Jongeren hebben behoefte aan zowel wortels als vleugels om zich te kunnen ontwikkelen. Dit inzicht is een citaat uit een webinar naar aanleiding van het Jeugdtrend rapport van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in samenwerking met Youth for Christ en andere organisaties. Het rapport, dat in mei verscheen, biedt een periodiek onderzoek naar de maatschappelijke ontwikkelingen, relaties en geloofsvragen onder jongeren.
Jeugdtrends 2024: Zorgen en Behoeften van Jongeren
Veel jongeren ervaren onzekerheid over hun toekomst en de mogelijkheid om later een leven te leiden vergelijkbaar met dat van hun ouders. Deze zorgen zijn onder andere gerelateerd aan economische en maatschappelijke onzekerheden. Vriendschap is een tijdloze behoefte, ook binnen de kerkelijke gemeenschap, waar leeftijdsgenoten ontmoet kunnen worden. Daarnaast is het cruciaal dat jongeren een band hebben met mensen uit andere generaties. Dit helpt hen om levenskeuzes te maken die voortkomen uit een christelijke levensstijl, wat bijdraagt aan het 'wortelen'.
Het rapport benadrukt het belang van een veilige omgeving waarin jongeren zich kunnen uiten. Falen wordt vaak ervaren als 'eigen schuld', daarom is het essentieel om in gesprekken te focussen op wat de jongere bezighoudt, in plaats van enkel te informeren naar schoolresultaten of prestaties. Dit creëert ruimte voor persoonlijke groei en ontwikkeling.
Identiteitsontwikkeling: Wortels en Vleugels
Een mini-college door Elsbeth Vogel, docent aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE), tijdens de webinar verduidelijkte dat gezonde identiteitsontwikkeling ruimte vereist voor exploratie. Volwassenen spelen hierin een sleutelrol door jongeren 'vleugels te geven'. Dit proces van exploratie gaat hand in hand met het 'wortelen'. Jongeren kunnen in de breedte exploreren door hun eigen identiteit of opvoeding te vergelijken met andere perspectieven. Daarnaast is er de exploratie in de diepte, waarbij kritische vragen worden gesteld bij de eigen opvoeding en overtuigingen. Het belemmeren van deze exploratie kan leiden tot 'identity diffusion', waarbij jongeren moeite hebben met het vormen van een coherente identiteit. Andere veelvoorkomende reacties op het niet kunnen exploreren zijn piekeren of gedrag dat lijnrecht ingaat tegen de geloofsopvoeding.
'Dat je groeien mag': Leren Geloven in de 21e Eeuw
Ondanks culturele veranderingen die het 'leren geloven' complex maken, blijkt uit het onderzoeksrapport 'Dat je groeien mag' dat jongeren in 2023 nog steeds geloven. Dit onderzoek, uitgevoerd door de Protestantse Kerk in Nederland, de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) en Hogeschool Windesheim, analyseert de praktijken waarin geloof wordt geleerd, de verlangens van jongeren en hun opvoeders hieromtrent, en de relatie met theologische en pedagogische literatuur.
Jongeren leren geloven binnen diverse praktijken. Opvallend is dat christelijke kampen en events vaak als de belangrijkste plekken worden genoemd. Ook thuis, met name voor jonge tieners, is een belangrijke leeromgeving. Het jeugdwerk wordt eveneens frequent genoemd als een plek waar jongeren zich thuis voelen en vriendschappen sluiten. De kerkdienst wordt ook genoemd, hoewel oudere jongeren hierover kritischer zijn.
Factoren die Geloofsgroei Stimuleren
Het onderzoek identificeert vijf factoren die geloofsgroei stimuleren:
- Aansluiting bij de belevingswereld van jongeren.
- Leerinhoud die verdieping biedt.
- Exploratieruimte voor persoonlijke ontwikkeling.
- Een veilige leeromgeving waarin jongeren zich geaccepteerd voelen.
- Betrokkenheid van opvoeders en leiders.
Corina Nagel-Herweijer, onderzoeker en medewerker van de dienstenorganisatie van de PKN, benadrukt dat deze factoren opvoeders in kerk en thuis kunnen ondersteunen. Ze vergelijkt de rol van de Heilige Geest met een vuur dat harten van jongeren aanraakt, zelfs in een ontkerkelijkt Nederland. Opvoeders kunnen dit 'vuurtje brandend houden' door houtjes toe te voegen.
Zie hoe het leven kan veranderen wanneer onze perceptie verandert.
Generatie Z en Geloof: Een Opmerkelijke Trendbreuk?
