Frankrijk, het op een na grootste land van Europa, trekt jaarlijks talloze vakantiegangers, waaronder veel protestantse christenen. Desondanks is er vaak weinig bekendheid over het kerkelijk leven en het protestantisme binnen dit uitgestrekte land. Met ongeveer 53 miljoen inwoners telt Frankrijk slechts zo'n half miljoen protestanten, wat neerkomt op minder dan 1% van de bevolking. Van deze groep is slechts een fractie actief betrokken bij het kerkelijk leven.
De impact van secularisatie is in Frankrijk aanzienlijk, mede beïnvloed door historische gebeurtenissen zoals de vervolgingen van de Hugenoten, het rationalisme, modernisme en de Franse Revolutie. Zelfs de Rooms-Katholieke Kerk in Frankrijk is in grote mate geseculariseerd.
Historische Wortels van het Franse Protestantisme
De geschiedenis van de Hervormde Kerk in Frankrijk begint in 1559 met de eerste Nationale Synode in Parijs. In 1571 werd de Geloofsbelijdenis van La Rochelle opgesteld, die vergelijkbaar is met de Nederlandse Geloofsbelijdenis, en de kerk kreeg een presbyteriaal-synodale kerkorde. Het Edict van Nantes (1598) verleende godsdienstvrijheid, maar dit werd in 1685 ingetrokken, wat leidde tot de dood van tienduizenden protestanten en de vlucht van meer dan 200.000 protestanten naar andere landen.
Na de Franse Revolutie werd het protestantisme in 1815 opnieuw erkend. Het rationalisme had echter diepe wortels geslagen in de theologie, en de staat had een aanzienlijke invloed op het kerkbestuur. Een belangrijke wending vond plaats in 1872, toen de synode een verklaring aannam die verwees naar de Geloofsbelijdenis van La Rochelle en andere reformatorische belijdenisgeschriften, met nadruk op de onfeilbaarheid van de Heilige Schrift en de redding door geloof in Christus alleen.
Ontwikkelingen in de 20e Eeuw
De 'Wet op de scheiding van kerk en staat' uit 1905 dwong Franse protestanten om lokale gemeenten in te richten als 'geestelijke verenigingen'. Een meerderheid bleef trouw aan de synode van 1872 en vormde de Union Nationale des Églises Réformées Évangéliques (Nationale Unie van gereformeerde evangelische kerken). Anderen behielden de naam Églises Réformées.
In 1938 fuseerden de Églises Réformées, enkele Methodisten- en vrije kerken, en een deel van de gemeenten van de Union Nationale des Églises Réformées Évangéliques tot de Église Réformée de France (ERF). Dit samengaan was gebaseerd op een compromis zonder binding aan de belijdenis der Reformatie. Een dertigtal gemeenten en predikanten vormde hierop de Union des Églises Réformées Évangéliques Indépendantes (EREI), tegenwoordig bekend als UNEPREF. De EREI, met ongeveer 300.000 leden, is de grootste protestantse kerk in Frankrijk en kent zowel rechtzinnige als vrijzinnige predikanten.
De Structuur en Kenmerken van Franse Protestantse Kerken
Volgens de Franse wet van 1905 zijn kerken 'associations cultuelles' (geestelijke verenigingen). Dit betekent dat wat in Nederlandse kerken een kerkeraad is, in Frankrijk het karakter heeft van een 'verenigingsbestuur', waarin zowel mannen als vrouwen zitting hebben. De wet staat geen scheiding tussen mannen en vrouwen in deze besturen toe, wat geldt voor alle kerken, inclusief de EREI.
De Eglise Réformée de France (ERF) heeft sinds 2013 de naam Église Protestante Unie de France (EPUF) gekregen na een fusie met de lutherse Église Évangélique Luthérienne de France (EELF). De EPUF is het grootste protestantse kerkgenootschap in Frankrijk. De kerk kent een presbyteriaanse structuur met een jaarlijkse generale synode.
De term 'évangéliques' in Frankrijk betekent niet hetzelfde als 'evangelisch' in Nederland, maar verwijst naar niet-rooms-katholiek, dus protestants. 'Indépendante' in de naam van de EREI (nu UNEPREF) betekent onafhankelijk in de zin dat ze niet zijn meegegaan met de fusie van 1938.
