Civitas Christiana (CC) is een Nederlandse ultraconservatief-katholieke organisatie die zich politiek rechts positioneert. De stichting, gevestigd in Veenendaal, werd in 2014 opgericht door Hugo Bos. De groep zet zich actief in tegen het recht op abortus, wat zij aanduiden als 'moorddrift' en 'cultuur van de dood', en richt zich ook tegen de zogenaamde "gender-ideologie" en de multiculturele samenleving, die zij zien als bedreigingen voor de christelijke beschaving.
Civitas Christiana maakt deel uit van de internationale beweging Traditie, Familie en Privé-eigendom (TFP), die in de jaren 1960 in Brazilië ontstond en zich in 2019 in 32 landen manifesteerde. Oprichter Hugo Bos, die zich in 2010 tot het katholicisme bekeerde na een protestantse achtergrond, is nauw betrokken bij de activiteiten van de stichting. Paul von Oldenburg, hertog van Oldenburg, bekleedt de functie van voorzitter, terwijl ook een Braziliaanse Fransman en Bos zelf deel uitmaken van het bestuur.
De organisatie voert haar campagnes onder verschillende namen. Zo leidt de campagne Stirezo Pro Life de anti-abortusacties, terwijl Gezin in Gevaar zich richt op thema's als seksualiteit, genderideologie en het gezin. Een andere campagne, Mijn Onbevlekt Hart zal triomferen, is specifiek gewijd aan Maria-verering en beoogt "de bekering van Nederland tot Onze Lieve Heer, met de boodschap van Onze Lieve Vrouw van Fatima." Met de campagne Cultuur onder vuur tracht het genootschap progressieve en humanistische invloeden in de samenleving tegen te gaan.
Campagnes en Activiteiten
De campagne Gezin in Gevaar, een initiatief van Hugo Bos, werd op 26 maart 2014 opgericht als onderdeel van Civitas Christiana. Hertog Paul von Oldenburg werd voorzitter en Hugo Bos secretaris. Deze stichting fungeert als de Nederlandse tak van de beweging Traditie, Familie en Privé-eigendom, met de katholieke leider Plinio Corrêa de Oliveira (1908-1995) als inspirator.
De TFP-beweging wordt gekenmerkt door haar ultraconservatieve katholieke inslag, waarbij het gezin wordt beschouwd als de "hoeksteen van de samenleving". Aanhangers van TFP zouden streven naar een terugkeer naar de situatie van vóór het Concilie van Trente in de zestiende eeuw. Civitas Christiana verklaart zich te richten op een terugkeer van de samenleving naar haar "christelijke wortels", met de drie kernbegrippen traditie, familie en privé-eigendom. Het traditionele gezin, geworteld in het christendom, staat hierbij centraal.
De politieke agenda van Civitas Christiana vertoont aanzienlijke overeenkomsten met die van extreemrechtse partijen. De beweging heeft zich onder andere verzet tegen abortus (Pro-life), "klimaatdwang", "genderideologie" ("lhbt-dictatuur") en multiculturalisme, waarbij ze ook opkwamen voor Zwarte Piet en zich uitspraken tegen islamisering. Abortus wordt door hen bestempeld als "moorddrift" en "cultuur van de dood".
Juridische Strijd en Controverses
Op 3 april 2024 kwamen Civitas Christiana en kenniscentrum Rutgers tegenover elkaar te staan in de rechtbank. De kern van de zaak betrof de vermeende "laster" die Civitas Christiana zou verspreiden rondom seksuele voorlichting op basisscholen. Civitas Christiana richtte zich met de campagne 'Gezin in Gevaar' al langer op de jaarlijkse 'Week van de Lentekriebels', de thematweek voor seksuele voorlichting op basisscholen. Volgens Civitas zou kennis- en expertisecentrum Rutgers hiermee pedofilie bevorderen en kinderen seksualiseren.
Rutgers bestempelde de beschuldigingen van Civitas als "ongefundeerd, absurd en onrechtmatig" en stelde dat de campagne van Civitas had geleid tot bedreigingen, zowel online als offline, aan het adres van leraren op basisscholen en personeelsleden van Rutgers. In 2024 drong een groep activisten, waaronder de bekende 'fakkelman' Max van den B., het kantoor van Rutgers binnen tijdens de Week van de Lentekriebels en uitte daar doodsbedreigingen.
