De periode van Nederlandse militairen in Nederlands-Indië, met name tussen 1945 en 1949, is een tijd die voor veel veteranen en hun families diepe sporen heeft achtergelaten. Vele van hen hebben echter, om uiteenlopende redenen, weinig tot niets over hun ervaringen verteld. Dit heeft geleid tot een voortdurende zoektocht naar informatie, foto's en documentatie om de levensverhalen van deze Indië-gangers te reconstrueren en te bewaren voor toekomstige generaties.
De oproepen tot informatie komen van nabestaanden die specifiek op zoek zijn naar details over hun vaders, opa's of ooms. Deze zoektochten variëren van het vinden van foto's tot het achterhalen van diensttijden, eenheden en specifieke ervaringen tijdens hun uitzending. De 7 December Divisie komt hierbij frequent naar voren, evenals diverse regimenten en compagnieën zoals 15 AAT, 102 AAT, 3-9 RI, 6 RS, Regiment Technische Troepen Hulpwerkplaats B.218, Staf 3-14 Regiment Infanterie, Staf 8e Regiment Veldartillerie 1-8 RVA, 3e Hulp Verbandplaatsafdeling, 3 Infanterie bewapeningswerkplaats B, Tijgerbrigade 2-6 RI, 5e Regiment Stoottroepen, 1-4 RI, 3-III-12 R.I., 422 Bataljon infanterie 6-8 R.I., 5-4-3 RI, 3-3-2 RI, 5e Genie Veldcompagnie, 3-11 R.I., 4-1 AAT, 4-3 R.I. en 2-5 RI.
Reizen naar en van Indië
Veel van de verhalen beginnen met de reis naar Indië. Diverse schepen worden genoemd als transportmiddel, waaronder de Sibajak, Sloterdijk, Hr. Ms. Banckert, MS Ruys, Johan de Witt, De Tegelberg, Grote Beer, Zuiderkruis, Bossevain, Kota Inten, Pasteur en Atlantis. De data van vertrek en aankomst variëren, maar geven een indicatie van de periode waarin deze militairen in Indië dienden. Zo vertrok Louis Starrenburg op 29 november 1946 met de Sibajak en keerde op 10 juli 1950 terug met de Atlantis. Cornelis Veldhoen vertrok op 10 september 1947 met de Sloterdijk en stapte op 30 december 1947 over naar de Hr. Ms. Banckert. Piet de Bruijn arriveerde op 23 oktober 1946 met het MS Ruys in Tandjong Priok. Harrie Driessen vertrok op 22 oktober 1946 met de Johan de Witt en keerde op 30 december 1949 terug met de Sibajak. Albertus Slinkman vertrok op 29 november 1946 met de Sibajak. Jan Albert Wolfs maakte de heenreis met de Bossevain en de terugreis met de Kota Inten. Jan van Tartwijk ging op 28 maart 1947 naar Indië met de Sloterdijk en kwam op 25 april 1947 aan in Tandjong Priok, om op 25 februari 1950 met de Pasteur terug te keren. Bastiaan Leendert den Hertog voer op 22 november 1946 met de Kota Inten vanuit Engeland naar Indië. Jan van Dijk (1925) vertrok op 5 februari 1947, passeerde de keerkring op 18 februari 1947 en ontscheepte op 6 maart 1947 in Indië. Jacob Hoogendam vertrok naar Indië na een 2-jarige militaire opleiding in Engeland, en zijn oudere broers werden in februari 1951 en november 1952 in Makassar, Indonesië geboren. Jan Verwoerdt (de Oude) diende van 1946 tot 1950.