De trend van toenemende ongelovigheid en ontkerkelijking, die tot aan Generatie Z leek door te zetten, lijkt nu te stabiliseren. Uit het onderzoek 'God in Nederland', dat sinds 1966 periodiek wordt uitgevoerd, blijkt dat 27 procent van Generatie Z zichzelf als gelovig beschouwt. De meest recente editie van april 2025 constateert een opmerkelijke verandering onder jongeren, ondanks de voortdurende ontkerkelijking in Nederland.
Zingeving en de Zoektocht van Jongeren
In het KRO-NCRV programma Kruispunt delen jonge christelijke studenten hun geloofservaringen. Isa (22) en Júlia Herku (22) getuigen van een 'honger naar zingeving' onder jongeren, evenals een behoefte aan duidelijke standpunten. Júlia, lid van de Baptistengemeente De Rank in Utrecht, ervaart deze zoektocht naar betekenis.
Kardinaal en aartsbisschop van Utrecht Wim Eijk signaleert een bescheiden heropleving binnen de kerk, met name onder jongeren tussen 15 en 30 jaar. De populariteit van The Passion onder jongeren (20-34 jaar) toont aan dat deze muzikale vertelling een nieuw ritueel is geworden voor hen die zingeving zoeken en zich thuis voelen bij deze vorm.
The Passion: Een Moderne Vertolking van het Paasverhaal
Jurjen de Groot, directeur van de Protestantse Kerk in Nederland, verklaart dat The Passion de kerk op een nieuwe manier presenteert. Reinder van Dijk legt uit dat The Passion is ontstaan uit onderzoek waaruit bleek dat jongeren niet meer wisten waar Pasen over ging. Om het Bijbelse verhaal door te geven, wordt geprobeerd zo dicht mogelijk bij de leefwereld van jongeren aan te sluiten, met aandacht voor liedkeuze en casting. Recente edities met artiesten als Eddy Zoëy, rapper Keizer en musicalster Vajèn van den Bosch, die bekend is bij een jong publiek, bewijzen de effectiviteit van deze aanpak.
Ondanks de moderne vertolking blijft The Passion trouw aan de Bijbel. De relevantie wordt behouden door aan te sluiten bij hedendaagse culturele momenten en behoeften. Net zoals 4 mei een moment van collectieve zingeving is in Nederland, biedt The Passion een nodig tegenwicht tegen 'hardheid in de wereld' door een 'zachte stem' en 'zachte krachten' te belichamen.
De Rol van Kerkgebouwen en Maatschappelijke Impact
Jurjen de Groot benadrukt dat kerken, ondanks dat ze vroeger soms als ballast werden gezien, nu een belangrijke rol kunnen spelen voor mensen die van betekenis willen zijn in de samenleving. Vooral de combinatie van kerk-zijn, het gebouw dat midden in de gemeenschap staat, en de maatschappelijke impact ervan, is enorm.
Voor zijn MBA-studie deed De Groot onderzoek naar zingeving onder jongvolwassenen (25-40 jaar). Deze groep heeft weinig met de traditionele kerk, maar wel met zingeving, de behoefte om van betekenis te zijn en ergens bij te horen. De weg naar de kerk wordt echter niet altijd gevonden omdat deze niet aansluit bij hun levensbeschouwing en sociale omgeving. Zestig procent van de jongeren onder de veertig verlaat actief de kerk, waaronder veel jonge gezinnen.
Zingeving in het Alledaagse en de Rol van de Kerk
Traditioneel werd zingeving geassocieerd met grootsheid en ervaringen die boven het alledaagse uitstijgen. Tegenwoordig vinden mensen echter ook zingeving in de gewone dingen. Een doel hebben, zowel op korte als lange termijn, geeft richting aan het leven. Bij een groep horen, het leven op orde hebben en het gevoel dragen dat je bijdraagt aan de samenleving, zijn eveneens wezenlijke elementen van zingeving.
Kerken bieden volgens De Groot de benodigde 'bedding' waarin zingevingsvragen kunnen gedijen. Dit vereist een sociale infrastructuur met ruimte voor informele ontmoetingen, deelname aan sociale verbanden, rituelen zoals samen zingen, en sacrale gebouwen. Jongeren geven aan dat ze hun eigen rituelen en muziek willen vormgeven, waarbij muziek een krachtig middel is om onuitsprekelijke gevoelens te uiten en de jongerencultuur te verbinden met zingeving en religie.
De Groot wijst op het succes van grote kerken zoals Mozaïek, waar elementen van zingeving samenkomen: muziek maken, maatschappelijke betrokkenheid en ergens bij horen. Hij roept kerkraden op om het belang van het kerkgebouw te erkennen, gezien de enorme maatschappelijke impact van de combinatie van kerk-zijn en de fysieke aanwezigheid in de gemeenschap.