De geschiedenis van de hervormde school in Meerland, een deel van Oostwold, kent een rijke en gelaagde achtergrond, nauw verweven met de lokale gemeenschap en de kerkelijke ontwikkelingen in de regio.
Oprichting en Vroege Jaren
De lagere school van Meerland werd in 1863 gesticht door de Nederduits Hervormde kerk van Midwolda. In die periode viel Meerland onder de gemeente Midwolda. De school en de bijbehorende woning voor de onderwijzer, evenals de tuin, werden in 1879 verhuurd aan de gemeente Midwolda voor 100 gulden. Op een pentekening uit die tijd is de eerste lagere school te zien, met daarnaast een kerkje dat waarschijnlijk ouder was dan de school zelf.
In 1891 ging de school volledig over in handen van de gemeente, die zowel de school als de woning aankochten. Twee jaar later, in 1893, werd de oude school vervangen door een nieuw gebouw met drie lokalen, waarvoor 4.381,48 gulden werd betaald. Het bijbehorende 'schoolmeestershuis' werd voor 2.747,19 gulden vernieuwd. Aanvankelijk woonden in dit huis zowel de onder- als de bovendmeester.
Ontwikkelingen in de 20e Eeuw
In 1940 onderging de school een grote onderhoudsbeurt en verbouwing. De school kende fluctuaties in het aantal leerlingen. Rond 1900 telde de school drie lokalen en meer dan 100 leerlingen, verdeeld over drie leerkrachten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog daalde het aantal leerlingen naar 75, wat leidde tot het vertrek van één leerkracht. Na de oorlog bleef het aantal leerlingen gestaag dalen, mede doordat sommige gezinnen hun kinderen naar de school in Oostwold stuurden.
De eerste hoofdonderwijzer die door de gemeente werd benoemd, was de heer F.H. Bakker, die 25 jaar aan de school verbonden was en rond 1925 vertrok. In 1957 werd de heer P. Huisman hoofd van de school. Hij was tevens actief in de gemeentepolitiek en bleef tot 1972 schoolhoofd. In 1976 werd Aaldrik Harm Evenhuis aangesteld als schoolhoofd. Hij was de laatste hoofdonderwijzer van Meerland.
De Laatste Jaren en Sluiting
In de jaren '70 en '80 van de 20e eeuw daalde het aantal leerlingen verder. In 1978 telde de school nog 28 leerlingen, en in 1980 werd de tweede leerkracht ontslagen. Schoolhoofd Evenhuis ging alleen verder met een éénmansschool. De organisatie van het lesgeven in een dergelijke kleine school vereiste veel flexibiliteit, met leerlingen van verschillende niveaus in één lokaal.
Ondanks inspanningen om de school te behouden, werd de sluiting onvermijdelijk. In 1983 had school Meerland nog slechts 13 leerlingen. De gemeente Midwolda ontving het bericht dat de school niet langer in stand gehouden kon worden. Per 1 augustus 1984 sloot de school definitief haar deuren, na meer dan honderd jaar het hart van de gemeenschap te zijn geweest.
Ter gelegenheid van de sluiting werd een reünie georganiseerd, waar ruim 140 bezoekers, waaronder oud-leerkrachten en oud-leerlingen, herinneringen ophaalden. De sluiting van de school betekende een grote klap voor de gemeenschap van Meerland.
De Hervormde Kerk in Oostwold
Naast de schoolgeschiedenis is ook de ontwikkeling van de kerkelijke gemeenschap in Oostwold relevant. De gereformeerde kerk in Oostwold werd in 1930 gebouwd naar ontwerp van de architecten Van Wijk en Broos, beïnvloed door de Amsterdamse School. De kerk, die een rijksmonument is, kent een opvallende architectuur met een hoge, ruitvormige naald. Het interieur is waaiervormig en centraal staan de preekstoel, het doopvont en het orgel.
De Gereformeerde Kerk van Oostwold ontstond in 1889 tijdens de Doleantieperiode. De eerste kerk werd gebouwd aan de Noorderstraat en heette "Pro Rege". In 1930 werd de huidige kerk aan de Goldhoorn gebouwd. De kerk is in 2012-2013 gerestaureerd en in de oorspronkelijke kleuren teruggebracht.
De hervormde gemeente van Oostwold dateert uit 1776 en verving een ouder gebouw uit de 16e eeuw. Het dorp Oostwold zelf is een veenontginningsdorp dat waarschijnlijk in de 10e of 11e eeuw is ontstaan. De tegenstellingen tussen landarbeiders en boeren waren hier historisch groot.
Kerkelijke Ontwikkelingen in Midwolda
De geschiedenis van de Afgescheiden Gemeente in Midwolda, gesticht in 1836 door ds. H. de Cock, is ook van belang voor de context. De Afscheiding was een reactie op de 'ingezonken toestand' van de Nederlandse Hervormde Kerk na het Algemeen Reglement van 1816. Landbouwer Geert Edskes Dijksterhuis en bakker Klaas Wildeboer waren belangrijke figuren in de voorbereiding en voortzetting van de Afscheiding in Midwolda.
Klaas Wildeboer, aanvankelijk een 'oefenaar' (lerend ouderling), ontwikkelde zich verder en volgde onderwijs bij ds. A.C. van Raalte, wat leidde tot zijn toelating als predikant. Er was binnen de Afgescheiden Gemeenten onenigheid over de kerkorde, waarbij de Midwolda kerkenraad de Utrechtse Kerkorde goedkeurde, wat leidde tot de wens dat Wildeboer zich tot predikant zou laten opleiden.
De Afgescheiden Gemeente van Midwolda kende ook afsplitsingen, zoals de gemeenten in Scheemda (1839) en Bovenburen (1840), wat leidde tot een vermindering van het aantal leden en inkomsten.
Verleden van Groningen (2/8) [22-10-2008] - RTV Noord
De eerste predikant van de gemeente van Midwolda was ds. Jacob Groenewegen (1836-1907), die de gemeente diende van 1866 tot 1872. Tijdens zijn predikantschap fuseerde de 'Christelijke Afgescheiden Kerk' met de 'Gereformeerde Kerk onder 't Kruis' tot de 'Christelijke Gereformeerde Kerk' in 1869.