Inleiding: De Rol van Predikanten in de Gemeenschap
Predikanten spelen een centrale rol in de vorming en ontwikkeling van geloofsgemeenschappen. Hun werk omvat niet alleen het leiden van kerkdiensten en het verkondigen van het geloof, maar ook het begeleiden van gemeenteleden in hun persoonlijke levens en het vertegenwoordigen van de kerk in de bredere samenleving. In Ten Boer, een plaats met een rijke kerkelijke geschiedenis, hebben verschillende predikanten hun stempel gedrukt op de lokale gemeenschap.
De Vroege Jaren van de Afgescheiden Gemeente in Ten Boer
De geschiedenis van de Gereformeerde Kerk in het Groningse Ten Boer begint op 16 of, waarschijnlijker, 26 september 1836, toen de gemeente werd geïnstitueerd door ds. H. de Cock. De oorsprong van deze gemeenschap ligt in een afscheiding van de hervormde gemeente van Ten Boer op 27 september 1835, omdat de waarheid in de hervormde kerk niet meer verkondigd zou worden. Deze afgescheidenen sloten zich aan bij de Christelijke Afgescheidene Gemeente van Thesinge.
Ds. De Cock was al eerder in de omgeving van Ten Boer en Thesinge actief. Op 15 september 1836 stichtte hij de Christelijke Afgescheidene Gemeente in het nabijgelegen Woltersum. De Christelijke Afgescheidene Gemeente van Ten Boer trok leden uit een wijde omgeving, waaronder Garmerwolde, Lellens en Kroddeburen. In 1838 telde de kerkenraad vier ambtsdragers, waaronder ouderling Jacob Harms Bolt, een landbouwer en assessor van de gemeenteraad van Ten Boer. Zijn aansluiting bij de Afgescheidenen leidde tot vragen vanuit Gedeputeerde Staten van Groningen over zijn wethouderschap.
Vervolgingen door de plaatselijke overheid waren er kennelijk niet of nauwelijks. Van 1836 tot zijn overlijden in 1842 was ds. De Cock predikant van de Christelijke Afgescheidene Gemeenten in de provincie Groningen. De kerkdiensten werden tot 1843, toen de eerste kerk in gebruik werd genomen, bij gemeenteleden thuis gehouden, vaak in een boerenschuur.
De Bouw van de Eerste Kerk en de Komst van de Eerste Predikanten
In de kerkenraad van 24 maart 1842 werd voor het eerst gesproken over de mogelijke bouw van een kerk en het beroepen van een predikant. Op 16 februari 1843 werd definitief besloten een kerk te bouwen. De gemeente telde toen tweeëntwintig gezinshoofden en andere Afgescheiden leden. Er werd een inschrijving gehouden voor steun, en na telling bleek er voldoende financiële toezegging te zijn. De aanbesteding vond plaats op 12 april 1843, en aannemer Jan Modderman en timmerman Pieter Klaasens Kuipers kregen de opdracht. Nog hetzelfde jaar kwam de eerste kerk aan de Stadsweg gereed.
De gemeente had aanvankelijk moeite om zelfstandig een predikant te betalen. Een inschrijving in 1842 leverde fl. 200 op voor het salaris van een predikant, wat weinig was vergeleken met het redelijke traktement van destijds fl. 500. In april 1843 werd, na vasten en aanroeping van de Naam des Heeren, een beroep uitgebracht op ds. S. van Velzen uit Amsterdam. Later werd ds. Dijksterhuis van Dordrecht gekozen uit een drietal kandidaten.
Vervolgens werd student E.R. Breitsma uit Middelstum gevraagd een dienst te leiden. Na een succesvolle dienst werd hij gekozen uit een tweetal kandidaten. Ondanks de bezwaren van de classis Groningen, die vond dat Breitsma nog zes weken les moest nemen bij ds. T.F. de Haan, werd hij op 9 juni 1844 door ds. Postma in het ambt bevestigd. De classis Groningen achtte het van belang de 'zonden van de tegenwoordige tijd' aan te pakken, zoals oneerbaar samenleven, te vroege bijslapinge, ijver en luiheid in kerkgang en catechisatie, verwaarlozing van Bijbellezen en persoonlijk gebed, bezoek aan de kermis, wereldgelijkvormigheid, en het kauwen van tabak of het dragen van de hoed tijdens de dienst.
