De kern van het evangelie draait om openheid en communicatie. Dit principe wordt treffend geïllustreerd door de weerloosheid van een pasgeboren kind. Wanneer men zich volledig openstelt voor deze kwetsbaarheid, kan men diep ontroerd raken. Jezus zelf benadrukt de waarde van deze weerloosheid, een innerlijke staat die diep verborgen kan liggen en niet altijd gemakkelijk te begrijpen is.
In onze maatschappij kan openheid echter ook als lastig worden ervaren. Mensen die de dingen rechtvaardig en openlijk benoemen, stuiten vaak op weerstand. Te veel eerlijkheid kan irritant zijn, zeker wanneer het persoonlijk wordt. Een verwijt dat niet helemaal waar is, kan leiden tot twee reacties: het bekritiseren van de criticus, of het erkennen van de ander en om vergeving vragen. De moed hebben om de tweede te zijn, in plaats van de eerste, is een keuze voor een diepere vorm van communicatie.
De Bijbel laat zien hoe mensen zelfs valstrikken proberen te leggen voor de rechtvaardige mens. Ook in het evangelie zien we dit terug: Jezus' leerlingen ruziën onderweg, en hoewel Jezus hun onrust waarschijnlijk opmerkt, gebruikt hij het moment om hen te onderwijzen. De kern van zijn boodschap is dat we niet moeten streven naar belangrijk zijn, maar juist open, afhankelijk en bereid moeten zijn om toe te geven dat we het niet weten. De keuze om kwetsbaar te zijn, zoals een kind, is een keuze voor een leven met eeuwigheidswaarde, een leven met een kracht die niet van deze wereld is.
Communicatie als Goddelijk Wezen
Volgens het evangelie van Johannes is onze Schepper een God van communicatie. Zijn wezen is erop gericht contact te maken met ons. De eerste woorden van het Johannesevangelie echoën de openingswoorden van de Bijbel, waarin God spreekt door de schepping. Echter, donkere krachten kunnen Gods stem overstemmen. God spreekt ook door de Bijbel, maar de boodschap van Johannes is dat Jezus het gesprek met ons opnieuw heeft geopend. Hij spreekt in een taal die verder gaat dan alle woorden, en leeft en sterft onder de mensen, terwijl zijn geloof, hoop en liefde onuitblusbaar zijn. Jezus is het Woord van God bij uitstek.
De Bijbel leert ons dat wij, door de communicatie met God en elkaar open te houden, ware mensen worden. Door verbinding te maken, beantwoorden wij aan het Woord dat verbinding zoekt met ons. De Heilige Geest leidt ons niet zozeer naar theoretische kennis over Christus, maar naar het leren kennen van Christus zelf. Hij is de levende belichaming van waarheid en leven. Wanneer we dreigen af te wijken van Gods gedachten, geeft Hij ons een nieuwe openbaring van Zijn Zoon.
De Leerschool van Christus
Het evangelie van Johannes, zijn brieven en Openbaring brengen Christus in al zijn volheid naar voren. De Heilige Geest wil ons terugbrengen naar de Persoon van Christus en Zijn hemelse en geestelijke betekenis tonen. De brieven lichten de evangeliën toe en zijn geen verdere stappen naar ‘belangrijker zaken’, maar een uitleg van Christus.
Wanneer we de Handelingen en de brieven beschouwen als een technische handleiding voor de Kerk, dreigen we de Here Jezus zelf te missen. De Heilige Geest openbaart Christus aan het hart en laat zien dat Christus de hemelse orde is, niet de brieven zelf. Alles wat met orde te maken heeft, moet direct verbonden zijn met de levende Persoon. Anders wordt het een aards systeem dat kan leiden tot talloze interpretaties en groeperingen.
Het Koninkrijk van God is Christus. Als je in Christus leeft, ben je in het Koninkrijk. Heiligmaking is eveneens Christus; Hij is ons geworden tot heiliging. Wanneer de Heilige Geest ons Christus leert, weten we alles van heiligmaking. Zonder die directe kennis, kan een theorie over heiligmaking juist scheiding brengen.
De wederkomst van Christus is de voltooiing van iets wat van binnenuit is gebeurd. De beste voorbereiding hierop is de Here kennen. Hoewel profetie waarde heeft, mag het niet een obsessie worden die het innerlijk leven verwaarloost. De ware voorbereiding ligt in de innerlijke wandel met de Heer.
Openheid en Kwetsbaarheid in de Pastorale Zorg
In een geseculariseerde samenleving ontstaat er ruimte voor geloof en zingeving, vooral in tijden van ziekte, pijn en verlies. De pastorale begeleiding is hierin cruciaal. Het gaat verder dan louter gesprekken; het omvat ook stilte, gebed, meditatie en rituelen.
