De Protestantse Gemeente Dokkum-Aalsum-Wetsens beschikt over vier kerkgebouwen, waaronder de Catharinakerk, de Fontein, de Grote Kerk en de Herberg. Gezien dit aantal te groot is geacht, heeft de kerkenraad in overleg met gemeenteleden een program van eisen opgesteld waaraan de te behouden gebouwen zouden moeten voldoen. Kerkelijk Waardebeheer bracht in de tweede week van april een uitvoerig advies uit, waarin werd geadviseerd om verder te gaan met de Herberg en de Grote Kerk.
In verband met de beperkingen rondom vergaderingen door de coronapandemie, zal op 3 mei een webinar worden gehouden waar elk gemeentelid aan kan deelnemen. Tijdens dit webinar zal Kerkelijk Waardebeheer haar advies toelichten, waarop de keuze voor de Grote Kerk en De Herberg is gebaseerd. Na het horen van de gemeente in juni 2021 kan de kerkenraad een ‘voorgenomen besluit’ nemen over de twee te gebruiken gebouwen en wat te doen met de beide andere gebouwen. De kerkenraad is zich ervan bewust dat het pijnlijk is als mensen hun eigen kerkgebouw straks moeten missen, maar benadrukt dat dit een noodzakelijke stap is met het oog op de toekomst.
Historische Ontwikkeling van de Grote Kerk
De Grote Kerk, ook wel de St-Martinuskerk genoemd, heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de tiende eeuw. De eerste kerk op deze locatie dateert uit die periode, gevolgd door resten van een kerk uit de 11e eeuw en een derde kerk gebouwd in de 13e eeuw. De huidige kerk is rond 1590 gebouwd, na de verovering van Dokkum door Filips graaf van Hohenlohe-Langenburg voor Willem van Oranje. Dit markeerde het einde van de Spaanse bezetting en de invoering van de Hervormde Eredienst.
Vroeger werd de Grote Kerk aangeduid als de 'cleyne kerk'. Toen zowel de abdijkerk als de kleinere kerk in slechte staat verkeerden, vroeg Dokkum de provincie om financiële steun voor restauratie. Na langdurige onderhandelingen werd de abdijkerk gesloopt. De vrijgekomen stenen werden gebruikt om de kleine kerk aan de zuidkant van de Markt te vergroten. Aan de kerk is nog steeds zichtbaar waar een beuk is aangebouwd.
De verbouwing van de kleine kerk tot de Grote of Sint-Martinuskerk vond plaats tussen 1588 en 1593. De exacte duur van de werkzaamheden is onbekend. Enkele graven in de kerk dateren waarschijnlijk uit deze periode, met rekeningen uit 1591 die wijzen op de plaatsing van grafstenen, waarvan vele nog steeds aanwezig zijn.
Architectuur en Interieur
De Grote Kerk van Dokkum had oorspronkelijk niet de huidige vorm. Het gebouw was lager en de noorderbeuk ontbrak. Tot aan de Reformatie diende het gebouw waarschijnlijk als parochiekerk van de stad. Tijdens de Franse bezetting, met de scheiding tussen kerk en staat in 1799, werden de pastorie en het kerkgebouw, die voorheen staatseigendom waren, eigendom van de kerk. Dit bracht een aanzienlijke last met zich mee voor het onderhoud.
Rond 1817 werd het raamwerk van de kerk vernieuwd. De grootste restauratie vond plaats in 1856/1857. In 1934 volgde een volgende grote restauratie, waarbij de muren en balken in slechte staat verkeerden, vergelijkbaar met de situatie in 1856. In 1957 was het dak in een dusdanige slechte staat dat reparatie dringend noodzakelijk was. De laatste grote verbouwing vond plaats in 1964. Tijdens deze verbouwing werden prachtige mozaïekvloeren ontdekt.
De preekstoel werd in 1590 vervaardigd door Jan Claeszoon Kistemaker. Na 15 jaar was deze sterk vervallen, waarna in 1750 werd besloten tot de bouw van een nieuwe preekstoel. Deze werd ontworpen door architect Sjouke Noteboom en voor het eerst in gebruik genomen op 30 mei 1752. In 1688 bouwde orgelbouwer Helman een orgel. In 1979 werd dit vervangen door een nieuw orgel, vervaardigd door orgelbouwer Flentrop.
Huidig Gebruik en Activiteiten
Tegenwoordig kerken de leden van de ‘Protestantse Kerk in Nederland’ in deze kerk. Tot 2004 stond de kerk bekend als de Nederlandse Hervormde kerk. De kerk is van begin mei tot begin september op woensdag-, donderdag-, vrijdag- en zaterdagmiddag geopend voor publiek. Elke zondag worden er kerkdiensten gehouden.