Naast de dienstplichtigen waren er ook Oorlogsvrijwilligers (OVW). Wim Brouwer ging als OVW-er in maart 1946 voor een kaderopleiding naar de Maryhill Barracks in Glasgow, waar hij aan het 9 PTC verbleef tot augustus dat jaar. Aansluitend volgde hij een verbindingen-opleiding in Catterick. Op 1e Kerstdag 1946 kwam hij thuis in Arnhem. Hij diende later in Korea, maar nooit in Indië. Albert (Ap) Westera was OVW-er bij 2-5 RI en diende van 1946 tot 1948 in Indië. Albert Dekker, sergeant-majoor bij de Stootroepen, vertrok als oorlogsvrijwilliger naar Indië van 1946 tot 1949. Jacob Hoogendam meldde zich aan als oorlogsvrijwilliger voor Indië.
Sommige militairen, zoals Jan Oudshoorn en Jan Holterman, vertrokken met de 102 AAT. Jan Oudshoorn vertrok op 29 november 1946 met de Sibajak en keerde op 10 juli 1950 terug met de Atlantis. G. Teunissen uit Gouda vertrok met het motorschip Sibajak en diende bij de staf 3-7 RI. Alphonsus Maria (Fons) van Dam zat van 1946 tot 1948 in Soerabaja als marinier der 1e klasse bij de Genie. Als dienstplichtige werd de opkomst van Alphonsus Maria (Fons) van Dam vanwege studie uitgesteld; op 11 februari 1949 vertrok hij met 422 Bataljon infanterie 6-8 R.I. en keerde op 15 augustus 1950 terug in Amsterdam. Johan Krommendijk uit Diepenveen ging voor zijn nummer naar Indië met de Grote Beer of Zuiderkruis en diende daar van 1946 tot 1950, mogelijk als marinier die pompen en aggregaten beheerde. Jan Kol diende in Indië vanaf 1948 als marconist. Jan Albert (Ab) Wolfs was als dienstplichtig soldaat 1ste klas geplaatst bij 13 Veldgeniecompagnie van de 7 December Divisie van 1946 tot 1949. Ben van Meurs was in Indië soldaat 1ste klas bij 2-3-6 Bataljon Jagers in 1949. Ben Overbeeke uit Rotterdam diende in Zuid-Sumatra (1947-1950) als treinmachinist op de route Palembang via Prabumulih en Muara Enim naar Lubuklinggau voor troepentransport en materieel. Leo Derks diende als kwartiermaker in 1946 en ging daarna als bewaker van Japanse krijgsgevangenen op het schip de Weltevreden naar Hiroshima. Watze Oege Hiddema zat bij de 11e veldcompagnie Genietroepen. Chris van Olphen was in 1947-1948 gelegerd in 5-4-3 RI. Jan van Tartwijk ging op 28 maart 1947 naar Indië met de Sloterdijk en kwam op 25 april 1947 aan in Tandjong Priok, om op 25 februari 1950 met de Pasteur terug te keren naar Amsterdam. G. Smit diende in Indië. Bastiaan Leendert den Hertog was overzee van 1946 tot 1949. W.C. diende in Indië bij 3-III-12 R.I. van 1946-1949 en vertrok uit Nederland op 27 september 1946 met de Ruys, met aankomst in Batavia op 25 oktober 1946.
Eenheden en Locaties
De eenheden waarin de militairen dienden, zijn divers en bieden aanknopingspunten voor verder onderzoek. Onder andere worden genoemd: 15 AAT, 102 AAT, 3-9 RI, 6 RS, Regiment Technische Troepen Hulpwerkplaats B.218, Staf 3-14 Regiment Infanterie, Staf 8e Regiment Veldartillerie 1-8 RVA, 3e Hulp Verbandplaatsafdeling te Garoet, 3 Infanterie bewapeningswerkplaats B, 7 December Divisie, Tijgerbrigade 2-6 RI, 5e Regiment Stoottroepen, 1-4 RI, 3-III-12 R.I., 422 Bataljon infanterie 6-8 R.I., 5-4-3 RI, 3-3-2 RI, 5e Genie Veldcompagnie, 3-11 R.I., 4-1 AAT, 4-3 R.I., 2-5 RI, 11e veldcompagnie Genietroepen, Limburgse Jagers, 5-4-3 RI, 3-3-2 RI, 5e Genie Veldcompagnie, 3-11 R.I., 4-1 AAT, 4-3 R.I., 2-5 RI, 11e veldcompagnie Genietroepen, Limburgse Jagers, 5-4-3 RI, 3-3-2 RI, 5e Genie Veldcompagnie, 3-11 R.I., 4-1 AAT, 4-3 R.I., 2-5 RI, 11e veldcompagnie Genietroepen, Limburgse Jagers, 5-4-3 RI, 3-3-2 RI, 5e Genie Veldcompagnie, 3-11 R.I., 4-1 AAT, 4-3 R.I., 2-5 RI, 11e veldcompagnie Genietroepen, Limburgse Jagers.
