Het kerkelijk huwelijk, een verbintenis bezegeld in het bijzijn van God en de gemeenschap, kent binnen de christelijke traditie diverse invullingen. Terwijl protestantse kerkgenootschappen spreken van een huwelijksinzegening en het burgerlijk huwelijk als primair beschouwen, ziet de Katholieke Kerk het kerkelijk huwelijk als een sacrament en een eigenlijke huwelijkssluiting.
Historisch gezien bestond er geen apart burgerlijk huwelijk. In landen als Ierland, Spanje, Portugal en Polen is het kerkelijk huwelijk zelfs vandaag nog rechtsgeldig. De eerste vermelding van de eucharistie in relatie tot het christelijk huwelijk dateert van Tertullianus in de tweede tot derde eeuw.
Het Rooms Katholieke Huwelijk: Sacrament en Onverbreekbaarheid
Binnen de Katholieke Kerk is het huwelijk een van de zeven sacramenten, wat resulteert in een sacramenteel huwelijk. De partners zelf zijn de bedienaren van dit sacrament. De Katholieke Kerk staat geen huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht toe, noch het zegenen van dergelijke verbintenissen.
Het kerkelijk recht schrijft voor dat een priester van de lokale parochiekerk optreedt als getuige namens de kerk. Dit kan ook door een gemachtigde priester of diaken geschieden. Tijdens de katholieke huwelijksmis wordt het huwelijk als een groot sacrament benadrukt, evenals de genade die God schenkt voor de instandhouding ervan, het belang van kinderen voor het menselijk geslacht en het onverbrekelijke karakter van het christelijk huwelijk.
De huwelijkssluiting vindt plaats vóór de misviering. De priester, rijkelijk gekleed, zegent de ringen met wijwater en fungeert als kerkelijk getuige. Na de zegening en het uitspreken van de geloften, waarbij de partners elkaar beloven trouw te blijven, ontvangen bruid en bruidegom, indien in goede staat verkerend, de heilige communie. Vaak volgt na de mis een toewijding aan de Moeder Gods en een sluitingshymne.
Het huwelijk wordt aangegaan door de wederzijdse toestemming van het bruidspaar, uitgedrukt in geloften of door middel van ondervraging. Omdat het huwelijk als een door God verbonden verbintenis wordt gezien die genade verleent, is het onverbreekbaar ("Wat God verbonden heeft, scheide geen mens"). Een geldig aangegaan, maar niet voltrokken huwelijk kan door de paus op verzoek van een van de partners worden ontbonden. De Katholieke Kerk kent tevens de mogelijkheid van nietigverklaring van een kerkelijk huwelijk in welomschreven gevallen.
Huwelijksbeletselen en Leeftijdseisen
Er zijn drie huwelijksbeletselen waarvoor nooit dispensatie wordt verleend:
- Vooraanstaande en blijvende impotentie tot geslachtsgemeenschap (niet te verwarren met onvruchtbaarheid).
- Het bestaan van een vorige huwelijksband.
- Een te enge band van bloedverwantschap.
Huwelijken tussen bloedverwanten in de rechte lijn of in de tweede graad van de zijlijn zijn ongeldig. Huwelijken tussen bloedverwanten in de derde of vierde graad van de zijlijn, evenals aanverwantschap in de rechte lijn of bepaalde gevallen van adoptieve verwantschap, zijn in principe ook ongeldig.
Voor een huwelijk moet de man minimaal 16 jaar oud zijn en de vrouw 14 jaar op de dag van het huwelijk. Minderjarigen die zonder toestemming van hun ouders trouwen, hebben verlof van de plaatselijke Ordinaris nodig. Hoewel huwelijken onder deze leeftijdsgrens met dispensatie mogelijk zijn, wordt deze zelden verleend.
De Katholieke Kerk erkent het huwelijk tussen een katholiek en een gedoopte niet-katholiek. Bij een huwelijk tussen een katholiek en een protestant is toestemming van de bisschop vereist. De niet-katholieke partij moet beloven de kinderen katholiek op te voeden en de ander niet van het geloof af te brengen, en op de hoogte zijn van de katholieke huwelijksopvatting. Een priester moet als getuige aanwezig zijn.
