De naam Oosterbeek zou zijn afgeleid van de Ostbac, een beek die door het Zweiersdal stroomde. Het dorp vormt een belangrijke schakel tussen de zuidelijke rand van de Veluwe en de uiterwaarden langs de Rijn.
De Oude Kerk: een Oude Geschiedenis
De Oude Kerk aan de Benedendorpseweg in Oosterbeek is een van de oudste nog bestaande kerken in Nederland en maakt deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De kerk is ongeveer duizend jaar oud en dateert uit de Karolingische periode (achtste tot tiende eeuw). Het eenbeukige rechthoekige schip, gebouwd in preromaanse stijl met tufsteen, bevat nog delen uit die tijd.
De vroeg-Romaanse stijl is herkenbaar aan de ronde boogvensters en het gebruik van tufsteen, met name in het middenschip en het koor. Dit bouwmateriaal zou afkomstig kunnen zijn van Romeinse versterkingen aan de overkant van de Rijn, in Meinerswijk en Driel. Ook het Romaanse portaal bij de ingang, met een versierd fronton boven de deur, is een opvallend kenmerk. Oorspronkelijk was de kerk een zaalkerk.
In de loop der eeuwen is de kerk aanzienlijk uitgebreid. In de vijftiende eeuw werd een groter gotisch koor toegevoegd, en in de negentiende eeuw kwamen er twee zijbeuken bij. De kerk bood destijds plaats aan ongeveer 700 personen. Diverse kenmerken uit het verleden zijn nog te bewonderen, zoals het Leprozenvenster, waardoor mensen met besmettelijke ziekten de kerkdiensten konden volgen.
De toren van de kerk is veertiende-eeuws en bekleed met tufsteen. De kerk werd in 1949-1950 hersteld en gerestaureerd na zware beschadigingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De toren kreeg een nieuwe, korte spits in de vorm van een tentdak. Tijdens een belangrijke reconstructie werd de oorspronkelijke bouwvorm hersteld.
Bernulphus en de Keizerlijke Connectie
De kroniek van Johannes de Beke uit de veertiende eeuw vermeldt dat in 1027 keizerin Gisela, de echtgenote van Keizer Koenraad II van het Heilige Roomse Rijk, in de Oosterbeekse pastorie beviel van een dochter. Als dank zou de pastoor van de kerk, Bernulphus, beloond zijn met de positie van Bisschop van Utrecht. Bernulphus heeft daadwerkelijk bestaan, is heilig verklaard en geldt als de patroonheilige van Oosterbeek.
Hoewel een populair volksverhaal suggereert dat de latere keizer Hendrik III in Oosterbeek zou zijn geboren, is dit historisch niet correct. Desondanks blijft het verhaal van Bernulphus en de keizerlijke familie een belangrijk onderdeel van de lokale legende.
De Slag om Arnhem en de Kerk
In september 1944 was de omgeving van de Oosterbeekse kerk het toneel van zware gevechten tijdens Operatie Market Garden. De Geallieerden leden grote verliezen en konden de Rijnbrug bij Arnhem niet innemen. Oosterbeek lag in het hart van het slagveld, en de Oude Kerk diende als een van de laatste steunpunten voordat de geallieerde troepen zich terugtrokken over de Rijn.
Acht dagen lang vonden er intense gevechten plaats rondom de kerk. De pastorie ernaast werd ingericht als noodhospitaal, waar onder andere Kate ter Horst circa 250 gewonde Britse soldaten verzorgde. Na de oorlog werd de kerk hersteld en in 1949 weer in gebruik genomen.
Slag om Arnhem Operation Marketgarden Deel 1
De Gereformeerde Kerk van Oosterbeek
De geschiedenis van de Gereformeerde Kerk omvat de dorpen Oosterbeek, Doorwerth, Heveadorp en tot 1928 ook Wolfheze. De kerk speelde een belangrijke rol in de gemeenschap en heeft door de jaren heen diverse ontwikkelingen gekend.
Instituering en Samenvoeging
Op 1 januari 2003 werd de Christelijke Gereformeerde Kerk van Oosterbeek opgeheven als zelfstandige gemeente. De ruim 25 overgebleven leden sloten zich aan bij de gemeente van Bennekom, waardoor er sindsdien sprake is van één gemeente met één kerkenraad.
