Johannes de Heer en zijn methodisten

Johannes de Heer (ook wel Johan de Heer) (Rotterdam, 23 mei 1866 - Driebergen, 16 maart 1961) was een Nederlandse evangelist, die aan de wieg stond van de protestants-christelijke radio- (en later ook televisie)omroep de NCRV. Daarnaast was hij oprichter van Het Zoeklicht, een organisatie die aan de basis heeft gestaan van de evangelische beweging in Nederland en dat sinds 1919 een gelijknamig tweewekelijks tijdschrift uitgeeft "gewijd aan het onderzoek der Schriften en de Tekenen der tijden". Theologisch was hij verwant aan het methodisme, maar hij bleef lid van de Nederlandse Hervormde Kerk. Wel sprak hij veel in Vrije Evangelische Gemeenten. In veel van deze gemeenten wordt nog steeds uit de Zangbundel Joh. de Heer gezongen.

Jeugd en muzikale aanleg

Als kind bezat De Heer reeds een muzikale aanleg, waarom zijn ouders hem een orgeltje gaven. Hij kreeg enkele lessen, maar moest via zelfstudie verder komen. Noten lezen kon hij niet, zodat hij aangewezen was op muziekstukken uit het hoofd spelen. Aanvankelijk werkte De Heer na de lagere school in de smederij van zijn vader in Rotterdam, maar na een jaar trad hij eerst in dienst van de Rotterdamse muziekhandel Lichtenauer en later bij muziekhandel Alsbach & Co. Door deze basis kwam zijn handelsgeest tot ontwikkeling en werd zijn belangstelling voor muziek vergroot. Sinds 1898 had hij een muziekwinkel aan huis, gaf orgellessen, verkocht bladmuziek met christelijke liederen en verkocht harmoniums.

De Zangbundel Joh. de Heer

In 1905 kwam hij in contact met de Rotterdamse stadzending 'Jeruël', waar hij de samenzang begeleidde. Hier viel het hem op, dat een geschikt liedboek ontbrak. Geïnspireerd door de 'gospel hymnes' uit Amerika en gezangen uit Engeland en Wales, waar hij een aantal opwekkingsbijeenkomsten had bijgewoond, stelde hij zelf een liederenbundel samen uit deze gezangen. De liederen hadden als hoofddoel de evangelisatie. Hier werd de basis gelegd voor zijn Zangbundel ten dienste van Huisgezin en Samenkomsten die in 1905 voor het eerst verscheen. In deze bundel werden bijna 100 liederen overgenomen uit de Gezangen Zions van Carel Steven Adama van Scheltema (predikant). Johannes de Heer nam ook vertalingen van liederen van Meier Salomon Bromet (1839-1905) en uit de Zangen des Heils van het Leger des Heils op in deze bundel.

De eerste editie van deze bundel, met destijds 675 liederen, verscheen in 1905. In de loop der jaren is de bundel diverse malen aangepast en uitgebreid. In 2004 verscheen een jubileumeditie, met daarin inmiddels 944 liederen. In dit overzicht staat de volledige inhoudsopgave van de bundel. Links staat het nummer, rechts de titel of beginregel van het lied. Gebruik de pijltjes bovenaan de kolommen om de meest gewenste sortering te kiezen. Bij liederen waarvan het nummer met █ gemarkeerd is zijn deze in 1947 of daarvoor vervallen en intussen vervangen.

Liederen uit de bundel (selectie):

• Halleluja! Hoor het dondert!
• Heer! Hoort de hemelzangen!
• Mannen broeders! Nog is daar plaats!
• 'k Ben gered! Geeft Jezus eer!
• Genade Gods! Ai ziet!
• Halleluja! Ik ben d' Uwe!
• Amen, Vader! Waakt, ontwaakt!
• Zegen, Heer! Zondaar! Moed, mijn broeder!
• God is tegenwoordig!
• Zie o Heer! God is met ons!
• 't Is volbracht! Halleluja!
• O Kindeke klein! Op, broeders.op!
• Heilig, heilig, heilig!
• Weg, gij wereld! Kloppend, kloppend!
• Jezus! Hosianna!
• Herder, hoe! Gord u aan!
• Heer Jezus kom! Ontwaak, mijn hart!
• Aarde! Maranatha!
• Halleluja! Halleluja!
• Maranatha! Maranatha! Maranatha!
• Triomf! Triomf!
• Neem! O Jezus!
• Maranatha! Rust mijn ziel!
• Jezus komt weder!
• Jezus komt!