Tijdens de rechtszaak betoogde Civitas dat het recht had om kritiek te uiten op het materiaal van Rutgers, terwijl Rutgers stelde dat de beschuldigingen van Civitas verwarring zaaiden. Civitas ontkende echter dat hun campagne aanzette tot geweld en distantieerde zich van geweld dat mogelijk op basis van de campagne was gepleegd. De stichting beschuldigde Rutgers op haar beurt van "trial by media", waarbij de media gebruikt zouden worden om Civitas in een kwaad daglicht te stellen.
Hugo Bos werd ook persoonlijk gedagvaard om te stoppen met het verspreiden van desinformatie over Rutgers, aangezien hij op zijn persoonlijke sociale mediakanalen uitspraken van Civitas beaamd of becommentarieerd zou hebben. Rutgers achtte dit gerechtvaardigd omdat Bos individueel genoemd werd in een zaak die primair tegen zijn stichting werd gevoerd.
Interne Ontwikkelingen en Kritiek
Er zijn meldingen van ontevredenheid onder voormalige werknemers van Civitas Christiana. De wijze van fondsenwerving en de invloed van de moederorganisatie TFP zouden bij sommigen tot kritiek hebben geleid. Zo werd het ontslag van leidinggevende Gerro Nap, een prominente figuur binnen de prolifetak Stirezo, als een ingrijpende gebeurtenis beschouwd.
Verschillende betrokkenen gaven aan dat Nap steeds meer moeite kreeg met de "sektarische trekken" van TFP en dat zijn visie leidde tot botsingen met Hugo Bos en Daniel Martins, een invloedrijke TFP'er in Nederland. Verschillen in inzicht over de werkwijze, waarbij Bos meer gericht zou zijn op fondsenwerving en Nap meer op inhoudelijk werk, zouden tot spanningen hebben geleid.
Na het vertrek van Nap volgde een personeelsuittocht, waarbij ongeveer een derde van het personeelsbestand de stichting in 2022 verliet. Vertrekkers uitten kritiek op de "drammerige" fondsenwerving en het gevoel dat de stichting te weinig gericht was op de inhoud. Ook de leiderschapsstijl van Hugo Bos werd bekritiseerd, met beschuldigingen van dictatoriaal gedrag en te hoge druk op het personeel.
Sommige voormalige betrokkenen beschreven de internationale TFP-beweging als sektarisch, met leden die zich zien als de "voorhoede die de eindtijd moet inleiden". Er zijn verhalen over TFP'ers die dagelijks de communie ontvangen en elkaar hosties geven bij afwezigheid van een priester, wat door sommigen als "heiligschennis" werd beschouwd. Ook zou er binnen TFP een nadruk liggen op het "haten van zondaars", wat leidde tot kritiek op paus Franciscus.
De levenswijze van TFP-leden, met luxe verblijven en diners, leidde tot ongemak bij betrokkenen, vooral wanneer donatiegelden hieraan besteed werden, terwijl donateurs dachten bij te dragen aan pro-life doeleinden. Het Reformatorisch Dagblad kon echter geen definitief inzicht krijgen in de besteding van donateursgelden door de stichting.
Documentaire over de Nederlandse dichter Martinus Nijhoff (1983)
De Rol van Hugo Bos en TFP
Hugo Bos, oorspronkelijk vrijgemaakt gereformeerd, bekeerde zich later tot het katholicisme en werd ingewijd als TFP'er. Binnen Civitas Christiana wordt de invloed van de Braziliaan Daniel Martins als aanzienlijk beschouwd, waarbij Bos belangrijke beslissingen naar verluidt niet zonder zijn goedkeuring zou nemen.
De internationale TFP-beweging, opgericht door Plinio Corrêa de Oliveira, ziet de Reformatie als een grote dwaling en legt een sterke nadruk op Mariaverering. Sommige bronnen beschrijven de beweging als sektarisch, met leden die zich voorbereiden op de eindtijd en een nadruk op het haten van zondaars.
Het is voor TFP-leden niet eenvoudig om de beweging te verlaten. Vertrekkers zouden geconfronteerd worden met beschuldigingen van "afvalligheid" en waarschuwingen voor goddelijke straf. Verhalen over de vreselijke dood van ex-leden zouden wijdverbreid zijn binnen de organisatie.
Ondanks de kritiek en controverses, zijn er ook positieve noten te horen over Civitas Christiana. Zo wordt de sfeer op de werkvloer soms omschreven als hartelijk en waarderen medewerkers de "gelovige" sfeer, met het zingen van het Angelus voor de lunch. Sommigen zien de stichting als een broederschap die streeft naar een christelijkere en katholiekere samenleving.
tags: #civitas #christiana #hugo #bos #gereformeerd