Psychologie wordt niet beschouwd als een neutrale wetenschap, maar is onlosmakelijk verbonden met iemands levensbeschouwing, geloof en wereldbeeld. Dit geldt zowel voor de manier waarop we naar mensen kijken als voor de methoden die we gebruiken om hen te helpen verbeteren.
Dr. Eric L. Johnson, die zichzelf met trots een kuyperiaan noemt, belicht de invloed van Abraham Kuyper op zijn streven om theologie en psychologie te integreren. Hij pleit ervoor om de inzichten uit de seculiere wetenschap te benutten om een eigen christelijke visie te ontwikkelen. Tegelijkertijd is hij geen voorstander van 'christelijke zuilvorming'; hij moedigt christelijke psychologen aan om juist in dialoog te gaan met andersdenkende menswetenschappers, zodat het christelijke geluid niet beperkt blijft tot de eigen kring, maar ook op de algemene marktplaats gehoord wordt.
In de geest van Augustinus en Kuyper kan Johnson zich voorstellen dat christenen een eigen psychotherapeutische gemeenschap ontwikkelen, met unieke regels, onderzoek en praktijken die voortkomen uit een christelijk wereldbeeld. Dit perspectief is gebaseerd op de antithese tussen de stad van God en de stad van de wereld.
De invloed van seculiere psychologie
Veel hulpverleners in Nederland en de Westerse cultuur zijn opgeleid binnen een kader dat gedomineerd wordt door naturalistische en humanistische wetten. Ze hebben zich gehouden aan de regels die door toonaangevende, seculiere vakwetenschappers zijn ontwikkeld, wat noodzakelijk is om hun beroep in de huidige maatschappij uit te kunnen oefenen. Dr. Johnson deelt deze ervaring vanuit zijn eigen academische en professionele loopbaan.
De seculiere psychologie is geworteld in een wereldbeeld dat de natuurlijke 'zijn' en processen als de enige bestaande werkelijkheid beschouwt, en het bloeiend menselijk leven als de hoogste natuurlijke waarde ziet.
Verschillen in psychologische benaderingen
Er zijn gebieden binnen de psychologie, zoals neuropsychologie, herinnering, redenering en ontwikkelingsprocessen, waar wereldbeschouwing minder van invloed is. Echter, op het gebied van persoonlijkheid, psychopathologie, psychotherapie, religie en spiritualiteit - domeinen waar de Bijbel en de christelijke traditie diepgaande inzichten bieden - is de wereldbeschouwing van cruciaal belang.
Een historisch voorbeeld is de vergelijking tussen Søren Kierkegaard en Sigmund Freud. Kierkegaard, die zichzelf een christelijke psycholoog noemde, zag mensen als afhankelijk van God voor genezing en verbetering. Freud daarentegen, een grondlegger van de moderne psychotherapie, geloofde in de kracht van menselijke inspanningen voor verbetering.
De houding van christenen ten opzichte van psychotherapie
Sommige christenen zijn terughoudend ten aanzien van psychotherapie uit vrees dat hun levensbeschouwing hierdoor zal veranderen. Dr. Johnson stelt dat dit afhangt van de mate waarin men geworteld is in het christelijke geloof en denken. Zelf heeft hij positieve ervaringen gehad met seculiere therapeuten, mede dankzij zijn eigen kennis en overtuiging die hem minder kwetsbaar maken voor seculiere vooronderstellingen.
Over het algemeen raadt hij christenen echter aan om een christelijke therapeut te zoeken, die gericht is op Christus. Dit zorgt voor een gedeeld uitgangspunt en gemeenschappelijke waarden tussen hulpvrager en hulpverlener.
Ontwikkeling van een 'christelijke psychologie'
Dr. Johnson pleit voor de ontwikkeling van een 'christelijke psychologie' die twee hoofddoelen heeft:
- Het ontwikkelen van psychologie en psychotherapie specifiek voor de christelijke gemeenschap (de stad van God).
- Het bevorderen van samenwerking met andere psychologen, waar mogelijk (de stad van de mensheid).
Dit vereist aanpassing aan moderne, seculiere regels, terwijl de eigen bijdrage behouden blijft. Samenwerking met mede-christenen kan hierbij ondersteunend werken.
Binnen de christelijke gemeenschap kunnen specifieke christelijke therapievormen worden ontwikkeld, gericht op genezing die uiteindelijk door de verlossing in Christus wordt bewerkt.