Theologisch profiel en kerkelijke betrokkenheid

De Heer groeide op in de Nederlandse Hervormde Kerk maar begon al in zijn jeugd een andere koers te varen. Zo vond hij enige tijd onderdak bij de zevendedagsadventisten, maar verbrak deze relatie vanwege een verschil van inzicht rondom het houden van de sabbat. Na enkele jaren als rondtrekkend evangelist actief te zijn geweest, startte hij in 1906 de Nederlandse Tentzending, een interkerkelijke organisatie op het gebied van evangelisatie. Na de Eerste Wereldoorlog startte De Heer activiteiten onder de noemer van de zogeheten Maranatha-beweging waarvan hij een van de voormannen werd. Deze beweging wordt gekenmerkt door hernieuwde aandacht voor de profetieën in de Bijbel en de terugkomst van Jezus Christus. Waar in traditionele kerken veelal de vervangingstheologie werd verkondigd - de leer dat Israël als volk van God is vervangen door het christendom - geloofde De Heer dat de Bijbel juist spreekt over een toekomst voor Israël.

In 1919 richtte hij het tweewekelijkse tijdschrift Het Zoeklicht op, "gewijd aan het onderzoek der Schriften en de tekenen ter tijden". Dit tijdschrift was eigenlijk een voortzetting van het in 1897 door De Heer opgerichte maandblad Maranatha. De Heer komt! De Heer sprak veelvuldig voor de NCRV-radio. Daar verzorgde hij ook een liederenuur, waarin hij zong en zichzelf op het harmonium begeleidde. De gezangen werden verzameld in de naar hem genoemde Zangbundel Joh. de Heer. In het dagelijks leven was hij orgelbouwer. Bij de NCRV stonden na de bevrijding muzikale en literaire smaak hoger op de agenda dan verkondiging, en voor De Heer was geen plaats meer. Tot vlak voor zijn dood hield hij overal in het land toespraken.

Erfenis en invloed

De naam van Johannes de Heer (1866-1961) is onlosmakelijk verbonden aan het Zoeklicht, de vereniging die hij in 1919 oprichtte. Johannes groeide op in een hervormd milieu, maar nam daar als jongen afstand van. Hij kwam terecht bij de Zevende-dags Adventisten maar brak daarmee vanwege de visie op de sabbat. De Heer raakte betrokken bij interkerkelijke opwekkings-samenkomsten van de Nederlandse Tentzending. Na de Eerste Wereldoorlog sloeg hij evenwel pas goed zijn vleugels uit met zijn Maranatha-booschap, waarin het verlangen naar de wederkomst sterk doorklonk. Inmiddels was hij al bekend geworden door zijn zangbundel, waarvan in 1905 de eerste editie verscheen. Tot 1959 hield Johannes de Heer door het hele land toespraken. Daarnaast schreef hij talloze boeken, brochures en artikelen in ”Het Zoeklicht”. Zijn bekendste boek is wel ”Het duizendjarig vrederijk”. De Heer overleed in 1961.

Zijn bundel werd een hit in kerkelijk Nederland. De liederen waren begrijpelijk van tekst en aanstekelijk qua melodie destijds. Kwam daar maar eens om in een gemiddelde kerk toen. Niet alleen waren de liederen aanstekelijk en begrijpelijk, ze waren sterk evangeliserend en veel Bijbelse waarden werden zo op eenvoudige en goed te herinneren manier overgebracht (een aanstekelijk lied onthoud je makkelijker dan een Bijbeltekst!), van generatie op generatie. Er was veel kritiek op zijn bundel van theologen en taalkundigen.

De Heer was zich bewust van zijn beperktheden; hij was als autodidact en ”dilettant” ook niet uit op concertzang of hoog-literaire liederen. Hij schreef en werkte voor het eenvoudige volk. En juist bij hen wist hij een snaar te raken. Daarom spreekt de evangelist nog altijd. Door de maranathaboodschap die nog altijd door Het Zoeklicht wordt uitgedragen. Maar vooral door zijn bundel. Want liederen die De Heer ooit verzamelde of maakte -”Ga niet alleen door ’t leven”, ”Veilig in Jezus’ armen”, ’t Scheepke onder Jezus’ hoede”-, worden nog altijd gezongen: vanuit de ”Zangbundel”, of vanuit liedboeken waarin ze zijn overgenomen.

tags: #johannes #de #heer #methodisten