Het Groene Weeshuis in Groningen kende een rijke geschiedenis die teruggaat tot de 17e eeuw. Oorspronkelijk gevestigd in 1621 door de Staten van Groningen in het voormalige Jacobijnerklooster aan de Oude Ebbingestraat, diende het als opvang voor weeskinderen. In 1660 werd de Jacobijnerkerk door de Staten van Groningen afgestaan voor de vestiging van een diakonieweeshuis, dat later bekend zou worden als het Blauwe Weeshuis. De namen van beide instellingen verwezen naar de kleur van de klederdracht van de weeskinderen die er werden verzorgd.
In 1673 fuseerden het Groene en het Blauwe Weeshuis tot het 'Groen-Blauw Gecombineerde Kinderhuis', een instelling die onder de diaconie viel. De kinderen die hier werden opgevangen, kregen onderwijs in lezen, schrijven en breien, en droegen een groen bovenkleed. Naast weeskinderen werden in het weeshuis ook bejaarden opgenomen die ten laste van de diaconie kwamen.
De naam van de instelling evolueerde in de loop der tijd en werd uiteindelijk het Gereformeerd Diaconie Arm en Kinderhuis. Na periodes van vordering door Franse en Hollandse troepen, en de tijdelijke onderbrenging van kinderen in het Rode of Burgerweeshuis, konden de bewoners in 1814 terugkeren naar het Groene Weeshuis.
Ontwikkelingen in de 19e en 20e eeuw
Gedurende de 19e eeuw vertoonde het weeshuisgebouw steeds meer gebreken, wat in 1858 leidde tot de beslissing tot afbraak en totale nieuwbouw aan de Jatstraat 4. In het begin van de 20e eeuw ontstonden hierdoor echter opnieuw problemen. Het aantal weeskinderen liep snel terug; in 1930 werden nog slechts 64 kinderen verzorgd. Dit leidde tot de beslissing om naar nieuwe huisvesting uit te zien.
In 1933 werd het weeshuis gesplitst en betrokken de kinderen twee villa's aan de Verlengde Hereweg: Hilghestede voor de meisjes en kleinere jongens, en Pax Sperata voor de grotere jongens. Door de Tweede Wereldoorlog moesten de kinderen tijdelijk elders worden ondergebracht, aangezien de villa's werden gevorderd door de Duitse troepen. Na de oorlog deed alleen Hilghestede nog dienst als weeshuis, tot ook dit gebouw in 1960 werd afgestoten en de kinderen in pleeggezinnen werden ondergebracht.
In 1971 werd de stichting Het Groene Weeshuis opgericht, met als doel jeugdwerk in de ruimste zin van het woord. Het zomerhuis van de instelling werd in de loop der tijd overgedragen aan de stichting Centrale Hervormde Jeugdraad te Groningen.
Archief en beheer
Het archief van Het Groene Weeshuis wordt bewaard bij de Groninger Archieven. Het omvangrijke archief, dat na vernietiging van ongeveer een halve kubieke meter aan materiaal ruim 13 meter beslaat, bevat documenten die grotendeels dateren van voor 1900. Onderdeel 3 van dit archief, met registers en lijsten van personen, omvat de periode van 1621 tot 1958.
De geschiedenis van het beheer van het weeshuis kent verschillende fases. Aanvankelijk werd het geleid door de diakenen, later door een voogdij bestaande uit diakenen, voogden en voogdessen. De samenstelling van deze voogdij wijzigde door de eeuwen heen, waarbij functies als boekhouder, rentmeester en secretaris werden ingesteld voor het beheer van kapitaal, goederen en de dagelijkse administratie.
De inventarisatie van het archief heeft aangetoond dat er hiaten bestaan, mogelijk als gevolg van zoekgeraakte of weggegooide stukken. Desondanks is veel materiaal bewaard gebleven, waaronder stukken betreffende de opname van kinderen, onroerende goederen en financiële administratie.
Oost Groningen Documentaire programma langs de rafelranden van Nederland 31 maart 2013 VPRO
Bijzondere vermeldingen en fondsen
Tijdens haar bestaan ontving Het Groene Weeshuis diverse legaten en schenkingen. Twee hiervan verdienen bijzondere aandacht: een legaat van prof. Th. Thomassen à Thuessink, dat bestond uit nationale schuldrente, en een schenking van ene 'a' die voorzag in jaarlijkse uitkeringen aan het weeshuis.
De financiële middelen van het weeshuis werden aangevuld door verschillende bronnen, waaronder een wekelijkse bijdrage van de diaconie, collecten in de stad, inkomsten uit boeten en kostgeld voor de kinderen. Het gespaarde geld werd aan de kinderen uitgekeerd bij het verlaten van het weeshuis, om hen te helpen in hun eigen levensonderhoud te voorzien.
Het Groene Weeshuis was ook de bakermat van het huidige Universitair Medisch Centrum Groningen. In 1797 werd het eerste academisch ziekenhuis in Groningen in dit weeshuis ondergebracht, nadat de bezettende Franse troepen het pand hadden gevorderd voor de opvang van zieken. Hoogleraar Evert Jan Thomassen à Thuessink greep deze kans aan om er onderwijs te geven.
tags: #protestantse #stichting #het #groene #weeshuis