Barendrecht is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, gelegen op het eiland IJsselmonde en onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Naast het dorp Barendrecht omvat de gemeente ook Smitshoek en de voormalige buurtschappen Carnisse, Barendrechtse Veer, Koedood, Middeldijk en Noldijk. Het gebied kenmerkt zich door zijn vele polders en telt diverse rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, een archeologisch monument en twee beschermde dorpsgezichten, waaronder de Oude Dorpskern van Barendrecht. Dit gebied is uniek door de structuur van een dijk met een bocht rond een terp en de lager gelegen Dorpsstraat. De gemeente Barendrecht zet zich in voor het duurzaam behoud van haar erfgoed, waarbij adviseurs beleid opstellen en het bevoegd gezag vormen.
In 1006 kwam het gebied van het huidige Barendrecht in handen van het bisdom Utrecht en maakte het deel uit van de Riederwaard. Vanaf de 12e eeuw werd dit gebied bedijkt, maar in de 13e en 14e eeuw werd het regelmatig geconfronteerd met dijkdoorbraken, met een grote overstroming in 1374. Pas na 110 jaar werd besloten het Binnenland van Barendrecht opnieuw in te polderen. Het oudste gebouw in Barendrecht is de Dorpskerk in het oude centrum, en de Historische Vereniging Barendrecht bevordert de belangstelling voor de plaatselijke en regionale geschiedenis.
De Ontwikkeling van Kerkgebouwen in Barendrecht
Het evangelie van Jezus Christus was al vroeg bekend in deze streek. Er is reeds omstreeks het jaar 1100 sprake van een kerk in het ambacht Carnisse, gelegen op het eilandje "Den Ouden Dijck". Hoewel deze omgeving in 1361 werd bedijkt, overstroomde het gebied inclusief de op een terp gebouwde kerk in 1374. De huidige Dorpskerk is dus niet de eerste kerk in wat nu Barendrecht is.
Het oudste document dat spreekt van een kerk in (West) Barendrecht, dateert van 18 februari 1264. Deze akte, in het Latijn gesteld, bevindt zich in het nationaal archief. Hierin wordt vermeld dat "De kerck van Barendrecht staende jegenwoordigh onder West-Barendrecht is gestelt bij de ingelanden van 't Oude land van Barendrecht". Rekeningen uit 1510, 1511 en 1512 tonen de kosten voor de kerk, inclusief de bouw. In mei 1512 werd de kerk gewijd.
Eind 14e eeuw werden nieuwe plannen voor kerkbouw gemaakt. In 1510 begon de bouw van de huidige Dorpskerk, gefinancierd en gesticht door het polderbestuur, het Heemraadschap. Een telling uit 1515 wijst uit dat Barendrecht toen ongeveer 250 parochianen telde. Tot 1574 was Barendrecht Rooms-katholiek. De Reformatie in 1574 voltrok zich in de Dorpskerk relatief geruisloos. Met de komst van de orthodoxe predikant ds. Foppe Fortuin in 1884, kreeg de orthodoxie de overhand in protestants Barendrecht. Dit leidde op 29 januari 1887 tot een ingrijpend besluit, mede door weerstand tegen de landelijke kerkorganisatie.
De Geschiedenis van de Bethelkerk
De Bethelkerk, die in 2025 honderd jaar bestaat, heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. De bouw werd gestimuleerd door burgemeester Jacobus Bax en de grond was eigendom van een Nederlands Hervormde boer. De toenmalige Singelkerk was bouwvallig, maar de kerkenraad vond de bouw van een nieuwe kerk te duur. Burgemeester Bax schreef een brief aan de dominee waarin hij de onveilige staat van de Singelkerk benadrukte, wat de kerkenraad overhaalde tot nieuwbouw.
De kerk werd in 1925 geopend en aanvankelijk aangeduid als 'Geref. Kerk (dorp)'. In 1954 kreeg de kerk in Smitshoek de naam 'Rehobothkerk'. Om niet achter te blijven, werd de naamloze kerk in juli 1954 omgedoopt tot 'Bethelkerk', wat 'huis van God' betekent. Architect Lengkeek uit Rotterdam ontwierp in 1924 een nieuwe kerk en pastorie voor Gereformeerd Barendrecht, met een begroting van fl. 122.000,-. Het orgel, geleverd door firma Dekker te Goes, was afkomstig uit een Rooms Katholieke Kerk in Den Haag en kostte fl. 8.000,-.
Op Hemelvaartsdag, 21 mei 1925, werd de nieuwe kerk, de Bethelkerk, in gebruik genomen. Van de kerkgangers uit Smitshoek werd verwacht dat zij tweemaal per zondag de drie kwartier durende wandeling naar de Bethelkerk zouden maken, tot 1938. De nieuwe kerk werd intensief gebruikt voor diverse activiteiten, waaronder bijeenkomsten van de Christelijke Oranjevereniging en de Groene Kruis-afdeling, en concerten van koren en organisten. In de jaren vijftig vertoonde de Cefa (Christelijke Filmactie) films voor mensen die de bioscoop vermeden.
In juli 1945 splitste een deel van de gemeente zich af van de Gereformeerde Kerk en vormde de Gereformeerde Kerk onderhoudende art. 31 der Kerkorde. In 1964 werd naast de Bethelkerk een nieuw Jeugdgebouw gerealiseerd, en kort daarna werd de oude pastorie uit 1925 gesloopt om plaats te maken voor een nieuwe pastorie aan de Schaatsbaan.
