De Augustinitsjerke in Augustinusga, ook wel bekend als de Hervormde Kerk, is een historisch gebouw met een rijke geschiedenis en diverse toepassingsmogelijkheden. Gelegen in de Friese Wouden, op ongeveer 10 minuten van de snelweg A7, tussen Buitenpost en Surhuisterveen, biedt deze kerk een unieke locatie voor zowel kerkelijke als culturele evenementen.
Architectuur en Historische Ontwikkeling
Oorsprong en Vroege Bouw
De kerk, oorspronkelijk gewijd aan Sint-Augustinus, werd omstreeks 1350 gebouwd door Cisterciënzer monniken, waarschijnlijk afkomstig uit het klooster Jeruzalem te Gerkesklooster. Het betreft een gotisch gebouw met kenmerkende spitsboogramen en steunberen. Het interieur wordt gedekt door kruisribgewelven.
De Toren
De toren van de Hervormde kerk dateert uit de 13e eeuw en werd oorspronkelijk door een zadeldak afgedekt. In 1895 kreeg de toren een ingesnoerde spits. Aan de westzijde bevond zich een roosvenster en bij restauraties werd ook een gotisch venster ontdekt. De aansluiting van het kerkschip bij de toren suggereert dat de kerk later bij de toren is aangebouwd.
Restauraties en Ontdekkingen
Tijdens restauraties, met name die van 1954 tot 1957, werden onder de kruisribgewelven schilderijen aangetroffen. Op de noordmuur zijn de contouren van een Christofferfiguur te zien, en op de westmuur kwam een wapenschild met bouwgereedschap tevoorschijn. Ook werden twee engelenkopjes op het tweede gewelf bewaard. De steunberen, die rond 1870 waren afgebroken, werden tijdens deze restauratie herbouwd.
Interieur en Bijzondere Elementen
Het interieur van de Augustinitsjerke herbergt diverse historische objecten en kenmerken:
- Een preekstoel uit de 17e eeuw, met een koperen lessenaar uit 1778.
- Een familiebank met gesneden wapens en een spijltjeszone, waarschijnlijk uit circa 1650, versierd met familiewapens (Harckama-Coyters en Haersma-Scheltinga).
- Twee overhuifde herenbanken uit de 18e eeuw.
- Een koperen lezenaar uit 1778.
- Koperen blakers en drie koperen kronen.
- Een koperen lichtarm.
- Het doopvont, vervaardigd in 1742.
- Acht 17e-eeuwse en een 18e-eeuwse zerk, zoals vermeld in "Grafschriften tussen Flie en Lauwers, deel 1".
- Een mechanisch torenuurwerk.
Het Orgel
Het orgel in de kerk werd in 1883 gebouwd door E. Leichel (ook vermeld als Fa. Leicel in Dusseldorf). De oorspronkelijke klok uit 1617, vervaardigd door de bekende klokkengieter Falck van Neurenberg, verdween in de Tweede Wereldoorlog en werd in 1951 vervangen door een kopie, vervaardigd door Van Bergen te Heiligerlee.
Koor en Kozijnen
Het koor is recht gesloten en de koorgevel is versierd met blindnissen, wat duidt op oosterse invloeden. Dit grondplan komt ook voor bij verschillende kerken in Groningen.
Functies en Mogelijkheden
Kerkelijke Bevestigingen en Concerten
De Augustinitsjerke biedt een prachtige setting voor de kerkelijke bevestiging van huwelijken. Dankzij de zeer goede akoestiek leent de kerk zich uitstekend voor het houden van concerten, met name kleinschalige uitvoeringen zoals kamermuziek en koorconcerten. De nagalm, die ongeveer twee en een halve seconde bedraagt, wordt beschouwd als ideaal voor het creëren van een extra dimensie aan de klank zonder de structuur te verstoren. Bij koren bevordert de akoestiek de verstaanbaarheid en helpt het de homogeniteit van het koor te verbeteren.
De reis van het orgel: van kerkzaal naar concertpodium
Vergaderingen en Lezingen
De kerk is ook zeer geschikt voor vergaderingen of lezingen. De opstelling van de stoelen kan naar wens worden aangepast. Voor communicatie is een geluidsinstallatie aanwezig.
Beheer en Selectie
De kerkrentmeesters behouden zich het recht voor om bepaalde aanmeldingen te weigeren indien de inhoud van een voorstelling naar hun mening niet passend is voor de kerkelijke omgeving.
Historische Context van de Gereformeerde Gemeente
De Gereformeerde Gemeente van Augustinusga werd opgericht op 5 maart 1887. Een week later, op 11 maart 1887, ontstond de Gereformeerde Gemeente van Surhuizum. Op 15 augustus 1887 begon de samenwerking tussen beide gemeenten, wat resulteerde in de eerste (en waarschijnlijk enige) "dubbel gemeente" in Nederland. Deze gemeenten deelden een kerkgebouw, een predikant en een kerkenraad, maar bleven formeel gescheiden entiteiten. De eerste predikant was ds. Maan.
De "Pypketsjerke"
De kerk is gebouwd bij de "Pije", een waterkering tussen Augustinusga en Surhuisterveen. Hierdoor staat het gebouw in de volksmond bekend als de "Pypketsjerke", een naam die ook op de voorgevel terug te vinden is. In 1971 heeft het kerkgebouw een ingrijpende verbouwing ondergaan, waarbij het haar huidige vorm kreeg.
tags: #hervormde #kerk #augustinusga