Specifieke locaties waar militairen gelegerd waren of waar gebeurtenissen plaatsvonden, zijn onder meer West- en Midden-Java, waar onderzoekers van het NIOD specifiek veteranen spreken over hun ervaringen in de strijd tegen de Indonesiërs. Andere genoemde plaatsen zijn Tandjong Priok, Garoet, Bandoeng, Soerabaja, Batavia, Buitenzorg, Poentjak-pas, Tjipajoeng, Zout-Sumatra, Palembang, Prabumulih, Muara Enim, Lubuklinggau, Hiroshima en Tegelen.
Enkele specifieke oproepen betreffen:
- Louis Starrenburg: chauffeur bij 15 AAT en 102 AAT, vertrok op 29-11-1946 met de Sibajak en keerde op 10-7-1950 terug met de Atlantis. Getrouwd met iemand uit Malang.
- Jan Oudshoorn (geb. 21-01-1926): geweest in Indië, maar heeft nooit iets verteld.
- Cornelis Veldhoen (geb. 23 mei 1928, overl. 3 januari 1956): uitgezonden naar Indië, heeft dagboeken bijgehouden. Vertrok op 10 september 1947 met de Sloterdijk en stapte op 30 december 1947 over naar de Hr. Ms. Banckert.
- Piet de Bruijn (geb. 3 december 1928): dienstplichtig soldaat bij 6 RS op Java, behoorde tot de 3e Infanterie Brigadegroep. Aangekomen op 23 oktober 1946 met het MS Ruys in Tandjong Priok. Gelegerd op West- en Midden-Java bij o.a. Regiment Technische Troepen Hulpwerkplaats B.218, Staf 3-14 Regiment Infanterie, Staf 8e Regiment Veldartillerie 1-8 RVA, 3e Hulp Verbandplaatsafdeling te Garoet en 3 Infanterie bewapeningswerkplaats B.
- Willem Kapteijn (geb. 15-10-1926): reeds overleden.
- Johannes (Jan) Bonnier (geb. 1 april 1923): vrijwillig soldaat bij de Tijgerbrigade 2-6 RI van de 7 December Divisie.
- Dirk Hammer: dienstplichtige militair bij de Genie, overleden in 1980.
- Harrie Driessen (geb. 07-06-1925): vertrokken op 22 oktober 1946 met de Johan de Witt en teruggekeerd op 30 december 1949 met de Sibajak. Gediend bij het 8e Regiment Veldartillerie.
- Christiaan Cornelis (Chris) Vreugdenhil: gezocht wordt naar informatie en foto's.
- Albertus (Bertus) Slinkman (geb. 12 januari 1925): dienstplichtig militair met registratienummer 250112146. Vertrokken met de Sibajak op 29 november 1946, mogelijk bij de 7 December Divisie.
- Jan Middelkoop: diende bij de 7 December Divisie en was daar met Henk Meindert.
- Wim Dankers: dpl. sgt. met het 5e Regiment Stoottroepen.
- S. Ab (Albert) van den Top (geb. 19-12-1925): chauffeur bij de AAT 7 December Divisie, overl. 5 april 1994. Vertrokken in 1947 en teruggekeerd in 1949. Vriend van Menne van de Kooi.