Pluralisme in de menswetenschappen
Dr. Johnson voorziet een toekomst waarin menswetenschappers meer pluralistisch zouden moeten zijn. De menswetenschappen worden onvermijdelijk gevormd door het heersende wereldbeeld en de bijbehorende vooronderstellingen. Waar in het verleden christenen de normen bepaalden, zijn de kaders verschoven naar naturalistische en humanistische regels, die verwijzingen naar God of het bovennatuurlijke uitsluiten.
Overeenkomsten en verschillen tussen wereldbeelden
Een christelijk en een seculier wereldbeeld delen een aantal overeenkomsten, zoals het uitgaan van een stoffelijk universum. Christenen zien de schepping echter vanuit het perspectief dat God de Schepper is en actief blijft in de wereld. Zij geloven tevens in de door God geopenbaarde morele en geestelijke waarden, zoals vastgelegd in de Bijbel en ontwikkeld binnen de christelijke traditie.
Christenen kunnen theorieën over erfelijkheid, opvoeding en sociale omstandigheden erkennen als verklaringen voor problemen. Uiteindelijk geloven zij echter dat mensen vervreemd zijn van God en hun naaste door de zonde. Een gezond mens is voor hen niet primair iemand die zichzelf wil realiseren, maar iemand die in gemeenschap met God leeft en uit liefde voor God en de naaste handelt. De noodzaak van Gods genade, ontvangen door Christus, is hierbij essentieel.
Een dergelijk wereldbeeld heeft grote invloed op de praktijk van het dagelijks leven, inclusief opvattingen over wat goed en fout is, gezond en ongezond, en hoe om te gaan met menselijke waardigheid en kwetsbare groepen.
Kritische reflectie op culturele verschuivingen
Christenen erkennen dat geen enkele historische periode perfect is geweest en dat menselijke inspanningen altijd beperkt zijn in het licht van Gods oneindige kennis. Zij waarderen de vooruitgang in kennis en wijsheid door de eeuwen heen.
Tegelijkertijd zijn christenen kritisch op de aanzienlijke verschuiving in onderliggende waarden van de Westerse cultuur in de afgelopen eeuw, die ook de kerk niet onberoerd heeft gelaten. De kerk beschikt echter over haar eigen klassieke bronnen, zoals de Bijbel en de christelijke visie op de werkelijkheid en de genezing van de ziel, die door de eeuwen heen zijn ontwikkeld en waar elke generatie zich opnieuw in moet verdiepen.
De noodzaak om te investeren in eigen intellectuele en therapeutische bronnen is in onze tijd wellicht groter dan ooit, sinds de Westerse cultuur in de vroege middeleeuwen transformeerde van een Grieks-Romeinse naar een christelijke cultuur.
Seculiere psychologie als 'secularized religion'
Seculiere psychologie vertoont trekken van religie, aangezien het in de samenleving een kader biedt voor begrip van menselijke problemen en herstel. In die zin vervult de psychologie functies die voorheen religieus werden genoemd en heeft zij in het Westen de joods-christelijke religie als kader voor zielzorg vervangen.
Dit betekent echter geen pleidooi voor een terugkeer naar de middeleeuwen, waar het christendom met dwang werd opgelegd. Net zo min is een seculiere hegemonie wenselijk. God wenst geen gedwongen bekeringen, en dit zou ook niet nagestreefd moeten worden.
Feedback, correctie & leerbaarheid | Tom de Wal | Karakterschool les 8
Nieuwe wegen voor het christelijke geluid
Christenen zullen nieuwe en overtuigende manieren moeten vinden om de waarde van hun verklaring van het menselijk leven te tonen. Tegelijkertijd moeten zij praktisch laten zien wat Christus' liefde voor mensen aan de rand van de samenleving betekent. Dit alles zal plaatsvinden in een steeds pluralistischere samenleving, waar diverse opvattingen gehoord worden, vergelijkbaar met de situatie op de Areopagus in Athene.
Dit impliceert het verrichten van afzonderlijk christelijk psychologisch onderzoek, het bestuderen van mensen en therapieën vanuit een christelijk perspectief, en het aantonen hoe het christelijke geloof het menselijk leven beter kan verklaren dan enig seculier kader.
Filosofen als Alvin Plantinga en Charles Taylor hebben hierin reeds een belangrijke bijdrage geleverd.
Schematherapie en christelijke identiteit
Schematherapie, een behandelmethode die zich richt op het doorbreken van disfunctionele patronen die in de vroege ontwikkeling zijn ontstaan, kan vanuit een christelijk perspectief worden benaderd. De grondslag ligt in het begrijpen van menselijk lijden en de zoektocht naar heling, waarbij geloof en hoop een centrale rol kunnen spelen.
