Het nieuwe seizoen van Petrus start in de bruisende Prinsekerk in Rotterdam, die dient als het onderkomen van de groeiende gemeente Noorderlicht. Dit is een plek die iets laat zien van het nieuwe jaarthema van de Protestantse Kerk: ‘Als nieuw!’. Niels de Jong is de dominee van Noorderlicht, een gemeente die zich over drie kerken verspreidt. Hij moedigt mensen aan om in het spoor van Jezus te leven en zo het licht van Gods Koninkrijk naar het hier en nu te brengen.
'Als nieuw!': Omzien naar elkaar
‘Als nieuw!’ - dit thema wordt onder andere vormgegeven door de verschillende kerkinitiatieven die gericht zijn op het omzien naar mensen. Noorderlicht heeft een klusdienst, die ingeschakeld kan worden door buurtbewoners voor diverse taken, zoals het ophangen van lampen, tv's of het in elkaar zetten van kasten. Hans Paauwe van de klusdienst benadrukt: ‘Ik geloof dat ieder mens die een klein beetje verlichting ervaart door wat wij doen, door ons luisterend oor iets van dat Koninkrijk van God kan ervaren’. Ook in Wijkcentrum ‘Goud van Noord’ zetten zij zich in voor de mensen in hun omgeving. Gemeentelid Manon van Herk merkt op: ‘We zien hier mensen met dromen en talent.’
Alpha: Een blijvende cursus
Niels de Jong, pionier-predikant van Noorderlicht Rotterdam, reflecteert op zijn jarenlange betrokkenheid bij Alpha, de cursus om het christelijk geloof te (her)ontdekken. Hij deelt zijn initiële twijfels over de levensvatbaarheid van de cursus, die hij 15 jaar geleden had. ‘Persoonlijk dacht ik 15 jaar geleden dat de cursus zijn langste tijd wel had gehad en snel uitgewerkt zou zijn. Niet dus. En gelukkig maar.’ De cursus is in de basis hetzelfde gebleven, maar is geëvolueerd van een ‘introductiecursusje’ naar een bredere focus op het cultiveren van een omgeving die uitnodigt, zoekers verwelkomt en verwachting heeft van Gods Geest. Zonder deze cultuur, stagneert de aanwas van nieuwe zoekers.
Alpha Online: Een onverwacht succes
Sinds het begin van de coronapandemie is er een nieuwe ontwikkeling zichtbaar: Alpha Online. Niels de Jong was aanvankelijk sceptisch over het succes van deze online variant, maar ook hierin bleek het te werken. ‘Ik verwachtte niet dat het zou gaan werken. Wel dus. En gelukkig maar.’ De online cursus biedt een nog lagere drempel, waardoor mensen vanuit huis kunnen deelnemen. Het is eenvoudiger om af te haken, maar paradoxaal genoeg haken minder mensen af dan men zou verwachten. Dit in tegenstelling tot fysieke bijeenkomsten waar mensen vaker niet komen opdagen.
De predikant deelt zijn verwondering na het begeleiden van sessies voor Alpha Online: ‘Ik ben nu al een heel aantal keer te gast geweest om een inleiding te houden voor zo’n Alpha Online-sessie. En aan het eind log ik steeds weer verwonderd uit.’ Hij illustreert dit met voorbeelden van deelnemers, zoals een jongeman die zijn geloof herontdekte, een vrouw van 50 die zich voor het eerst verdiept in het geloof, en een studente die via een huisgenootje de Alpha-cursus volgde. Deze online zoektocht, waarbij de Geest actief is, laat zien dat het geloof ook op deze manier zijn weg vindt.
De groei van Noorderlicht: Van pioniersplek tot wijkgemeente
In de afgelopen jaren is de pioniersgemeente Noorderlicht in Rotterdam gegroeid van een kleine groep tot een zelfstandige wijkgemeente. Vanuit deze groei zijn diverse initiatieven ontstaan, waaronder de missionaire pioniersplek OMG, Noorderlicht-Oranjekerk in Rotterdam-Noord, en recentelijk Noorderlicht-Charlois in Rotterdam-Zuid (december 2019).
Voorganger Niels de Jong reflecteert op deze groei: ‘We hebben zoveel ontvangen, zou dat nu alleen voor óns zijn? Of is ons iets toevertrouwd om daarmee aan de slag te gaan?’ Hij ervaart dat missionair werk vanuit een nieuwe kerkgemeenschap makkelijker is dan vanuit een bestaande. Hij vergelijkt dit met zijn ervaringen bij de voetbalclub, waar het spreken over geloof aan de kantinebar eenvoudiger was dan zijn vrienden mee te nemen naar de kerk, omdat een kerkdienst hen destijds niet verder zou helpen. Binnen Noorderlicht ziet hij dat mensen wel degelijk vrienden meenemen, en hij streeft ernaar dat ook nieuwe bezoekers zich aangesproken voelen, zonder dat dit ten koste gaat van de diepgang van de diensten, die ook door langdurige christenen gewaardeerd worden.
