Het Johannesevangelie, toegeschreven aan Johannes, de geliefde leerling van Jezus, presenteert zich als een uniek getuigenis met een specifieke bedoeling: het geloof van de lezers vestigen in de identiteit van Jezus als Messias en Zoon van God. Om dit te bewerkstelligen, heeft de auteur een selectie gemaakt uit het rijke feitenmateriaal dat hem ter beschikking stond. In vergelijking met de evangeliën van Matteüs, Marcus en Lucas, onderscheidt het Johannesevangelie zich door een veel uitgebreidere weergave van de woorden van Jezus, zowel in publieke toespraken als in persoonlijke dialogen. Desondanks blijft het fundamentele verhaal consistent. Johannes, als apostolisch oog- en oorgetuige, kon zich op hoge leeftijd nog nauwkeurig de gebeurtenissen herinneren. Dit resulteert in talrijke historische details die de oplettende lezer in het vierde evangelie zal opmerken. Als evangelist schetst Johannes de levensweg van zijn verheerlijkte Heer, met de nadruk op de voortdurende schittering van hemelse glorie, zelfs tijdens zijn lijden en sterven. Het evangelie opent met een weloverwogen proloog die de lezer meeneemt naar de hemel, waar de goddelijke glorie van het vleesgeworden Woord, dat bij God was en God zelf is, wordt aanschouwd. Johannes benadrukt dat niemand meer van God weet dan Hij die aan het hart van de Vader rust, en dat de woorden van Jezus Christus geloofwaardig zijn. Zo belicht Johannes het evangelie van het Woord.
Inhoudelijke Kenmerken van het Johannesevangelie
Het Johannesevangelie, geschreven door de apostel Johannes, de trouwe leerling van Jezus, heeft als primair doel het geloof van de lezers te bevestigen in de Messiaanse en goddelijke identiteit van Jezus. Hiervoor selecteerde Johannes uit een schat aan beschikbare gebeurtenissen. Dit evangelie verschilt op diverse punten van de synoptische evangeliën (Matteüs, Marcus, Lucas). Jezus zelf krijgt een prominentere rol in de tekst, met uitgebreidere redevoeringen en gesprekken. Desalniettemin blijft het kernthema hetzelfde. Als oog- en oorgetuige kon Johannes zich op latere leeftijd nog levendig de gebeurtenissen herinneren, wat leidt tot de opname van vele historische details. Johannes schetst de levensloop van Jezus, waarbij hij de hemelse glorie benadrukt die zelfs in het aardse leven en tijdens het lijden aanwezig was. De proloog van het evangelie, die in de hemel begint, onderstreept de goddelijke natuur van het Woord dat bij God was en God is. De boodschap van Jezus wordt gepresenteerd als volkomen geloofwaardig, aangezien Hij degene is die het dichtst bij de Vader is.
De auteur, P.H.R. van Houwelingen, een Nederlands-gereformeerde predikant, biedt in zijn werk een diepgaande uitleg van dit nieuwtestamentische bijbelboek. Het boek, oorspronkelijk gepubliceerd in 1997 en in 2011 verschenen als vierde, herziene druk, is een waardevolle bron voor het begrijpen van het Evangelie van Johannes.
Achtergrond en Publicatiegegevens
Het werk "Johannes: het evangelie van het Woord" is een publicatie van Kok, verschenen in 1997 (eerste druk) en later in 2011 (vierde, herziene druk). Het is een boek met 227 pagina's en draagt het nummer 237.4-HOUW in de OBA Oosterdok (centrale) catalogus. De taal van de publicatie is Nederlands.
Details van de publicatie:
- Titel: Het evangelie van het Woord
- Ondertitel: Johannes
- Eerste verantwoordelijke: P.H.R. van Houwelingen
- Jaar van uitgave: 1997 (cop.)
- Collatie: ill (illustraties)
- Auteur Achternaam: Houwelingen
- Auteur Voornaam: P.H.R. van
- Trefwoord - Hoofd geleding: Johannesevangelie, Verklaringen
- Bestelnummer NBD: 2004280130
Perspectief van Maria Magdalena
De tekst bevat ook een passage die het verhaal vertelt vanuit het perspectief van Maria Magdalena, een volgelinge van Jezus uit Migdal. Zij beschrijft haar ervaringen na de kruisiging van Jezus, haar bezoek aan het lege graf en haar ontmoeting met de opgestane Heer. Maria Magdalena deelt haar emoties, de reacties van de andere discipelen en de betekenis van haar ontmoeting met Jezus, die haar bij haar meisjesnaam aansprak en haar de opdracht gaf zijn "broeders" te informeren over zijn opstijging naar de Vader. Ze benadrukt dat zij de eerste getuige was van de opgestane Heer en dat haar getuigenis lezers in staat stelt om door haar ogen naar Jezus te kijken.
De Serie "Commentaar Nieuwe Testament"
"Johannes: het evangelie van het Woord" is onderdeel van de reeks "Commentaar op het Nieuwe Testament" (CNT). Deze serie, die in 1987 van start ging met de afdeling Evangeliën onder redactie van prof. dr. J. van Bruggen, omvat vierentwintig boeken. De commentaren worden gekenmerkt door een historische benadering, waarbij de historische betrouwbaarheid van de teksten centraal staat en de aansluiting bij hedendaags onderzoek wordt gezocht. De boeken zijn thematisch ingedeeld rond de persoon Jezus, zijn denkbeelden, de apostel Paulus en de overige apostelen. Er wordt aandacht besteed aan het creëren en behouden van historische harmonie tussen de verschillende werken.