Binnen christelijke GGZ-instellingen zoals Eleos wordt het geloof actief betrokken bij de behandeling. Onderzoek naar schematherapie en geloof, uitgevoerd door het Kennisinstituut Christelijke GGZ (KICG), draagt bij aan een beter begrip van deze integratie.
Boekentips voor schematherapie vanuit christelijk perspectief
Hoewel er geen specifiek christelijke boeken over schematherapie zijn, worden de volgende werken aanbevolen:
- "Patronen doorbreken" van Hannie van Genderen (veelgebruikt door professionals)
- "Leven in je leven" van J. Young (gaat over schema's en valkuilen)
De rol van hoop in psychologisch perspectief
De vraag naar de rol van hoop bij psychisch lijden en de invloed van het geloofsleven op psychisch lijden is complex. Psychologie richt zich momenteel voornamelijk op meetbaar gedrag en leent haar begrippenapparaat vaak van technologie, zoals de computer.
Echter, er is wel degelijk iets te zeggen over hoop vanuit psychologisch en psychiatrisch-medisch perspectief. W.W. Meissner, een Amerikaanse priester en psychiater, schreef in zijn boek 'Life and Faith' over psychoanalyse en religieuze ervaringen. Hij benadrukte dat hoop een werkelijkheid is die voor mogelijk en tastbaar wordt gehouden.
Viktor Frankl, bekend om zijn Logotherapie, observeerde in concentratiekampen dat mensen zonder hoop zich verwaarloosden en zelden overleefden. Hoop gevestigd op aardse zaken leidde vaak tot depressie na de bevrijding, terwijl hoop gevestigd op God mensen staande hield.
De samenhang tussen toekomstgerichtheid en spiritualiteit
Alphonse Maeder, een Zwitserse psychiater die nauw samenwerkte met Carl Jung, onderzocht de betekenis van de toekomst voor psychisch functioneren. Hij stelde dat mensen in hun dromen vaak bezig zijn met hun toekomst, wat een oefening is voor wat komen gaat.
Maeder's werk, aanvankelijk gericht op de toekomst als aanvulling op Freuds focus op het verleden, evolueerde naar religieuze inzichten. Na een persoonlijke bekering tot het christelijke geloof, overtuigde hij zich ervan dat God zelf het heil brengt, zoals beschreven in de Bijbel.
Maeder's werk benadrukt de samenhang tussen toekomstgerichtheid in het psychische en spiritualiteit, geloof of hoop. Het toont aan dat het psychische en het geloofsleven met elkaar verweven zijn.
Praktische toepassingen van christelijke psychologie
De praktijk van Marcel, een christelijke hulpverlener, illustreert de integratie van geloof en psychotherapie. Cliënten ervaren zijn hulp als luisterend, ondersteunend en gericht op het ontdekken van talenten en groei. Hij stimuleert cliënten om zich te ontwikkelen tot de mens die ze door God bedoeld zijn te zijn.
Cliënten getuigen van zijn vermogen om hen te helpen hun loyaliteiten, autonomie en godsbeeld te onderzoeken, en hoe dit hun handelen, denken en voelen beïnvloedt. Hij maakt dwarsverbanden die leiden tot nieuwe inzichten en helpt cliënten om met een andere blik naar zichzelf en hun omgeving te kijken.
De praktijkruimte wordt als prettig en huiselijk ervaren, waardoor cliënten zich snel op hun gemak voelen. Het centrale staan van het geloof tijdens de behandeling wordt als zeer waardevol beschouwd.
Ervaringen met christelijke relatietherapie
Echtparen die christelijke relatietherapie bij Marcel hebben gevolgd, beschrijven de sessies als waardevol en verrijkend. Ze waarderen zijn vermogen om vastgeroeste patronen en gedachten te doorbreken, hen bewust te maken van verschillende 'talen' die men spreekt, en hoe het verleden de huidige persoon vormt.
Hoewel een dag niet voldoende is om jarenlange patronen te herstellen, biedt de therapie inzichten om mee aan de slag te gaan. Cliënten voelen zich gezien en gehoord, en de christelijke grondslag wordt als een belangrijke meerwaarde ervaren.
Omgaan met chronische ziekte en identiteit
Cliënten met chronische ziekten ervaren hoe Marcel hen helpt om te leren omgaan met hun situatie, acceptatie te vinden en niet weg te zakken in zelfmedelijden. Hij biedt praktische handvatten, inzichten en stimuleert reflectie, waardoor de therapie aanvoelt als een gelijkwaardig gesprek.