Eind oktober 1850 vertrok ds. Breitsma naar Assen, waarna de gemeente weer op zoek moest naar een predikant. In 1852 werd ds. G.H. Deddens bevestigd door ds. J.H. Wind. Ds. Deddens was ook politiek actief en werd afgevaardigd om een 'kiesvereniging' op te richten. Hij riep de gemeenteleden vanaf de kansel op te stemmen op Jhr.mr. O.Q.
Groei en Veranderingen: Van Afscheiding naar Gereformeerde Kerk
In 1856 ontstond er wrijving tussen de Afgescheiden Gemeenten van Ten Boer en Thesinge over de vraag of het dorpje Sint Annen bij de gemeente van Ten Boer of Thesinge hoorde. Er werd besloten dat leden die bij Thesinge hoorden, daar bleven, maar Thesinge mocht geen nieuwe leden meer aannemen in Sint Annen. In november 1864 nam ds. Deddens een beroep aan naar Oude Pekela. Hij bleef tot juli 1893 aan die kerk verbonden.
Tijdens de ambtsperiode van ds. Stadig veranderde de naam van de kerk. Landelijk vonden er onderhandelingen plaats tussen de ‘Christelijke Afgescheidene Kerk in Nederland’ en de ‘Gereformeerde Kerk onder ’t Kruis’. In 1869 kwamen beide kerken weer bij elkaar en verenigden zich onder de naam ‘Christelijke Gereformeerde Kerk’. De bouw van een nieuwe kerk vond plaats in 1896, en werd in gebruik genomen in datzelfde jaar. De tekst uit 2 Kronieken 30:8, ‘Geeft den Heere de hand, en komt tot Zijn heiligdom’, is aangebracht op een gedenksteen.
In september 1900 werd voor het eerst gesproken over de aanschaf van een kerkorgel. Een commissie werd benoemd, maar het duurde tot 1906 voordat er een besluit werd genomen tot aanschaf. Op 1 augustus 1907 kon het instrument officieel in gebruik worden genomen. De gemeenteleden brachten ruim fl. 1.800 bij elkaar, maar de totale kosten bedroegen fl. 3.400. Een gemeentelid schoot de resterende fl. 1.600 voor.
De kerk van Ten Boer groeide, wat leidde tot een zitplaatsentekort. In 1934 werd besloten het gebouw uit te breiden met een zijvleugel. In 1981 is de kerk nogmaals ingrijpend aangepast en gerestaureerd.
De Gereformeerde Kerk van Ten Boer aarzelde in de aanloop naar de vorming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) om mee te gaan met deze nieuwe kerk. Uiteindelijk werd besloten gedurende een proefperiode mee te gaan. Een fusie met de Hervormde Gemeente, die als vrijzinnig wordt beschouwd, is nooit de bedoeling geweest. De Gereformeerde Kerk is confessioneel/evangelisch. Er wordt samengewerkt op het gebied van diaconaat en het bejaardenhuis.
Nadat Stadjers de dorpen buiten de stad hadden ontdekt, groeide de gemeente met sprongen en bereikte haar grootste aantal leden in 1977 met 1.117 zielen. Sindsdien is het aantal leden langzaam teruggelopen door ontkerkelijking, krimp in de regio en conflicten, waardoor leden zich te ver verwijderd voelden van de koers van de kerk.