- Piet van Vliet (geb. 16 mei 1926, overl. 2002): hospitaalsoldaat bij 4 IV 10 R.I.C. Div 7 December.
- Gerrit Roek (geb. 8 oktober 1925): telegrafist en later fourageur in Indië.
- Carel L. Bense: teamleider en arts, kreeg in november 1946 de opdracht poliklinieken te openen langs de weg van Buitenzorg naar de Poentjak-pas, met standplaats Tjipajoeng onder bescherming van OVW'ers van 1-4 RI en de 7 December Divisie.
- W.C.: diende bij 3-III-12 R.I. van 1946-1949. Vertrok uit Nederland 27-9-1946 met de Ruys en arriveerde in Batavia 25-10-1946.
- Jo Koort: ingedeeld bij de 7 December Divisie te Batavia en Bandoeng (1946/1948). Schreef romantische brieven aan zijn verloofde Mientje van Mourik.
- G. Teunissen uit Gouda: vertrok met de Sibajak, diende bij staf 3-7 RI, legernummer 250408163.
- Alphonsus Maria (Fons) van Dam (geb. 21 september 1925): marinier der 1e klasse bij de Genie in Soerabaja (1946-1948).
- Loek Eskens (geb. 10-3-1926): legernummer 260310175, werkte bij uitgifte van legerkleding.
- Joop Sloksoede: oorlogsvrijwilliger voor Indië met militaire opleiding in Engeland. Vertrok met De Tegelberg op 8 oktober, keerde eind 1949 terug.
- Johan Krommendijk uit Diepenveen (geb. 4 januari 1927): marinier, beheerde pompen en aggregaten (1946-1950).
- Jan Kol (geb. 15 juni 1925): marconist in Indië (vanaf 1948).
- Albert (Ap) Westera (geb. 30-04-1927): OVW-er bij 2-5 RI (1946-1948).
- Jan Albert (Ab) Wolfs (geb. 16-07-1925): dienstplichtig soldaat 1ste klas bij 13 Veldgeniecompagnie van de 7 December Divisie (1946-1949).
- Ben van Meurs: soldaat 1ste klas bij 2-3-6 Bataljon Jagers (1949).
- Jacob Hoogendam (geb. 19 november 1921): oorlogsvrijwilliger voor Indië na militaire opleiding in Engeland.
- L.B. Zegelink uit Winterswijk: militair in Indië, bezitter van de eremedaille Orde en Vrede 1946-1949.
- Jan van Dijk (geb. 1925): diende in Zuid-Sumatra.
- Ben Overbeeke uit Rotterdam: treinmachinist op de route Palembang via Prabumulih en Muara Enim naar Lubuklinggau (1947-1950).
- Rinus Rijpers: gezocht wordt naar informatie.
- Gerrit Geerdink uit Enschede: overgrootvader, gezocht wordt naar informatie.
- Albert Dekker (geb. 04-05-1919): sergeant-majoor bij de Stootroepen, oorlogsvrijwilliger (1946-1949).
- Leo Derks: diende in het KNIL als kwartiermaker (1946), daarna bewaker van Japanse krijgsgevangenen op de Weltevreden naar Hiroshima.
- Watze Oege Hiddema: zat bij de 11e veldcompagnie Genietroepen.
- Chris van Olphen: diende in 1947-1948 in 5-4-3 RI.
- Jan Miltenburg (geb. 14-09-1928): goed bevriend met Bertus Maassen (geb. 15-09-1928).
- Jan van Tartwijk: opgekomen op 8 november 1946 bij 4-3 R.I., op 23 januari 1947 overgegaan naar 5-4-3 R.I. Gegaan naar Indië op 28 maart 1947 met de Sloterdijk, aangekomen op 25 april 1947 in Tandjong Priok. Teruggekeerd op 25 februari 1950 met de Pasteur.
- G. Smit: diende in Indië. Gezocht wordt naar informatie/documentatie/foto's van 3-3-2 RI.