Cliënten leren dat zij, als kinderen van God, het leven aankunnen. Het gebed om Gods leiding voor elk gesprek wordt op prijs gesteld, en onderwerpen als het leren nee zeggen, vergeven en accepteren van situaties komen aan bod.
De waarde van een christelijk perspectief in coaching
Relatiecoaching vanuit een christelijk perspectief wordt als een waardevolle aanvulling ervaren. Het christelijke perspectief is niet slechts een toevoeging, maar vormt de kern van de coaching. Het bespreken van de rol van God in het leven, zowel individueel als als echtpaar, biedt blijvende meerwaarde.
Therapeuten die zichzelf openstellen en eigen ervaringen delen, dragen bij aan het vertrouwen van de cliënt. Het vermogen om situaties vanuit een andere invalshoek te bekijken en de juiste therapie en behandeling te bieden, wordt zeer gewaardeerd.
Persoonlijke groei en zelfacceptatie
Cliënten die zich onzeker voelen, als 'pleasers' die niet aan zichzelf denken, vinden bij Marcel begeleiding om destructieve gedachten en patronen te herkennen en te voelen. Hij werkt integer, transparant en zonder oordeel, wat als een verademing wordt ervaren.
Marcel wordt gezien als een discipel van Jezus, bemoedigend, gepassioneerd en vol liefde. Het belangrijkste wat cliënten leren, is dat zij zichzelf weer geliefd mogen en kunnen voelen en zichzelf als waardevolle mensen zien.
Voor cliënten die worstelen met problemen uit het verleden en zich gemakkelijk laten overrompelen, biedt Marcel een luisterend oor en helpt hij hen hun mooie kanten te ontdekken. Praktische tips zetten aan tot nadenken en leiden tot verandering.
Omgaan met angst, spanning en boosheid
Cliënten die moeite hebben met het uiten en hanteren van emoties zoals spanning, angst en boosheid, leren bij Marcel dat zij waardevol zijn, ruimte mogen hebben voor hun emoties en vrij zijn in Christus. Hij leert hen stil te staan bij de mooie dingen in het leven en niet alleen maar door te rennen.
Gesprekken in een christelijke context bieden de mogelijkheid om diepste overtuigingen te bespreken en begrip te vinden. Het toepassen van Bijbelse inzichten en het corrigeren en richting geven waar nodig, wordt als zeer waardevol ervaren.
De rol van geloof in therapie
Het vermogen om over het geloof te praten en begrip te vinden voor de diepste overtuigingen is bijzonder. Marcel past de Bijbel toe en biedt adviezen die enorm hebben geholpen. Vanaf het eerste moment voelen cliënten zich op hun gemak en wordt er een band in Christus ervaren, waardoor zij zichzelf volledig kunnen zijn.
Voor cliënten die zochten naar genezing en herstel, stond Marcel naast hen en ging met hen mee op deze reis. Het erkennen van problemen, het kunnen praten over gevoelens zonder schuldgevoel, en het geloof dat men een waardevol mens is, geliefd door God, zijn centrale thema's.
Met de hulp van een christelijke hulpverlener, zoals Marcel, wordt de kern van problemen zichtbaar gemaakt. De nadruk ligt op het ontdekken van de waarheid en het zien dat de hulpverlener ook een mens is.
Individuele begeleiding en hooggevoeligheid
Kirsten, een christelijke therapeut, combineert psychologische inzichten met een christelijk perspectief. Haar specialismen omvatten zelfbeeld, burn-out en strijd in het denken. Ze biedt individuele gesprekken en workshops, en helpt hooggevoelige mensen om beter om te gaan met hun gevoeligheid.
Hooggevoelige personen zijn vaak gevoeliger voor prikkels en ervaren emoties intensiever. Kirsten helpt hen om dit te ontdekken en handvatten te bieden om hun leven hierop aan te passen.
Gebed voor innerlijke genezing
Vastzitten in oude gedachten- of gedragspatronen kan worden doorbroken met gebed voor innerlijke genezing. Kirsten heeft ervaring met bidden voor genezing en wisselt gesprekken af met gebedsmomenten.
Het proces begint met een kennismakingsgesprek waarin nieuwe inzichten worden verkregen. Latere gesprekken gaan dieper in op het verhaal, werken aan klachtvermindering en bieden praktische handvatten. Cliënten krijgen oefeningen mee om thuis toe te passen, wat helpt om handvatten en inzichten eigen te maken.
tags: #schematerapie #in #reformatorisch #perspectief