De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) bevinden zich in een periode van significante veranderingen, met name rond de voorbereidingen voor een nieuwe kerkelijke vergadering die de potentie heeft om een nieuwe synodale structuur te vormen. Deze ontwikkelingen worden gedreven door een groep van ongeveer zeventig CGK-kerken, geassocieerd met de 'Rijnsburg-groep', die streven naar een herstel van de synodale structuur, inclusief een herindeling van de classes.
Het Convent en de Algemene Vergadering
Centraal in dit proces staat het voortgezette convent dat gepland staat voor zaterdag 29 november. Dit convent is een vervolg op een eerdere bijeenkomst op 3 oktober in de Pniëlkerk in Veenendaal. Het hoofddoel van deze vergaderingen is het maken van verdere afspraken voor een later te houden 'algemene vergadering'. Deze algemene vergadering wordt beoogd om hetzelfde gezag te hebben als een synode, maar dan met directe afvaardiging van de kerkenraden.
Deelnemende kerkenraden die zich willen houden aan Schrift, belijdenis, kerkorde en eerdere synodebesluiten, kunnen twee afgevaardigden sturen die met 'last en macht' kunnen deelnemen aan de besluitvorming. Voor kerken die nog niet volledig willen deelnemen, is er de mogelijkheid om afgevaardigden als waarnemers te sturen. Deze waarnemers kunnen deelnemen aan de discussies, maar hebben geen stemrecht. Deze tweedeling is bedoeld om gezamenlijkheid te bevorderen, terwijl er ook ruimte blijft voor verschillen in tempo tussen de betrokken gemeenten.
Op het convent van 29 november zal ook een 'roepende kerk' worden aangewezen voor de algemene vergadering, en zal een datum voor deze vergadering worden vastgesteld. Kerkenraden zijn verzocht om te kiezen voor deelname of waarnemerschap en eventueel een verklaring van verbondenheid te ondertekenen.
Achtergrond van de Ontwikkelingen
De aanleiding voor deze herstructurering ligt in de aanhoudende crisis binnen de CGK, waarbij de generale synode er niet in is geslaagd oplossingen te vinden voor verdeeldheid over onderwerpen als vrouwelijke ambtsdragers en homoseksualiteit. Pogingen tot compromissen, zoals een model met twee stromingen binnen één kerkverband, strandden bij gebrek aan draagvlak.
De initiatiefnemers van het convent hebben de route via de nieuwe synode van Hoogeveen als onhaalbaar of principieel onaanvaardbaar beschouwd, onder meer vanwege blokkades bij de classes en onzekerheid over de uitkomsten. Zij zien geen gezamenlijke toekomst meer voor alle 181 CGK-kerken binnen het huidige verband. Dit leidt tot de oprichting van een nieuw kerkverband, waarbij de 'Rijnsburg-groep' zichzelf ziet als de voortzetting van de oorspronkelijke CGK, hoewel dit juridisch complex ligt.
Er is een parallelle ontwikkeling waarbij het oud-moderamen, na ingrijpen van de rechter, de CGK Hoogeveen heeft aangewezen als samenroepende kerk voor een nieuwe synode. Echter, vier van de vijf leden van het oud-moderamen stapten op, wat de complexiteit van de situatie verder benadrukt.
Concrete Stappen naar een Nieuwe Structuur
Tijdens het convent zijn concrete stappen gezet richting een eigen kerkelijke structuur. Er is ingestemd met de vorming van vier zogenaamde 'classes-in-opbouw', regionale verbanden die plaatselijke kerken moeten ondersteunen en besluiten moeten nemen over kerkelijke kwesties. De indeling van deze classes zal spoedig worden bekendgemaakt.
Daarnaast zijn twee commissies ingesteld: een commissie vertegenwoordiging, onder leiding van ds. L.A. den Butter, die contact zal onderhouden met andere CGK-kerken (inclusief de groep rond Hoogeveen), en een commissie die zich richt op ondersteuning en advies aan plaatselijke kerken en de nieuwe classes, met kerkrechtdeskundige mr. Pieter Pel in een adviserende rol.
Uitgelicht! 1 december 2025 - Anton Egas over de scheuring binnen de CGK
Visie op Kerkrecht en Toekomst
Een opmerkelijk aspect van de vorming van dit nieuwe kerkverband is de toevoeging van 'synodebesluiten' als vierde criterium, naast Schrift, belijdenis en kerkorde. Dit impliceert dat besluiten van de landelijke synode bindend zijn voor alle kerken, wat volgens critici het gereformeerd kerkrecht ondermijnt, waarbij de plaatselijke kerk traditioneel het hoogste orgaan is.
De initiatiefnemers benadrukken echter dat het doel is om het kerkverband op een ordelijke en eerlijke manier te ontrafelen en de synodale structuur van onderaf weer op te bouwen. Er is een oproep tot verootmoediging gedaan vanwege het verval binnen de kerken, en de hoop uitgesproken dat de Heere de gemeenschap zal bewaren en opbouwen.
De commissie vertegenwoordiging, onder leiding van ds. L.A. den Butter, heeft als taak om contact te onderhouden met andere CGK-kerken en de financiële consequenties van een mogelijke kerkscheuring in kaart te brengen. Zij denken na over scenario's als voortbestaan, ontvlechting, ontbinding van het kerkverband en de consequenties voor gezamenlijk gedragen werk en materiële goederen.
Ondanks de complexiteit en de verdeeldheid, is er een wederzijdse bereidheid tot gesprek, met als doel om nette afspraken te maken over een juridische splitsing van de CGK. De hoop is dat deze ontwikkelingen uiteindelijk zullen leiden tot een hernieuwd en ordelijk samenleven binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken.