Het Hervormd Jeugdgebouw in IJmuiden heeft een rijke geschiedenis die nauw verbonden is met de ontwikkeling van de gemeenschap en het jeugdwerk in de stad. De informatie die hierover beschikbaar is, biedt inzicht in de verschillende functies die het gebouw heeft vervuld en de maatschappelijke context waarin dit plaatsvond.
De Ontwikkeling van IJmuiden en de Behoefte aan Jeugdvoorzieningen
De groei van IJmuiden, met name na de opening van het Noordzeekanaal in 1865, leidde tot de ontwikkeling van nieuwe woonwijken, zoals de 'Schildersbuurt' op het terrein van de voormalige buitenplaats Velserduin. Met de komst van veel nieuwe inwoners ontstond ook de behoefte aan voorzieningen voor de jeugd.
Vroege Initiatieven voor Jeugdwerk
Direct na de Tweede Wereldoorlog werd vanuit de Nederlandse rooms-katholieke kerk de Katholieke Jeugdbeweging opgericht met als doel jongeren van de straat te houden en te beschermen tegen negatieve invloeden. Ook in IJmuiden toonden rooms-katholieken, samen met vertegenwoordigers van andere gezindten en de gemeente Velsen, interesse in het opzetten van een jeugdhonk. Aanvankelijk was er betrokkenheid bij een jeugdhonk aan de Kanaalstraat, beheerd door de Velser Jeugdcentrale. Vanwege onenigheid over de aanpak van het opvoedingswerk door de toekomstige gemengde leiding, besloten de katholieken eind 1956 hun medewerking te beëindigen en een eigen jeugdhonk op te zetten.
De Oprichting van "De Spil"
Na aanvankelijke plannen voor een locatie aan de Willemsbeekweg, werd uiteindelijk een geschikte plek gevonden tegenover het Rex Theater. Op 14 december 1957 werd jeugdhonk 'De Spil' aan de Meeuwenlaan feestelijk geopend en ingezegend. Dit gebouw, voorheen café Parkzicht, kende sinds 1938 diverse gebruikers, waaronder warenhuizen en tijdens de oorlog een 'Wehrmacht Café'. 'De Spil' wist jarenlang de jeugd te binden met activiteiten, cursussen, zomerkampen en peuteropvang.
Verhuizingen en Uitbreidingen van "De Spil"
In 1968 werd jeugdsociëteit Amicitia geopend in 'De Spil'. Begin jaren zeventig groeide het gebouw aan de Meeuwenlaan te klein; het buurthuis trok wekelijks vier- tot vijfhonderd bezoekers. Na het mislukken van een beoogde verhuizing naar een deel van het klooster van de Paters Capucijnen, vond 'De Spil' in 1977 onderdak in het Hervormd Jeugdgebouw aan de Rembrandtlaan, dat gehuurd werd van de Hervormde kerk. Op 25 februari 1978 opende 'De Spil' hier feestelijk de deuren en werd het hét buurthuis voor IJmuiden-Oost. Tien jaar later, in 1987, verhuisde 'De Spil' naar het voormalige schoolgebouw van de Prinses Marijke kleuterschool in de Frans Halsstraat. Dit gebouw werd opgeknapt en uitgebreid, en vormde jarenlang de spil van het buurthuis- en jeugdwerk in oostelijk IJmuiden.
De Sluiting van Buurtcentrum De Spil
Vanaf 1997 werd het jongerenwerk georganiseerd rond de Roodrunner, een mobiele hangplek. Vanwege bezuinigingen op 'maatschappelijk vastgoed' besloot de gemeente eind 2020 tot sluiting van Buurtcentrum De Spil, omdat het opknappen van het gebouw te kostbaar werd geacht. Per 1 juli 2021 werden de activiteiten voortgezet in De Dwarsligger in Zeewijk en de Bibliotheek Velsen.
De Hervormde Gemeente IJmuiden en Haar Kerkgebouwen
De geschiedenis van het Hervormd Jeugdgebouw is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van de Hervormde Gemeente in IJmuiden. Verschillende kerkgebouwen hebben een rol gespeeld in het leven van de gemeente.
De Nieuwe Kerk
Rond de opening van het Noordzeekanaal ontstond een nederzetting die kerkelijk onder de hoede viel van de kerkenraad van Velsen. In 1878 kon de eerste kerkdienst plaatsvinden in een bovenzaal aan de Kanaalstraat. Met de groei van de gemeente werd in 1907 Ds. H.W. Creuzberg de eerste predikant. Voortvarend werd besloten tot nieuwbouw, wat resulteerde in de 'Nieuwe Kerk', voltooid in 1911. Dit gebouw, ontworpen door de Londense architect W.F. Forsyth, vertoonde stijlkenmerken van Anglicaanse kerken, waaronder de opvallende 'Lich-gate'.
Restauratie en Herbestemming van de Nieuwe Kerk
De Nieuwe Kerk werd in 1982 op de provinciale monumentenlijst geplaatst vanwege haar bijzondere architectuurhistorische waarde. Echter, tegen het einde van de 20e eeuw verslechterde de onderhoudssituatie aanzienlijk, met scheuren in het metselwerk en ontzetting van de glas-in-loodramen als gevolg van verzakking van de fundering. Na een grondige restauratie, die van start ging in 1999 en grotendeels werd afgerond in 2001, werd de kerk op 23 februari 2002 opnieuw in gebruik genomen. Het schitterende resultaat van de restauratie maakte het mogelijk het gebouw wekelijks als Godshuis en regelmatig als concertzaal te gebruiken. Mede als gevolg van de restauratie bleek een opknapbeurt van een van de twee orgels noodzakelijk.
De Goede Herderkerk
In 1933 werd op een prominente locatie, de splitsing van de Velserduinweg en de Rembrandtlaan, een Nederlands Hervormde kerk gebouwd naar ontwerp van architect F.B. Jantzen: de Goede Herderkerk. Deze kerk werd op 21 december 1934 in gebruik genomen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog dreigde de kerk afgebroken te worden door de Duitse bezetter, maar dit ging uiteindelijk niet door. Begin 21e eeuw raakte de kerk buiten gebruik. Zonder monumentenstatus was het gebouw kwetsbaar. Projectontwikkelaar Velserheide kocht het pand met het doel er zeven woningen in te realiseren, waarbij architect Klepper het ontwerp verzorgde. De appartementen werden in november 2007 opgeleverd. De glas-in-lood ramen uit de zijgevels konden grotendeels niet worden gehandhaafd; elementen kregen een plaats in binnendeuren of vensteropeningen van de woningen.
Architectonische Kenmerken van de Goede Herderkerk
Kenmerkend voor de Goede Herderkerk is het wigvormige dak van de torenspits, een soberdere versie van een eerder ontwerp van Jantzen. De stijl van het gebouw is expressief en robuust, met rode handvorm baksteen en steile tentdaken. Bij de verbouwing in 2007 werden zeven ruime woningen gerealiseerd. De binnendeuren van deze woningen zijn voorzien van glas in lood afkomstig van de Goede Herderkerk. Het grootste appartement is deels in de klokkentoren gevestigd en bevat een metershoog glas-in-loodraam naar ontwerp van Jantzen, dat Christus als Goede Herder met schapen voorstelt.
De Bethlehemkerk
In 1920 werd in IJmuiden een tweede predikant beroepen, en in 1956 vertrok een van hen naar de (nieuwe) Bethlehemkerk, die bestemd was voor algemeen kerkenwerk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Bethlehemkerk op last van de Duitse bezetters afgebroken.
Het Hervormd Jeugdgebouw als Huuraccommodatie
Het Hervormd Jeugdgebouw aan de Rembrandtlaan speelde een cruciale rol als tijdelijke huisvesting voor Buurtcentrum 'De Spil'.
Overname door 'De Spil'
In 1977 vond 'De Spil' een oplossing voor haar huisvestingsproblematiek door te verhuizen naar het Hervormd Jeugdgebouw aan de Rembrandtlaan. Dit gebouw werd gehuurd van de Hervormde kerk. Op 25 februari 1978 opende 'De Spil' hier feestelijk de deuren en consolideerde haar positie als hét buurthuis voor IJmuiden-Oost.
Overige Activiteiten en Gemeenschapsinitiatieven
Naast de kerkdiensten en specifieke projecten, kent de Hervormde Gemeente IJmuiden-West diverse activiteiten die de gemeenschap binden.
Kerkdiensten en ANBI-status
Elke zondagochtend om 10.00 uur vinden er kerkdiensten plaats, met als motto "Et lux in tenebris lucet" ("En het Licht schijnt in de duisternis"). Het college van kerkrentmeesters is geregistreerd bij de KvK onder nummer 76414329 en staat bij de ANBI bekend onder RSIN 4385779. De diaconie is ingeschreven bij de KvK onder nummer 76414906 en bij de ANBI bekend onder RSIN 824108760.
Orgels en Muzikale Activiteiten
De kerk is gezegend met twee pijporgels. Er worden regelmatig zangavonden georganiseerd, waarbij uit diverse bundels wordt gezongen. De vierde zangavond stond gepland voor zondag 28 september.
Evenementen en Projecten
Jaarlijks wordt op zaterdag 4 oktober de Bazaar gehouden in wijkgebouw 'de Rank'. Er wordt teruggeblikt op succesvolle paasprojecten, zoals "De tuin bloeit, als nieuw" in 2025. Ook het winterwerk wordt afgesloten, zoals op zondag 9 juni 2024. In de adventstijd worden projecten georganiseerd, zoals het maken van een Adventskrans op 28 november 2023. Tijdens Kerstnacht 2023 was er een 'Sing Inn' met traditionele kerstliederen.
Duurzaamheid en Onderhoud
Initiatieven zoals 'Statiegeld Ton', die oude flessen inzamelt voor het onderhoud van de kerkgebouwen, tonen de betrokkenheid bij het behoud van het kerkelijk erfgoed. Een 'klusploeg' komt wekelijks bijeen om klein onderhoud aan de kerkgebouwen uit te voeren.
Uitleg bij Archieftoegang
Een archieftoegang biedt uitgebreide informatie over een specifiek archief en bestaat doorgaans uit de volgende onderdelen:
- Kenmerken van het archief (omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid, etc.)
- Inleiding op het archief (geschiedenis, achtergronden archiefvormer, gebruiksaanwijzingen)
- Inventaris of plaatsingslijst (hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken)
- Eventuele bijlagen
Het lezen en begrijpen van een inventaris vereist oefening en ervaring. Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd, waarbij rubrieken op een hoger niveau ook voldoen aan een zoekvraag op een lager niveau.
tags: #hervormd #jeugdgebouw #ijmuiden