De pastorale relatie is functioneel en asymmetrisch: de pastorant is de zorgvrager, de kwetsbare, die persoonlijke noden toevertrouwt. De pastor deelt niet op dezelfde intieme manier, maar focust op de noden van de pastorant. Dit vereist integriteit, zelfkennis en zelfzorg van de pastor. Respect voor de autonomie en keuzevrijheid van de pastorant is essentieel, evenals het bewaren van grenzen en het naleven van een beroepscode om machtsmisbruik te voorkomen.
De contextuele benadering, geïnspireerd door Martin Buber, benadrukt dat de mens pas echt mens wordt in relatie. Wederkerigheid en vertrouwen zijn cruciaal. In de pastorale relatie is dit ook aanwezig, maar de rolverdeling blijft functioneel. De pastor draagt verantwoordelijkheid voor het welzijn van de pastorant, wat een ethisch handelen vereist.
In een tijd van detraditionalisering en secularisering is het spreken over God complex. De mens heeft behoefte aan structuur en verbondenheid. Het pastorale gesprek, gebaseerd op het levensverhaal van de pastorant, biedt een kader voor geloofscommunicatie. Getuigenis kan de verbinding met het Hogere losmaken en een hermeneutisch kader bieden voor de ervaring van het transcendente.
De pastorale zorg kan op verschillende niveaus plaatsvinden: medisch, psychisch, existentieel, relationeel en religieus-spiritueel. Deze niveaus zijn verweven. De pastor moet zich bewust zijn van de kwetsbaarheid van de pastorant en de eigen grenzen bewaken. Het voorkomen van machtsmisbruik is van het grootste belang.
Openheid en Vergeving in Relaties
Openheid in relaties is waardevol, maar kan ook pijnlijk zijn. Het kennen van de ander betekent ook het ontdekken van minder prettige aspecten, zoals seksuele fantasieën en dromen. Hoewel de inhoud van dromen niet direct controleerbaar is, ligt de verantwoordelijkheid bij de persoon zelf hoe hij of zij hiermee omgaat.
In een relatie is het belangrijk dat beide partners zich op elkaar richten. Als er sprake is van actieve zoektocht naar erotische ervaringen buiten de relatie, komt de trouw in het geding. Echter, als de aandacht en inspanningen op elkaar gericht zijn, is er reden tot blijdschap en vertrouwen.
Het is essentieel om een eigen 'domein' te hebben waarbinnen men met eigen gedachten en gevoelens in het reine kan komen. Het volledig willen weten van alles kan een relatie onnodig belasten. De dromen van de ander hoeven niet direct een bron van zorg te zijn, tenzij ze leiden tot actieve ontrouw.
In de beleving van seksualiteit kunnen mannen en vrouwen verschillen. Het is belangrijk om realistische verwachtingen te hebben en niet uit te gaan van een 'ongeschreven blad'. Door open en eerlijk te zijn, kan men samen naar oplossingen zoeken en vergeving schenken, met respect voor elkaars strijd en met vertrouwen op Gods hulp.
DE STILLE MOORDENAAR VAN RELATIES HOE KWETSBAARHEID JE LIEFDE KAN REDDEN
De Rol van Openheid in Evangelisatie
De apostolische exhortatie Evangelii Gaudium van Paus Franciscus benadrukt de vreugde van het Evangelie als sleutelwoord. Niemand wordt uitgesloten van deze vreugde. Een evangelist moet vreugde uitstralen, niet somberheid.
De paus moedigt aan tot een nieuw hoofdstuk van evangelisatie, gekenmerkt door vreugde en het verkennen van nieuwe wegen voor de Kerk. Hij richt zich op concrete mensen, met name de armen en ontheemden, en benadrukt dat de Kerk geen definitief antwoord op alle vragen kan bieden.
De Kerk wordt opgeroepen tot een missionaire taak, waarbij christenen eropuit moeten trekken om het Evangelie te verkondigen zonder aarzeling. De parochie blijft belangrijk, met haar flexibiliteit om te vernieuwen en leden aan te sporen tot evangelisatie. De bisschop leidt, ondersteunt en moedigt participatie aan.
Een missionaire Kerk heeft een voorkeur voor de armen. Uitsluiting, ongelijkheid en de overheersing van geld zijn grote bedreigingen. De paus waarschuwt voor een wereld die steeds onverschilliger wordt, en voor de neiging om moraal te verwerpen.
De Kerk staat voor uitdagingen zoals globalisering, de invloed van nieuwe religieuze bewegingen en bureaucratie. Het seculariseringsproces reduceert geloof tot de privésfeer en leidt tot morele verwording. De Kerk moet het geloof incultureren en aandacht hebben voor de stadscultuur, waar nieuwe evangelisatie mogelijk is.
De paus benadrukt het belang van open deuren, zowel letterlijk als figuurlijk, en de rol van de sacramenten als medicijn en voedsel. Hij vraakt aandacht voor de grotere betrokkenheid van leken, met name vrouwen, en de rol van jongeren die nieuwe richtingen voor de mensheid vertegenwoordigen.