Tussen 2003 en 2021 maakte de voormalige CGK Oosterbeek deel uit van de CGK Bennekom-Oosterbeek. De instituering vond plaats onder leiding van de predikanten J. Tamminga en C. v.d. Zaal. Er zijn herdenkingsdiensten gehouden ter gelegenheid van het 25-jarig en vijftigjarig bestaan, met voorgangers als ds. H. en ds. P.
100-jarig Bestaan en Visie
Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Gereformeerde Kerk Oosterbeek werd er een boekje uitgebracht, tot stand gekomen na studie van vele verslagen en notulen uit het verleden. De archivaris van de gemeente, de heer G. H. Maassen jr., schreef dit boekje ter ere van dit jubileum.
De geschiedenis van de kerk wordt gezien als boeiend en leerzaam, en helpt bij het zoeken naar wegen van kerk-zijn in de huidige en toekomstige samenleving. Bij het 100-jarig bestaan werd de wens uitgesproken dat de belijdenis 'JESUS HOMINUM SALVATOR' steeds meer beleefd en gevierd mag worden.
Diverse Kerken en Kapellen in de Regio
De regio Oosterbeek kent een rijke kerkelijke geschiedenis met diverse gebouwen en gemeenschappen:
Wolfheze
- De geschiedenis van Wolfheze gaat ver terug, met vermeldingen sinds 2000 jaar voor Christus.
- Er wordt gesproken over een kerk van ongeveer 21 bij 8 meter, gebouwd van tufsteen met een leien dak, die gevonden is bij de A50.
- De kerk van Wolfheze verdween en werd later opnieuw ontdekt. Er zijn opgravingen geweest die de afmetingen van een kerkje van 7.56 x 20.90 meter blootlegden, gebouwd van veldkeien.
- Verschillende predikanten dienden de gemeente, waaronder ds. Jacob (J.) v.d., pastor Harry (H.M.J.) Schasfoort, Piet Middelaar, Vinh Nguyen en Remco Graat.
- De Stichtingskerk Pro Persona (ook bekend als Opstandingskerk) werd opgericht op 9 oktober 1884.
- De Nederlandse Opstandingskapel had diverse geestelijk verzorgers met protestantse, rooms-katholieke en islamitische achtergronden.
Doorwerth en Heelsum
- De Doorwerthsche ingezetenen gingen te Wolfhezen ter kerk.
- Er is sprake van een kapel van ongeveer 21 bij 8 meter, gelegen nabij de snelweg.
- In 1517 begon de bouw van een kerk in Heelsum.
- De kerken van Doorwerth en Heelsum werden in de 11de eeuw al gebouwd met stenen.
Oosterbeek-Laag en Oosterbeek-Hoog
- De Remonstrantse kerk, gebouwd in 1892 door ongeveer 190 gemeenteleden, werd in 1924 vervangen door een grotere kerk. De eerste steen werd gelegd door ds. Koers.
- De Voormalige Gereformeerde kerk, gelegen op de hoek van de Jacobaweg en de Van Toulon v.d. Koogweg, werd in 1924 met de bouw van de nieuwe kerk begonnen.
- De Vredebergkerk, oorspronkelijk Gereformeerd en na 2008 Protestant, werd op de Van Toulon van der Koogweg gebouwd. Een Duitse V1 vloog in 1945 tegen de toren.
- De Nederlands Hervormde Kerk in Oosterbeek, gelegen aan de Benedendorpseweg, is een zeer oude kerk. De huidige kerk is vele malen verbouwd en aangebouwd.
- De Goede Herderkerk, gebouwd na de oorlog in het centrum van Oosterbeek, is nu in gebruik als Uitvaartcentrum Mijnhart.
- De Sint Bernulphuskerk, een Rooms-Katholieke kerk, werd in 1885 in gebruik genomen. Het altaar komt uit het atelier van Mengelberg.
- De Kapel van het Sint Elisabeth Gesticht werd gebouwd en de zusters waren er actief tot 1955.
- Het Evangelie-gebouw der Ned. Herv. Kerk te Oosterbeek werd in 1932 geopend.
De geschiedenis van de kerken in Oosterbeek en omgeving is rijk en complex, met invloeden van verschillende periodes, bouwstijlen en gebeurtenissen zoals de Slag om Arnhem.
tags: #gereformeerde #kerk #oosterbeek