Inleiding
De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is een brede kerk met een rijke geschiedenis, waarin talloze predikanten en kerkelijke werkers een belangrijke rol hebben gespeeld. Dit artikel belicht de activiteiten en bijdragen van enkele van deze personen, met een focus op de gemeenschap en de maatschappelijke betrokkenheid.
Emiritus-dominee Leo Woltering: Een luisterend oor en een plek van rust
Emeritus-dominee Leo Woltering benadrukt het belang van een open deur voor de gemeenschap. Hij legt uit dat er een boekje klaarligt, "Om in te schrijven," waar mensen anoniem hun gedachten en gevoelens in kwijt kunnen. Dit biedt uitkomst voor degenen die het lastig vinden om direct met iemand te praten, en zorgt voor een gevoel van opluchting na het uiten van hun verhaal.
Woltering ziet de kerk als een plek waar mensen tot rust kunnen komen, zeker in de huidige turbulente tijden. De vrijwilligers hopen dat door de deur open te zetten, meer mensen uit Souburg de kerk zullen weten te vinden. Het doel is niet primair om nieuwe kerkgangers te trekken, maar om een plek te bieden waar mensen terechtkunnen. "We willen meer onderdeel zijn van de samenleving," aldus Woltering. Er is duidelijk behoefte aan, aangezien het niet vaak voorkomt dat er een middag niemand langskomt.
Carel Betram: Twintig jaar penningmeester van de Raad van Kerken Zeeland
Op 13 januari 2022 nam Carel Betram, penningmeester van de Kerngroep van de Raad van Kerken Zeeland, na twintig jaar afscheid. Betram (geboren in 1941) uit West-Souburg kijkt met grote voldoening terug op deze periode. Op 80-jarige leeftijd vond hij het welletjes geweest.
Als lid van de gemeente van Zevende-Dags Adventisten in West-Souburg en secretaris van de Raad van Kerken Vlissingen werd Carel twintig jaar geleden benaderd door ds. Leo Wolterink uit Souburg om toe te treden tot de provinciale Raad van Kerken. De Raad was destijds enigszins inactief, maar het was essentieel om deze koepel in stand te houden.
Als penningmeester hield Carel de financiële stand van zaken van de kerngroep nauwlettend bij. Hij zag geen dieptepunten in de afgelopen twintig jaar, maar wel veel hoogtepunten. Hieronder vallen activiteiten zoals Inlia-Zeeland, de zorg voor vluchtelingen, het opzetten van de taskforce GVC (Geestelijke Verzorging bij Calamiteiten), armoedebestrijding en geestelijke verzorging in ziekenhuizen en zorgcentra. Vooral de armoedebestrijding, vluchtelingenhulp en GVC waren in zijn ogen de meest significante terreinen waarop de Raad actief was.
Met veel plezier denkt hij ook terug aan de twee provinciale kerkendagen in 2010 en 2015, en vooral aan de prettige en inspirerende samenwerking binnen de provinciale raad.
De Gereformeerde Kerk in Wilnis: Een geschiedenis van predikanten en ontwikkelingen
De Gereformeerde Kerk in Wilnis heeft door de jaren heen verschillende predikanten gekend, elk met hun eigen bijdragen en invloed op de gemeenschap.
Kandidaat P.A. Bohlmeijer (1922-2016)
Kandidaat P.A. Bohlmeijer uit Bussum nam een beroep aan en deed op 19 september 1954 intrede. Na enkele maanden moest hij rust nemen, maar herstelde daarna. In 1955 ging de kerkenraad niet akkoord met een gemeenschappelijke Kerstdienst met de hervormden, maar het jaar erop was dit wel mogelijk. Halverwege de jaren vijftig werd de kerk voorzien van heteluchtverwarming, en de collectezakjes vervingen de hengelstokken. Ook ritmisch zingen deed zijn intrede. In 1958 werd de kerk geverfd, waardoor kerkdiensten tijdelijk in gebouw De Eendracht moesten plaatsvinden.