De Theologische Faculteit in Aix-en-Provence
De EREI (nu UNEPREF) heeft sinds 1940 de Vrije Protestantse Theologische Faculteit (Faculté Libre de Théologie Protestante) in Aix-en-Provence. Na een sluiting werd deze in 1974 heropend met de belijdenissen van de Reformatie als grondslag. Deze faculteit draagt bij aan de groei van het Calvinisme in Frankrijk en trekt studenten uit diverse Franstalige landen.
Organisaties en Initiatieven
In 1979 werd de A.C.R.C. (Vereniging van gereformeerde belijdende christenen) opgericht om het gereformeerde leven in Frankrijk te bevorderen en contacten te onderhouden. De leden komen zowel uit de EREI (UNEPREF) als uit de ERF (EPUF).
Sinds 1979 vindt jaarlijks de Pastorale van Dijon plaats, een conferentie voor predikanten, studenten en theologisch geïnteresseerden, gebaseerd op de Dordtse Leerregels. Dit evenement biedt bemoediging aan predikanten die vaak een geïsoleerd bestaan leiden.
Verschillende Nederlandse kerkgenootschappen verlenen steun aan Franse protestantse kerken. De Stichting Steun Gereformeerde Kerken in Frankrijk ondersteunt de kerken van de UNEPREF. Het Comité d'Entraide Chrétienne Réformée, voortgekomen uit de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, heeft bijgedragen aan de heruitgave van de Heidelbergse Catechismus en de Geloofsbelijdenis van La Rochelle in het Frans.
Uitdagingen en Groei van het Evangelische Protestantisme
Frankrijk wordt gekenmerkt door secularisme en een aversie tegen geïnstitutionaliseerde religies, terwijl occultisme en esoterisme floreren. De toestroom van migranten en de groeiende invloed van de moslimgemeenschap vormen aanvullende uitdagingen.
Ondanks deze uitdagingen is er sprake van groei binnen de evangelische beweging. Tussen 1950 en nu is de evangelische gemeenschap gegroeid van enkele tienduizenden tot honderdduizenden actieve leden. De oprichting van nieuwe gemeenten, met een doelstelling van één gemeente per 10.000 inwoners, wordt gezien als een effectieve manier om de geseculariseerde Franse bevolking te bereiken.
Op zoek naar Frankrijk
De aantrekkingskracht van evangelische kerken voor jongeren wordt toegeschreven aan de centrale rol van de Bijbel, de nadruk op bekering en een persoonlijke relatie met Jezus, het missionaire karakter en de laagdrempelige, dynamische diensten. De afwezigheid van sterke hiërarchische structuren maakt de drempel laag en bevordert de groei van diverse gemeenten.
Echter, de zelfstandigheid van evangelische gemeenten brengt ook risico's met zich mee. Rapporten van de Franse overheid wijzen op meldingen van 'sektarisch misbruik' in sommige groepen, hoewel de beweging benadrukt dat dit niet representatief is voor het geheel.
Nederlandse Betrokkenheid en Ondersteuning
Nederlandse christenen worden aangemoedigd om Franse kerken te bezoeken tijdens hun vakantie, aangezien individuele contacten erg belangrijk zijn voor Franse christenen. Bezoek aan erediensten, zelfs met taalbarrières, wordt als bemoedigend ervaren.
Er zijn diverse initiatieven vanuit Nederland om het Franse protestantisme te ondersteunen, waaronder financiële steun aan de theologische faculteit in Aix-en-Provence en de kerken van de UNEPREF. De 'Stichting Steun Gereformeerde Kerken in Frankrijk' en het 'Comité d'Entraide Chrétienne Réformée' spelen hierin een belangrijke rol.
Het is belangrijk te erkennen dat Frankrijk, het geboorteland van Calvijn, een zendingsgebied dicht bij huis is. De kleine Franse kerken, vaak met enkele tientallen kerkgangers, kampen met financiële zorgen en uitdagingen in de Franse volksaard, die minder ontvankelijk lijkt voor gereformeerde prediking en waar avonddiensten schaars zijn.
Desondanks is er een sterk besef om het evangelie uit te dragen. De inspanningen om kinder- en jeugdkampen te organiseren, bijbelstudiedagen en de opzet van pioniersplekken in grotere steden getuigen van een levendige, zij het uitdagende, protestantse gemeenschap in Frankrijk.
tags: #evangelische #gemeente #frankrijk