Jaarlijks sluiten zich zo’n 50 tot 75 mensen aan bij Noorderlicht, wat heeft geleid tot de status van zelfstandige wijkgemeente binnen de Protestantse Kerk in Rotterdam. De predikant worstelt met de uitdagingen van groei: ‘Hoe blijf je iedereen zien? Hoe betrek je zoveel mogelijk mensen bij het gemeente-zijn, maar ook bij het werk in de wijk? Moeten we steeds meer mensen in onze gemeente verzamelen of moeten we nadenken over splitsen? Dat soort vragen. Je zou het strategisch denken kunnen noemen.’
Ongelijktijdigheid in de kerk en de roeping tot evangelisatie
Als gastpredikant constateert Niels de Jong een grote ongelijktijdigheid in de ontwikkeling van de kerk. Terwijl er in Rotterdam nieuwe groei is, lijken sommige dorpen nog de traditionele volkskerk te kennen, en andere plekken juist krimp. Hij benadrukt dat iedereen geroepen is om te doen wat in zijn of haar context past. Wat hem echter irriteert, is de neiging van sommige theologen om voortdurend de problemen van kerk en geloof te problematiseren. ‘Maar we zijn helemaal niet geroepen om de diepte van de crisis te peilen. We zijn geroepen om te bidden en het evangelie verder te brengen. Laten we daar onze beste energie aan geven.’
De groei van Noorderlicht: Een gedetailleerde blik
Het missionaire project ‘Noorderlicht’ startte in augustus 2012 en werd vijf jaar later een zelfstandige wijkgemeente van de hervormde gemeente van Rotterdam-Centrum. Met ongeveer 450 bezoekers per zondag, waarvan een aanzienlijk deel (meer dan een derde) geen christelijke achtergrond heeft of al lang niet meer naar de kerk ging, is de groei indrukwekkend. Deze groei zet Niels de Jong aan tot nadenken en gebed: ‘Ik tel de zegeningen hier in Rotterdam. We hebben in de afgelopen 5 jaar zoveel ontvangen, zou dat nu alleen voor óns zijn? Of is ons iets toevertrouwd om daarmee aan de slag te gaan?’
Hij ziet veel kansen voor nieuwe gemeenten om (jonge) mensen te bereiken met het evangelie. In 2015 begon hij met de voorbereidingen voor een nieuwe gemeente naast Noorderlicht, specifiek gericht op jonge, creatieve stadsbewoners. In 2017 werd het pionierswerk in de Oranjekerk gestart, waar nu elke zondag een viering plaatsvindt met ongeveer 70 bezoekers, onder leiding van Jurek Woller. Eind 2019 breidde Noorderlicht uit naar Rotterdam-Zuid met de aanstelling van Nathan Noorland als missionair werker in Noorderlicht-Charlois.
Niels de Jong voelt de roeping om in andere delen van Rotterdam nieuwe gemeenten te starten met een vergelijkbaar profiel: een open orthodoxe identiteit, heldere prediking van het evangelie van Jezus Christus, en een toepassing op het alledaagse leven. Hij haalt het beeld aan van de ‘lege kruiken’ uit 2 Koningen 4, waarbij een weduwe zoveel mogelijk lege kruiken moest verzamelen die vervolgens wonderbaarlijk werden gevuld. Ondanks aarzeling als ‘eenvoudige protestantse jongen’ om met dit plan naar buiten te treden, voelt hij de noodzaak om het te doen.
Groeimodel van Noorderlicht: Wat is het geheim?
Bij het vertellen over het predikantschap in Rotterdam, waar Noorderlicht op zondag ongeveer 400 bezoekers trekt, waarvan 90% jonger is dan 40 jaar en ruim een derde geen kerkelijke achtergrond heeft, wordt vaak gevraagd naar het ‘geheim’ van dit succes. Niels de Jong benadrukt dat het uiteindelijk iets van Gods Geest is, aangezien jonge mensen op diverse manieren de weg naar de kerk vinden. Naast sociologische en psychologische factoren, ziet hij de uiteindelijke reden voor de groei in de verbinding van mensen en het tot geloof komen of hernieuwd geloof.
Het ‘geheim’ ligt volgens hem niet alleen in de vorm, maar ook in de inhoud: de mate van enthousiasme over God, het oprechte geloof en de zichtbaarheid daarvan, en de relevantie en toepasbaarheid van de inhoud op het leven van jonge mensen.
Hoe jonge mensen Noorderlicht bereiken
De meeste twintigers en dertigers komen binnen via de kerkdiensten. Zij beginnen vaak met het bezoeken van de diensten, of ze nu studenten zijn, nieuw in de stad, of zoekende naar geloof. Een kleiner deel komt eerst in aanraking via een activiteit, hoewel het eerste contact vaak via internet verloopt.