Enkele andere werken in de serie:
- Jakobus, Brief van een broeder door Dr. L. Floor
- Tessalonicenzen door Dr. P.H.R. van Houwelingen
- 1 Korintiërs door Dr. R. Dean Anderson
- 2 Korintiërs door Dr. T.E. van Spanje
- 1 Petrus door Dr. P.H.R. van Houwelingen
- 2 Petrus door Dr. P.H.R. van Houwelingen
- 1, 2 en 3 Johannes brieven van een kroongetuige door Dr. Pieter J. Lalleman
- Paulus, Pionier voor de Messias van Israël door Dr. Jakob van Bruggen
- Openbaring, Profetie vanaf Patmos door Dr. H.R. van de Kamp
- Filipezen een gevangene over het navolgen van christus door L. Floor
- Het evangelie van Gods zoon persoon en leer van Jezus volgens de evangeliën door Dr. Jakob van Bruggen
- Efeziërs een in christus door Dr. L. Floor
- Marcus, het evangelie volgens Petrus door Dr. Jakob van Bruggen
- Matteüs Het evangelie voor Israël door Dr. Jakob van Bruggen
- Lucas, het evangelie als voorgeschiedenis door Dr. Jacob van Bruggen
- Christus op aarde door Dr. Jakob van Bruggen
- Apostelen, dragers van een spraakmakend evangelie door Dr. P.H.R. van Houwelingen
- Handelingen, de wereld in het geding door Dr. John van Eck
- Romeinen, christenen tussen stad en synagoge door Dr. Jakob van Bruggen
- Galaten, het goed recht van gelovige Kelten door Dr. Jakob van Bruggen
- Kolossenzen en Filemon weerbaarheid en recht door Dr. John van Eck
- Timoteüs en Titus, pastorale instructiebrieven door P.H.R. van Houwelingen
- Hebreeën, geloven in volhouden door Dr. H.R. van de Kamp
Prof. Van Houwelingen over zijn Werk en Perspectief
Prof. Van Houwelingen, die in 2002 prof. dr. J. van Bruggen opvolgde als hoogleraar Nieuwe Testament, benadrukt een historische benadering van Bijbelteksten binnen een gereformeerd kader, zonder zich te conformeren aan "historische kritiek". Hij geeft de Bijbelteksten de ruimte om "zélf hun zegje te doen" en hecht waarde aan de literaire gestalte van de Bijbel. Hij beschouwt zichzelf als een leerling van Van Bruggen en is er trots op dat zijn gepromoveerde leerlingen deze lijn voortzetten.
Terwijl het onderzoek naar Paulus wereldwijd aanzienlijk was, richtte Van Houwelingen zich meer op Petrus en de andere apostelen. Hij verklaart dit door de focus in zijn bijdragen aan de CNT-serie op Hebreeën, de katholieke brieven (Jakobus, Petrus, Johannes, Judas) en Openbaring. Deze brieven, die soms onderbelicht blijven door de diversiteit aan auteurs, belichten bepaalde aspecten anders dan Paulus. Van Houwelingen tracht deze brieven te verbinden met de kerk van Jeruzalem, waarbij hij de rol van Petrus en Johannes als discipelen en Jakobus en Judas als broers van Jezus benadrukt. Hij ziet in deze brieven de Joodse wortels van het christendom en de blijvende betekenis van Israël voor de identiteit van de kerk.
Van Houwelingen was bestuurslid van Yachad, een Israëlorganisatie binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV). Hij stelt dat de vervangingsleer, die stelt dat de kerk Israël heeft vervangen, nog steeds breed leeft binnen zijn kerkverband, met name onder leken. Hij pleit ervoor om Jezus te zien als de vervulling van Israël, waarbij behoud enkel door Jezus mogelijk is.
Met betrekking tot de rol van vrouwen in het ambt, merkt Van Houwelingen op dat hij in 2009 voorzichtig ruimte zag voor vrouwen in het diaconaat. Hij was lid van het deputaatschap dat de plaats van mannen en vrouwen in de kerk bestudeerde, met als conclusie dat de voortgang van het Evangelie niet belemmerd mag worden. Hij stelt dat de huidige maatschappelijke context verschilt van die van Paulus' tijd, en dat het tegenwoordig ondenkbaar is dat vrouwen niet hetzelfde zouden mogen doen als mannen in de kerk. Hoewel hij het rapport van het deputaatschap niet door de synode werd aangenomen, voelde hij zich gesterkt door de uiteindelijke openstelling van de ambten voor vrouwen.
Van Houwelingen erkent dat zijn geloofsbeleving in de loop der jaren is veranderd. Hij beschrijft zichzelf niet als een "geharnaste vrijgemaakte" met een vastomlijnd geloof, deels door zijn achtergrond en zijn wetenschappelijke instelling die hem ertoe aanzet alles te bevragen. Hij geeft aan dat hij niet altijd het gebruikelijke gebed voor het GPV bij Tweede Kamerverkiezingen deed, maar in plaats daarvan bad voor de christelijke politiek, wat hem werd toegestaan door een verstandige kerkenraad.
Hij uit zijn vreugde over de fusie van de GKV en de NGK, en herinnert zich de breuk in de jaren zestig als een periode van grote spanning voor zijn vader, die toen voorzitter van de kerkenraad was.
Met betrekking tot de verhuizing van de Theologische Universiteit Kampen (TUK) naar Utrecht, spreekt Van Houwelingen gemengde gevoelens uit. Hoewel hij de bestuurlijke noodzaak van de verhuizing begrijpt vanwege de verouderde gebouwen in Kampen, ziet hij ook risico's, zoals het verdwijnen van de universiteit in een groter geheel en het vinden van studentenhuisvesting. Hij betreurt het verlies van het "merk Kampen", dat internationaal goed bekend staat, maar erkent ook de mogelijkheden voor samenwerking met andere faculteiten.