertalingen. De Statenvertaling luidt in Genesis 1:2: "En de aarde was woest en ledig, en duisternis lag over de watervlakte; en de Geest Gods zweefde over de wateren." De passage zoals geciteerd in de vraag lijkt een combinatie van elementen te bevatten die niet direct overeenkomen met de standaardtekst van de Statenvertaling, maar wel de sfeer van oudere vertalingen oproept. Het is mogelijk dat de "Korte Verklaring" een eigen, specifieke vertaling gebruikt of een parafraseert die afwijkt van de Statenvertaling. Dit kan het lastig maken om de precieze vertaling te identificeren zonder meer context over de uitgave van de "Korte Verklaring".
Calvijn als Uitlegger en Theoloog
Naast zijn rol in bijbelvertalingen, was Calvijn een vooraanstaand bijbeluitlegger. Zijn commentaren, die voortkwamen uit zijn preken en exegetische colleges, staan bekend om hun grondigheid en systematische aanpak. Calvijn legde de Bijbel uit vanuit de grondtalen en streefde ernaar de tekst in zijn historische en theologische context te plaatsen. Zijn werk, zoals de Institutie van de Christelijke Religie, is een systematische uiteenzetting van de reformatorische theologie en heeft een blijvende invloed gehad op het protestantisme.
Calvijns benadering van de Schrift was niet louter academisch; hij zag de Bijbel als het levende Woord van God dat zowel onderwijs als toepassing bood voor het dagelijks leven. Hij benadrukte het belang van Sola Scriptura, maar integreerde dit principe met een diepgaand begrip van de theologie en de praktische toepassing van het geloof.
Invloed van Calvijns Werk op Bijbelvertalingen
Hoewel de oorspronkelijke vraag specifiek ingaat op de vertaling die Calvijn gebruikte, is het belangrijk te erkennen dat zijn invloed op bijbelvertalingen breder is. Door zijn revisiewerk van de Olivetanusvertaling en zijn algemene nadruk op de toegankelijkheid van de Schrift, heeft Calvijn bijgedragen aan de ontwikkeling van bijbelvertalingen in de volkstalen. Zijn werk heeft indirect bijgedragen aan latere vertalingen, waaronder de Statenvertaling, door de nadruk te leggen op de grondtalen en een duidelijke, betrouwbare vertaling.
De Reformatie | Luther & Calvijn (Tijdvak 5)
tags: #welke #bijbelvertaling #gebruikte #calvijn