Een archieftoegang biedt uitgebreide informatie over een specifiek archief. Over het algemeen bestaat een archieftoegang uit de volgende onderdelen:
- Kenmerken van het archief
- Inleiding op het archief
- Inventaris of plaatsingslijst
- Eventueel bijlagen
De kenmerken van een archief omvatten onder meer de omvang, vindplaats, beschikbaarheid en openbaarheid. De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, de achtergronden van de archiefvormer, en kan aanwijzingen voor het gebruik bevatten.
De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris vereist enige oefening en ervaring. Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd; rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Indien een zoekterm in een hoger niveau voorkomt, voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.
Historische Context van de Hervormde Kerk in Heerlen
In 1830 kwam er in Heerlen een einde aan het Simultaneum, dat sinds 1649 bestond. Tijdens deze periode maakten Rooms-Katholieken en Protestanten gezamenlijk gebruik van de 12e-eeuwse Sint Pancratiuskerk. In deze kerk bevond zich een orgel, gebouwd in 1719 door Thomas Weidtmann uit Ratingen, speciaal voor de Hervormde gemeente.
Onder invloed van de Belgische Opstand werd de Protestanten in 1830 verder gebruik van de Sint Pancratiuskerk ontzegd. Met bemiddeling van koning Leopold I, die zelf Protestant was, werd aan de Evengats (later Klompstraat genoemd) een eigen Heerlens Protestants kerkje gebouwd. Dit gebeurde door aannemer Bongaerts uit Valkenburg, onder toezicht van het Belgische Ministerie van Waterstaat.
Volgens het bestek was de aannemer tevens verantwoordelijk voor het uitnemen van het orgel en toebehoren, dat toebehoorde aan de Protestantsche Gemeente van Heerlen en nog in de Rooms-Katholieke kerk stond, en het plaatsen ervan in de nieuwe kerk met de nodige aanpassingen.
Financiering en Inwijding van het Nieuwe Kerkgebouw
Op 7 mei 1837 verstrekte "Der Kirchenrath der Protestantischen Gemeinde von Heerlen" de volgende kostenopgave aan het Provinciaal Kerkbestuur van Limburg:
| Omschrijving | Kosten (in Franken) |
|---|---|
| Annehmungs-Preis der Kirche | 15.800 |
| Onvoorziene uitgaven en werken | 600 |
| Toelage voor de opzichter | 450 |
| Totaal | 16.850 |
De Protestantse gemeente kon uit eigen fondsen en vrijwillige bijdragen 3.000 Franken bijdragen. De gemeente gaf aan niet in staat te zijn om meer bij te dragen aan de bouw van de kerk.
De inwijding van het nieuwe kerkgebouw vond plaats op 22 april 1838. De dienst werd geleid door de plaatselijke predikant, ds. L.A. Preusser. Een andere bekende dominee die aan deze kerk verbonden was, was ds. Jongeneel.
Architectuur en Lot van het Kerkgebouw
Het kerkje leek sterk op drie andere Protestantse "Belgische Waterstaatkerken" die in dezelfde periode werden gebouwd in Beek, Gulpen en Meerssen. Het kerkje in Heerlen werd in 1949 gesloopt. Het Weidtmannorgel werd uiteindelijk geplaatst in de Hervormde kerk te Zoutelande.
De Nederlands Hervormde Kerk in Heerlen, gelegen in de buurt Op de Nobel, was een gebouw opgetrokken in baksteen. De architectuurstijl combineerde elementen van het traditionalisme met invloeden van het zakelijk expressionisme en het Berlagianisme. De plattegrond van het gebouw was kruisvormig, met gelijke spitsboogvormige armen die bedekt werden door hoge zadeldaken die samen een kruisdak vormden. De zadeltoren bevond zich in de noordwestelijke hoek van het kerkgebouw, tegen de westkant van het schip en de noordzijde van de rechterkruisarm.