Kandidaat G. de Vries (1926-2011)
Kandidaat G. de Vries uit Almkerk deed op 8 maart 1959 intrede in Wilnis. Zijn vrouw was mede-oprichtster van de afdeling Wilnis van het Vrouwen Zendings Thuisfront en het echtpaar zette zich sterk in voor het jeugdwerk. Samen met zijn hervormde collega, ds. A.O. Zijlstra, nam hij deel aan het feestprogramma ter gelegenheid van Koninginnedag. Hoewel de plaatselijke verhoudingen tussen hervormd en gereformeerd goed waren, vond de kerkenraad het te ver gaan dat het catechisatieboekje ook in de hervormde kerk werd gebruikt.
Ds. J.P. Rozendal (1909-1977)
Na acht vergeefse beroepen werd ds. J.P. Rozendal uit Gramsbergen gevonden als opvolger, en hij deed intrede op 18 oktober 1964. Het 'orgeldrama' in 1969 veroorzaakte veel ophef. Het kerkorgel moest onderhouden of vervangen worden, maar de financiële gang van zaken van de firma die het orgel zou restaureren, verliep niet langs de gebruikelijke wegen. Er werd getracht het orgel terug te krijgen, maar dit lukte niet. Er werd een tijdelijk elektronisch instrument aangeschaft. Tijdens de periode van ds. Rozendal werd in 1966 de bundel '119 Gezangen' in gebruik genomen en later de nieuwe psalmberijming. In mei 1969 werd mevr. L. de Geus-Bras als eerste vrouwelijke diaken bevestigd.
Periode na ds. Rozendal (1970-1971)
Na het vertrek van ds. Rozendal kende de kerk van Wilnis een moeilijke tijd met groepsvorming en grote meningsverschillen, wat leidde tot het uitstellen van de avondmaalsviering. De problemen werden opgelost, en het jaar werd afgesloten met de eerste vrouwelijke voorganger op de preekstoel van Wilnis: ds. mevr. E.G. van Egmond. Zij was de eerste vrouwelijke predikant in de Gereformeerde Kerken en verbonden aan het Evangelisatiecentrum te Baarn.
Kandidaat J.D.F.
In augustus 1971 werd besloten het avondmaal voortaan in de banken te vieren, in plaats van aan tafels voorin de kerk. Kinderen werden vooralsnog niet aan het avondmaal toegelaten. Wel kwam de eerste vrouwelijke ouderling in de kerkenraad. Het kerkgebouw werd goed onderhouden, maar het exterieur bleef grotendeels onveranderd. Aan de achterkant werd in 1972 het verenigingsgebouw De Schakel bijgebouwd. In 1976/77 onderging de kerkzaal een volledige vernieuwing, waarbij de binnenmuren, het plafond en de banken werden gerenoveerd. De kosten werden geschat op fl. 200.000, mede dankzij de inzet van vrijwilligers. De verbouwing was klaar op 26 juni 1977.
Ds. L.A. Woltering (*1949)
Ds. L.A. Woltering diende de kerk van Wilnis zes jaar lang, met intrede op 24 december 1978. In deze periode hielden de Gereformeerde Kerken zich bezig met de problematiek van kernbewapening. De contacten met de hervormde gemeente bleven moeizaam, maar de contacten met een kerk in Oost-Duitsland werden juist aangehaald. In 1981 werd een Bevington-orgel uit Londen aangeschaft. Ds. Woltering nam op 24 juni 1984 afscheid van Wilnis.
Opvolgende predikanten en ontwikkelingen
Na ds. Woltering volgden ds. E. Zijlstra (1984-1989), ds. M. Dijkstra (1990-1991), ds. J.P. van Riessen (1992-1999), ds. Mevr. G. Jongsma (2000-2017) en ds. P. In 2011-2012 werd het liturgisch centrum opnieuw aangepakt. De verhoging werd verkleind, de kansel verdween en de zijbanken werden gehalveerd. Het hout van de oude kerkbanken werd gebruikt voor het nieuwe liturgische centrum. In de nis waar de preekstoel stond, kwamen liturgische kleden. De hoeken van de vernieuwde opstelling kregen bestemmingen als gedenkhoek en een tafel met bijzondere bezittingen. De historische kanselbijbel werd gerestaureerd en kreeg een vaste plaats.
De duinen van Castricum: Ontginning en landschapsverandering
De duinen van Castricum hebben een rijke geschiedenis van ontginning, landbouw en natuurlijke veranderingen.