De eigentijdse muziek, de inhoudelijke en praktische preken, de informele sfeer, de aanwezigheid van andere jonge mensen, en het feit dat Noorderlicht ergens voor staat met ruimte voor andere denkbeelden, worden gewaardeerd aan de diensten. De gemeente probeert actief te helpen bij het vinden van een plek, omdat niet iedereen dit vanzelf vindt. Er zijn kennismakingsgesprekken met de predikant, introductiebijeenkomsten en pogingen om mensen te koppelen aan kringen, taken of activiteiten.
Veel jonge mensen hechten belang aan het uitbreiden van hun netwerk, vooral als ze nieuw in de stad zijn. Ze zijn vaak bereid zich in te zetten, wat aansluit bij het bijbelse principe van ‘niet alleen woorden, maar ook daden’. Dit uit zich in diverse diaconale activiteiten zoals een kledingbank, kringloopwinkel, hulpacties en inloopmomenten.
De uitdagingen van groei en de rol van nieuwe gemeenten
Hoewel bestaande kerken kunnen veranderen en aansprekend kunnen zijn voor jongeren, kost dit vaak veel tijd. Niels de Jong merkt dat twintigers en dertigers vaak niet lang genoeg wachten op deze veranderingen. Ze hebben op korte termijn een kerk nodig die hen raakt, helpt te geloven en een netwerk biedt. Millennials ‘stemmen met hun voeten’; als de verwachting is dat ze zich aanpassen aan bestaande structuren, zoeken ze elders.
Het starten van een nieuwe gemeente wordt gezien als een groot voordeel, omdat het een frisse start mogelijk maakt zonder ‘vervreemdende elementen uit het verleden’. Het succes van Noorderlicht ligt niet zozeer in hippe activiteiten, maar in het aansluiten bij de belevingswereld van mensen qua taal, muziek en thema’s. Avonden over mentale problematiek, duurzaamheid en andere actuele onderwerpen worden georganiseerd. De zondagse samenkomsten omvatten zang, gebed, prediking, koffie, inhoudelijke, sociale en diaconale activiteiten, en een online aanwezigheid.
Toekomstplannen en de verspreiding van Noorderlicht
De gemeente is blij met de geleidelijke toename van verschillende leeftijdsgroepen, waaronder veertigers, vijftigers en zestigers, en de groei van het kinderwerk. Er wordt verwacht dat er binnenkort ook tienerwerk zal komen. De hoop is om op meer plekken in Rotterdam een Noorderlicht-gemeente te starten, zodat de gemeente op meer locaties vindbaar, bereikbaar en toegankelijk is en meer wijken kan dienen. Dit voorkomt ook dat het op de eerste locatie te gemakkelijk wordt om anoniem mee te liften.
Podcasts en verdieping
De Noorderlicht Rotterdam Podcast biedt gesprekken met mensen van Noorderlicht, waaronder regelmatig ds. Niels de Jong, over de betekenis van het geloof in hun dagelijks leven. Hierbij worden prangende onderwerpen niet geschuwd. In zijn psalmenreeks biedt ds. Niels de Jong verdieping en duiding over de betekenis van psalmen en hun rol in ons leven. Er worden ook gesprekken gevoerd over schurende Bijbelthema's en nieuws over speciale evenementen.
De podcasts zijn terug te luisteren via de website, Spotify, Apple Podcasts of Google Podcasts. Ook de preken van ds. Niels de Jong zijn terug te lezen. Thema’s als ‘Een imperfecte kerst is óók okay!’, ‘Creativiteit, kunst en geloof’, ‘Moeilijk hè, hulp vragen?’, ‘Met beide benen in de buurt!’ (jaarthema Noorderlicht Blijdorp), ‘Wil je goede jaren genieten?’ (Psalm 34), en de betekenis van gebed komen aan bod.
Ds. Niels de Jong startte onlangs een prekenreeks met het thema ‘De weg van Jezus’ en deelt levenslessen, bijvoorbeeld over het christelijk geloof voor ‘zwakke mensen’ of de betekenis van vrijheid. Daarnaast zijn er podcasts over de verloren zoon, de rijke man met zijn graanschuren, en de werkers en talenten. De jubileumaflevering viert 10 jaar Noorderlicht Rotterdam.
Verder worden thema’s als ‘Weg met de regels in het geloof!?’, de betekenis van de tien plagen, Psalm 23, twijfel aan het bestaan van God, Psalm 21, de betekenis van rituelen, vooruitkijken naar 2021, en Gods aard als niet-softe God behandeld. Er is ook een prekenreeks over het boek Handelingen door Nathan Noorland en verdieping in psalmen als Psalm 3, 13, 17, 18, 30, en 130.