De Amerikaanse Democratische senator Barack Obama raakte tijdens zijn campagne voor het presidentschap in 2008 in opspraak door de controversiële uitspraken van zijn langdurige dominee, Jeremiah Wright. Obama trachtte zichzelf te presenteren als een bruggenbouwer die raciale scheidslijnen kon overbruggen, maar de uitspraken van Wright, die hij jarenlang had bijgewoond, wierpen een donkere schaduw over zijn campagne.
De rol van dominee Jeremiah Wright
Jeremiah Alvesta Wright Jr. (geboren op 22 september 1941 in Philadelphia) was tot maart 2008 de dominee van de Trinity United Church of Christ (TUCC) in Chicago, een zwarte megakerk die ook diende als thuisbasis voor Barack Obama. Wright, een invloedrijke figuur binnen de Afro-Amerikaanse gemeenschap, had een diepgaande invloed op Obama. Hij bekeerde Obama tot het christendom, voltrok zijn huwelijk en doopte zijn twee dochters. De titel van Obama's boek, "The Audacity of Hope", was zelfs ontleend aan een preek van Wright.
Wright groeide op in Philadelphia en studeerde aan de Virginia Union University. Na een militaire carrière volgde hij studies Engelse taal en letterkunde aan de Howard University, behaalde hij een master aan de University of Chicago Divinity School en een doctoraat in de theologie aan het United Theological Seminary. Op 1 maart 1972 werd hij predikant bij de TUCC.
Controversiële preken en publieke reacties
In de eerste decennia van de 21e eeuw deed Wright diverse controversiële uitspraken tijdens zijn preken. Met name na de aanslagen van 11 september 2001 suggereerde hij dat de Verenigde Staten de aanvallen over zichzelf hadden afgeroepen, omdat het land zich schuldig zou hebben gemaakt aan terrorisme. In een van zijn preken verklaarde hij: "God bless America? No. God damn America!" Bovendien uitte hij kritiek op blanken, stellende dat zwarten nog steeds slecht behandeld werden.
Deze uitspraken kwamen in de openbaarheid via televisie en internet, wat leidde tot grote verlegenheid voor Obama's campagne. Aanvankelijk trachtte Obama de optredens van Wright te bagatelliseren. Echter, naarmate de controversie toenam, zag hij zich genoodzaakt om krachtig afstand te nemen van de uitlatingen. Obama verklaarde dat hij Wright nooit dergelijke uitspraken had horen doen tijdens de kerkdiensten die hij bijwoonde.
Jeremiah Wright: "Godverdomme Amerika"
Obama's reactie en de impact op de campagne
Obama erkende dat hij, als hij dominee Wright alleen zou kennen van de fragmenten van preken die op televisie en YouTube werden herhaald, op dezelfde manier zou reageren. Hij benadrukte echter dat dit niet alles was wat hij van de man kende en dat Wright bijna twintig jaar een bron van inspiratie voor hem was geweest. Obama stelde zelfs: "Ik kan hem niet verder loslaten dan dat ik de zwarte bevolking kan loslaten. Ik kan hem niet verder loslaten dan ik mijn eigen blanke grootmoeder kan loslaten."
In een toespraak in Philadelphia, waar hij het thema raciale scheidslijnen in de Amerikaanse samenleving aansneed, zei Obama dat de uitspraken van Wright een discussie hadden losgemaakt die aantoonde dat sommige problemen met betrekking tot rassen in de Verenigde Staten nooit waren opgelost. Hij wees op de ongelijkheid die in de Afro-Amerikaanse samenleving kon worden herleid tot de nalatenschap van de slavernij.
Toen Wright eind april 2008 opnieuw kritische uitlatingen deed, waaronder de verklaring dat de kwestie "een aanval op de zwarte kerk" zou zijn, liet Obama in scherpe bewoordingen weten dat er een einde moest komen aan Wrights negatieve uitlatingen. De maat was vol voor Obama toen hij in mei 2008 hoorde dat een gastpredikant zich in zijn preek racistisch had uitgelaten over zijn Democratische rivaal Hillary Clinton. Op 31 mei 2008 kondigde hij op een persconferentie aan dat hij zijn lidmaatschap van de kerk had opgezegd.
De controverse rond dominee Wright legde de complexe relatie bloot tussen Obama, zijn Afro-Amerikaanse identiteit en de erfenis van raciale spanningen in Amerika. Hoewel Obama zich presenteerde als een brugbouwer, dwongen de uitspraken van zijn spirituele mentor hem om de diepgewortelde raciale kwesties in het land direct aan te snijden.