Het Orgel van de Bethelkerk
Het orgel in de Bethelkerk werd oorspronkelijk in 1912 gebouwd door fa. Gebr. Franssen te Roermond voor de R.K. St. Antonius Abt kerk te Den Haag-Scheveningen. Na twaalf jaar werd het oude Franssen orgel verkocht en in 1924 door fa. Dekker te Goes geplaatst in de Gereformeerde Bethelkerk te Barendrecht. In 1948 reviseerden de orgelbouwers Valckx & Van Kouteren het instrument, waarbij aanpassingen werden gedaan: op het Hoofdwerk werd de Flute Harmonique 8’ gewijzigd in een Quint, en op het Zwelwerk werden de Vox Celeste 8’ en de Gemshoorn 8’ vervangen door een Nasard 2 2/3’ en een Terts 1 3/5’.
In 2008 onderging het orgel een omvangrijke schoonmaak en opknapbeurt door dhr. Poldervaart van orgelbouwer Pels en Van Leeuwen, waarbij alle 1413 pijpen werden gereinigd en de windlades werden gerepareerd. Ondanks deze werkzaamheden manifesteren zich nog regelmatig defecten, inherent aan een pneumatisch orgel.
Fusie en Vorming van de Protestantse Gemeente Barendrecht
Sinds de vereniging van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) op 1 mei 2004, zijn er honderden plaatselijke Protestantse gemeentes gevormd. Barendrecht behoort niet tot de voorlopers, maar de vereniging van de Hervormde gemeente en de Gereformeerde Kerk van Barendrecht stond op het punt om één Protestantse gemeente Barendrecht te vormen na een jarenlange voorbereiding.
Op 16 maart 2013 werden de definitieve fusiedocumenten aangeleverd bij het bestuur van de Classis Barendrecht van de Protestantse Kerk in Nederland. Na goedkeuring van de Classis volgden de laatste stappen, waaronder publicatie in een dagblad en het passeren van de fusieakte bij de notaris. De Protestantse Gemeente Barendrecht (PG Barendrecht) werd op 18 juni 2013 om 24.00 uur formeel een feit.
De fusie omvatte een herindelingsvoorstel voor de wijkgemeenten, gebaseerd op keuzes rond predikantsplaatsen, kerkgebouwen en financiële kaders. De Stuurgroep 'Samen Gemeente Zijn' speelde een cruciale rol in dit proces, met als doel de nieuw te vormen gemeente een eigen gezicht te geven. Er werden diverse informatieavonden gehouden voor gemeenteleden om te praten over de toekomst, de financiële situatie en de vorming van nieuwe wijkgemeenten. De fusie werd met applaus en bij acclamatie goedgekeurd binnen de Dorpskerkgemeente, waarmee de weg werd vrijgemaakt voor een historisch besluit.
Na 126 jaar, 4 maanden en 139 dagen herenigden de Hervormde Gemeente Barendrecht en de Gereformeerde Kerk van Barendrecht zich. Op dinsdag 18 juni 2013 ondertekenden de vertegenwoordigers van beide kerkgemeenschappen de fusieakte in de kerkenraadskamer van de Bethelkerk, waarmee de vorming van de nieuwe Protestantse Gemeente Barendrecht een feit werd.
Erfgoed en Duurzaamheid
De gemeente Barendrecht zet zich in om het erfgoed van de gemeente op duurzame wijze te behouden voor de toekomst. Duurzaamheidsadvies van een Duurzame Monumenten (DuMo) adviseur zorgt ervoor dat monumenten verduurzaamd worden met oog voor monumentale waarden. Het Restauratiefonds biedt een vergoeding voor een deel van de kosten van een duurzaamheidsadvies voor monumenten.
Bij wijzigingen aan een monument of karakteristiek pand wordt getoetst of er geen historisch waardevolle elementen verloren gaan. Het is raadzaam om plannen vroegtijdig met de gemeente te bespreken in een vooroverleg. Via Duurzaam Barendrecht vinden inwoners inspiratie op het gebied van duurzaamheid, zoals acties, activiteiten en nieuws, met het oog op het landelijke doel om in 2050 klimaatneutraal te zijn.
Archiefbeheer
Het archief van de Gereformeerde Kerk in Barendrecht werd aanvankelijk verzorgd door heer J.E.J. Blinde, die een boekje schreef over 100 jaar Gereformeerd Barendrecht. Een deel van het archief (1856-1973) werd in 1988 overgedragen aan het archief van de Gemeente Rotterdam en beschreven door J.C. Okkema. Na het overlijden van de heer Blinde kwamen de archiefwerkzaamheden stil te liggen. Later werden de archiefstukken die nog in Barendrecht aanwezig waren, opnieuw geïnventariseerd en geïntegreerd met de stukken bij de Gemeente Rotterdam. Dit totale archief, tot en met het jaar 2000, werd in 2008 overgedragen aan het Gemeentearchief in Rotterdam, waar het nu beheerd wordt door de Gemeentelijke Archiefdienst van Rotterdam.
tags: #bethelkerk #barendrecht #bouwjaar