Hedendaagse Predikanten en Gemeenteleven in Ten Boer
Gonny de Boer is sinds 1995 predikante. Na haar studie theologie in Groningen werd ze predikant van de hervormde gemeente Warffum-Breede. Na tien jaar maakte ze de overstap naar de Magnuskerk van Anloo. Sinds 31 januari 2021 is Gonny de Boer voor 60% verbonden aan de Kloosterkerkgemeente van Ten Boer - Woltersum - Sint Annen. Naast het predikantswerk gaf ze jarenlang les aan de cursus Theologische vorming voor gemeenteleden. Ze is lid van het ensemble Sonus Vita en van de Lutherse Bach Academie en volgt zanglessen.
Sinds 2023 is Ernst van Gulik de predikant van PKN Ten Boer. Hij staat bekend om zijn aandacht voor de jongsten en is een gemakkelijk aanspreekpunt voor de rest van de gemeente. PKN Ten Boer bouwt aan een fijne gemeente van Jezus Christus, voor heel Ten Boer en daarbuiten, op weg naar een hoopvolle toekomst. Naast wekelijkse kerkdiensten organiseert de gemeente diverse activiteiten voor jong en oud, zoals gespreksgroepen, jeugdwerk en maatschappelijke projecten. Omzien naar elkaar en het geloofsgesprek voeren zijn erg belangrijk. Voor elke leeftijdscategorie is er doordeweeks ruimte om met elkaar in gesprek te gaan.
Theologische Stromingen en Persoonlijke Ervaringen
Ds. G. Boer kenmerkte zich door verbondsprediking. Een illustratief voorbeeld hiervan is de preek die hij hield bij de bevestiging van lidmaten op 3 april 1955 in de st. Janskerk in Gouda. Hij benadrukte dat gelovigen door de vrijmachtige beschikking Gods met de koorden van het verbond der genade omvangen zijn vanaf hun geboorte.
De briefwisseling tussen Prof. H. Berkhof en ds. G. Boer wordt beschouwd als een monument in de tijd. Berkhof uitte existentieel geladen woorden over de weemoed en jaloezie naar de eenvoudige belijdenisgetrouwe gemeenteleden, en de eigen aanvechtingen over de vraag of er wel een God is. Ds. Boer reageerde dat wie voor de God van de Bijbel staat, schreeuwt om genade en genade ontvangt. Hij benadrukte de kennis Gods in Jezus Christus door de Heilige Geest, een strijdperk waar ook Augustinus, Luther, Calvijn en Kohlbrugge hadden geworsteld.
De stem vanuit de Hervormde traditie spreekt aan vanwege de helderheid die Boer schepte ten aanzien van het verbond en de ruimte die hij liet voor de werking van de Heilige Geest op onvoorziene wijze. Ds. G. Boer wordt gezien als een man die zijn tijd proefde en profetisch optrad.
Lijst van Predikanten in Ten Boer (selectie)
Hieronder volgt een selectie van predikanten die in Ten Boer hebben gediend:
- Ds. H. de Cock (institueerder)
- Ds. E.R. Breitsma (1844-1850)
- Ds. G.H. Deddens (1852-1864)
- Ds. M. (1865-1894)
- Ds. J.S. Veenstra (1894-1895)
- Ds. P. Bos (1897-1905)
- Ds. A.S. (1905-1914)
- Ds. N. (1914-1922)
- Ds. C.J. (1922-1931)
- Ds. A. (1931-1946)
- Ds. C. (1946-1947)
- Ds. N. (1947)
- Ds. M. (1947)
- Ds. J.W. (1947)
- Ds. O. (1947)
- Ds. W. (1947)
- Ds. A. (1963-1968)
- Ds. L. (1968-1969)
- Ds. H.J. (1969-1974)
- Ds. T.J. (1974-1982)
- Ds. W. (1982-1983)
- Ds. W.H.M. Reinders (1982-heden, zendingspredikant)
- Ds. S. (1989-1997)
- Ds. J. Bakker (1997-2011, emeritus evang.)
- Ds. P.J. (2013-heden)
- Ds. mw. I.
- Ds. E.A.
- Ds. Ernst van Gulik (sinds 2023)