De Grote Kerk is een populaire locatie voor concerten vanwege de uitstekende akoestiek. Zo zal op DV zaterdag 28 maart een concert- & samenzangavond gehouden worden in de Grote Kerk van Dokkum rond het thema ‘Pasen’. Het Michtam Ensemble zal naast de samenzang een deel van de avond invullen met diverse klassieke stukken, waaronder werken van J.S. Bach.
Tijdens de Zomeropenstelling van de Grote Kerk, van 25 mei tot 14 september, is er elke zondagmiddag een 'Sing in' uit het Liedboek. Dit Liedboek bevat zowel oude vertrouwde geloofsliederen als nieuwe moderne nummers, met bijdragen van artiesten als Johannes de Heer, Huub Oosterhuis, Elly en Rikkert, en koning David.
De Protestantse gemeente Dokkum Aalsum Wetsens omschrijft zichzelf als een open en gastvrije gemeenschap waar mensen elkaar ontmoeten rondom het evangelie van Gods uitnodigende liefde. De Grote Kerk speelt als 'kerk-voor-de-stad' een eigen rol, mede zichtbaar in de Stiltetuin naast de kerk met de Madonnalelie (Lilium Candidum), een bolgewas oorspronkelijk afkomstig uit het Midden-Oosten.
Toerisme en Erfgoed
De historische binnenstad van Dokkum kent tal van bijzondere plekjes met een boeiend verhaal. De rubriek 'Dokkum toen en nu' van In-Dokkum.nl duikt in de geschiedenis van de stad, waarbij ook de Grote of Sint-Martinuskerk, ontstaan na restauratie van de Kleine kerk, uitgebreid wordt belicht. Toeristen worden op subtiele wijze, middels een sfeerimpressie van veranderend licht, gewezen op de historie van Dokkum.
Bij het 600-jarig bestaan van de Grote- of Sint Martinuskerk in Dokkum wordt vanaf 11 november iedere avond om tien voor tien stilgestaan. Recentelijk is er een glasplaat aangebracht op de grafsteen van de familie Canter Visscher, wat een aanzienlijke verbetering is ten opzichte van de eerdere houten plaat. Deze glasplaat is gehard en beloopbaar.
Stamvader Tammerus Visscher, geboren in Dokkum, was arts en schreef zelfs een medisch boek. Hij trouwde met Magtel Canter uit Rinsumageest. Een van hun kinderen werd dominee en was predikant in India en Nederlands Indië.
Administratieve en Financiële Zaken
De kerkenraad heeft op 1 december 2025 de begroting 2026 van de PGDAW voorlopig vastgesteld. Een samenvatting van de begroting is te vinden op het intranet van de kerk. De gehele begroting lag op dinsdagmorgen 16 december 2025 ter inzage in de Herberg, waarbij Sjoerd Anjema van het CvK aanwezig was voor toelichting. Leden van de gemeente werden in de gelegenheid gesteld hun mening over de begroting kenbaar te maken.
De begroting van de diaconie is op 20 november goedgekeurd door het College van Diakenen. De verkoop van de pastorie heeft plaatsgevonden volgens de geldende richtlijnen. De kerkenraad besloot op 2 juni 2025 tot verkoop over te gaan zodra de huurster van de woning vertrokken was, wat begin juli gebeurde.
De invoering van het Vraaggestuurd Pastoraat is al lang geleden ingezet. De magische datum van 1 oktober 2025 is losgelaten, aangezien deze te veel onrust veroorzaakte. Zorgvuldigheid is belangrijker dan snelheid, en de invoering is niet afhankelijk van deze datum. Veel gemeenteleden hebben een talententest ingevuld om aan te geven hoe zij zich willen inzetten voor de Kerk. De reacties hierop zijn positief ontvangen, en het kerkelijk bureau heeft de gegevens verwerkt in een Excelbestand.
De Martinusmaal data voor de periode oktober 2025 tot en met maart 2026 zijn beschikbaar, waarbij het Martinusmaal gewoonlijk iedere eerste woensdag van de maand plaatsvindt. De afgelopen weken werden koffieochtenden uitgesteld vanwege de weersomstandigheden, maar men hoopt deze spoedig weer op te pakken om de twee weken gezellige uurtjes te organiseren. Leden wordt vriendelijk verzocht hun mobiele en vaste telefoonnummers door te geven aan het kerkelijk bureau.