Vroege ontginning en Koninklijke plannen
Tot het begin van de 19e eeuw bestonden de duinen hoofdzakelijk uit een woeste wildernis, geteisterd door zandverstuivingen en overstromingen. De agrarische bevolking voerde een constante strijd tegen deze natuurkrachten. In 1799 werden plannen voor de "vruchtbaarmaking der duinen" aangeboden, met belangrijke inbreng van doopsgezind predikant Jan Kops. Koning Willem I zette zich in 1829 achter deze plannen en gaf opdracht tot de aankoop van duinterrein.
Waterhuishouding en landbouw
De afwatering was een groot probleem, en de Hoepbeek bood geen adequate oplossing. Er werden plannen gemaakt voor een kanaal om het water af te voeren. In 1830 werden diverse gebouwen opgeknapt en nieuw gebouwd, waaronder de Kwekerij, Zeeveld, de Schaapherderswoning, Commissarishuis, van Lennepsoord, Johannaâs Hof en Kroftwoning. De ontginning was opgezet als een groot landbouwbedrijf, maar dit bleek moeilijk rendabel te maken. Na het overlijden van Willem I ging de grond in andere handen over, en de bedrijven werden verpacht.
De vruchtbaarheid van de duingrond en de impact van waterwinning
In het begin van de 20e eeuw was er grote vraag naar losse landbouwgronden. De duingronden bleken, mits goed bemest, bijzonder vruchtbaar te zijn, met name voor duinaardappelen, doperwten, aardbeien en bloembollen. De komst van het Waterleidingsbedrijf in de twintiger jaren maakte echter een drastisch einde aan deze landbouw. Door wateronttrekking gingen de grond en gewassen zienderogen achteruit, en vruchtbare akkers veranderden in dorre zandvlakten. Ondanks protesten verklaarden deskundigen dat de boringen geen invloed hadden op het bovenwater, wat de praktijk echter tegensprak.
Historische locaties en boerderijen
De tekst beschrijft diverse historische locaties en boerderijen die deel uitmaakten van de ontginning, waaronder Kijk-Uit, Klein Johannaâs Hof, De Brabantsche Landbouw (de oudste boerderij in het duinterrein, gebouwd in 1770), de Schaapherderswoning (daterend van 1852), Van Lennepsoord (ook wel van Lennephoeve genoemd), Het Commissarishuis (gebouwd voor de agrarische doeleinden met een eigen kamer voor bijeenkomsten van de Heren Commissarissen), en Johannaâs Hof (gebouwd in 1828). Er wordt ook melding gemaakt van een arbeidershuisje op het kampeerterrein, bewoond door Teun Oostermeijer, en van Fochteloo, gebouwd in 1890 in opdracht van Prinses von Wied.
Het konijnenprobleem en de delvers
De duinen kenden een overvloed aan konijnen, wat ondanks traditionele drijfjachten en intensief delven een probleem bleef. Het delven van konijnen was een bijbaan voor veel tuinders in de wintermaanden. De tekst beschrijft de gevaren van dit beroep, met een anekdote over een delver die bijna bedolven raakte onder het zand. Het delven vereiste speciale uitrusting en technieken.
De Kwekerij en het Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bosch
De Kwekerij, waar de familie Hogensteijn woonde, is een boerderijtje dat al voor de ontginning bestond en eigendom was van de familie Boreel. Na aankoop door Koning Willem I werd het een bedrijf met bouwland en weiden. In 1909 werd hier het Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bosch gebouwd.
Bibliotheekcatalogus en genealogische bronnen
De tekst vermeldt een bibliotheek met meer dan 2000 genealogische boeken, documenten en publicaties. Een deel hiervan is digitaal beschikbaar, maar niet alles kan of mag gescand worden, waardoor een bezoek aan de bibliotheek soms noodzakelijk is. Het kastnummer geeft de locatie van een boek aan, met uitzondering van nummers die beginnen met DIG-xxx. In 2013 is een groot deel van de collectie gescand en gedigitaliseerd. Leden van de VVG kunnen de catalogus sorteren, doorzoeken en raadplegen. Boeken die gescand zijn en direct ingezien kunnen worden, zijn voorzien van een vinkje bij "Gescand" en "Online". Boeken die wel gescand zijn, maar nog niet "opengezet", kunnen aangevraagd worden.