- Bastiaan Leendert den Hertog: gezocht wordt naar legernummer en regiment, en periode van dienst.
- Bert Könning: gezocht wordt naar zijn functie in Indië.
- Piet Herweijer: betaalmeester eerste luitenant bij Bataljon Zeeland tijdens de tweede politionele actie.
- Toon Bogers: gezocht wordt naar iemand die meer kan vertellen.
- J. Hartman (Johan Hartman) uit Amsterdam (geb. 10 december 1926): diende bij de 7 December/Palmboom Divisie gedurende circa 2,5 jaar.
- K. Zwart: maakte in de jaren 50 deel uit van het korps van Heutz, gelegerd in de doelenkazerne te Leiden.
- Jan Holterman uit Raalte: gezocht wordt naar wie hem gekend heeft.
- Johan Stegerman: gezocht wordt naar wie hem gekend heeft.
- Cor (Cornelis) la Rivière: zat waarschijnlijk bij 4-1 AAT en ging in 1947 naar Indië.
Onderzoek naar Deserteurs en Overlopers
Naast de algemene zoektocht naar informatie over diensttijd en ervaringen, wordt er ook specifiek onderzoek gedaan naar deserteurs en overlopers tijdens de oorlog in Nederlands-Indië (1945-1949). Onderzoekers spreken graag met veteranen die gediend hebben in West- en Midden-Java om hun ervaringen in de strijd tegen de Indonesiërs te horen. Het is daarbij niet nodig om zelf kennis te hebben van deserteurs of overlopers; ook brieven of dagboeken waarin soldaten schrijven over geruchten, deserteurs of overlopers zijn van waarde.
Geestelijke Verzorging en Dagboeken
Er is ook aandacht voor de geestelijke verzorging van de militairen die naar Indië werden gestuurd in de jaren 1945-1949. Publicaties hierover, waaronder een uit 2024, worden onder de aandacht gebracht. Het belang van dagboeken en brieven als bron van informatie wordt benadrukt. Cornelis Veldhoen heeft bijvoorbeeld dagboeken bijgehouden. Piet van Vliet had een compleet dagboek gevonden waarin hij elke dag schreef. De familie van Jan Oudshoorn heeft enkele foto's, maar komt daarmee niet verder. De familie van Jan Middelkoop heeft foto's, maar deze zijn weggegooid toen hij ernstig ziek werd. De familie van Jo Koort heeft 258 brieven van hem gevonden. De familie van W.C. is bezig de circa 300 brieven van hun vader uit te typen. De familie van Jan Verwoerdt (Sr.) heeft nagelaten erfgenamen uit zijn eerste en tweede huwelijk, waaronder Petronella Jacobs en Neeltje Jacobs.
Boeken en Publicaties
Naast persoonlijke documenten zijn er ook specifieke boeken en publicaties die van belang zijn voor onderzoek naar deze periode. De dochter van een Indië-veteraan zoekt naar de boeken 'In het Vizier' en 'Tiga Doeabelas', die bij een verhuizing verloren zijn gegaan. Ook wordt gezocht naar een kopie van het gedenkboek 'Dwars door Zuid-Sumatra' van B. Warner cs. (1950).
Genealogisch Onderzoek
De zoektocht naar informatie is vaak ingebed in breder genealogisch onderzoek. Zo zoekt de familie Dankers meer informatie over oom Wim Dankers. De familie van opa Zegelink heeft thuis de eremedaille Orde en Vrede 1946-1949 van hem in huis. Het onderzoek naar de familie Kocken in Bergen, Nederland, met vermeldingen van namen als Gerardus Geurts Philipsen Kocken, Peter Peters Wilbers, Gerarda Juriens Peters, Beatrix Jeurgens, Mechtildis Ripkens, Joanna Coppis en Maria Geurts, lijkt een aparte tak van genealogisch onderzoek te betreffen die niet direct gerelateerd is aan de Indië-periode, maar wel onderdeel is van de verstrekte tekst.