Het Nederduits Gereformeerde Huwelijk: Zegen en Burgerlijke Rechtsgeldigheid
De meeste protestantse kerken kennen geen kerkelijk huwelijk in de katholieke zin. In de westerse wereld spreekt men dan ook van een huwelijksinzegening. Veel protestantse kerken beschouwen het sluiten van een huwelijk als een zaak van de overheid en vragen in de kerk enkel om een zegen. Wanneer de predikant tevens ambtenaar van de burgerlijke stand is, kunnen huwelijk en inzegening in één dienst plaatsvinden.
De inzegening vindt doorgaans plaats in een speciale kerkdienst. Het huwelijksformulier, dat uiteenzet wat het kerkelijk huwelijk inhoudt, wordt voorgelezen en eindigt met de bevestiging van het huwelijk, vaak door middel van een vraag waarop het bruidspaar "ja" zegt, of door een belofte die zij elkaar uitspreken. Na handoplegging spreekt de voorganger een zegen uit. Vaak wordt een trouwbijbel uitgereikt met een speciaal voor het bruidspaar uitgekozen trouwtekst.
In tegenstelling tot de Katholieke Kerk, waar het huwelijk een sacrament is met de wezenlijke eigenschappen eenheid en onontbindbaarheid, staan sommige protestantse en evangelische gemeenten echtscheiding toe in geval van overspel of kwaadwillige verlating. Een katholiek huwelijk kan alleen door de dood worden ontbonden, met uitzondering van het paulijns en petrijns privilege. Het katholieke huwelijk drukt een totaliteit uit, waarbij de echtelijke liefde alle componenten van de persoon omvat, strevend naar een diepe persoonlijke eenheid, onontbindbaarheid, trouw en openheid voor vruchtbaarheid.
Historische Context en de Dubbele Huwelijksvorm
Tot aan het begin van de Nederlandse opstand waren de Nederlanden overwegend katholiek. Met de Unie van Utrecht in 1579 werd de Nederduits gereformeerde kerk de publieke kerk van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Hoewel geen staatsgodsdienst, genoot deze kerk aanzien.
Gedurende de Tachtigjarige Oorlog vonden er religieuze en politieke conflicten plaats. In de zogenaamde Generaliteitslanden, door de Republiek op de Spanjaarden veroverd, gold het Echtreglement voor de Generaliteit uit 1656, dat het sluiten van katholieke huwelijken verbood. Dit betekende dat inwoners van deze gebieden, die katholiek, luthers, doopsgezind of joods waren, twee keer moesten trouwen: één keer voor hun eigen kerk en één keer voor de Nederduits gereformeerde kerk om openbare functies te kunnen uitoefenen.
Dit resulteerde in dubbele huwelijken, waarbij voorouders in genealogische indexen twee keer voorkomen: een katholiek en een Nederduits gereformeerd (NG) huwelijk. De katholieke trouwboeken waren vaak summier, terwijl de NG-trouwboeken vaak wel de geboorteplaatsen van bruid en bruidegom vermeldden, wat van grote waarde is voor genealogisch onderzoek.
De politieke overheid van de Oude Republiek erkende de Gereformeerde Kerk als de publieke kerk en beschouwde het huwelijk niet als een sacrament, maar als een zaak van de wereldlijke overheid. Dit leidde tot de invoering van het burgerlijk huwelijk, waarbij men kon kiezen tussen een burgerlijk huwelijk en het Gereformeerd kerkelijk huwelijk. Deze tweeslachtige regeling, een compromis tussen Gereformeerde kerkleer en traditie, bestond in diverse gewesten.
In 1809, met de invoering van het Wetboek Napoleon, kreeg het burgerlijk huwelijk het monopolie op burgerlijke rechtsgeldigheid. Vanaf 1811 werd de bepaling dat een kerkelijk huwelijk pas na het burgerlijk huwelijk mocht worden gesloten, ingevoerd.
Gemengde Huwelijken: Van Uitzondering tot Regel
Het gemengde huwelijk, voorheen een uitzondering en vaak afgeraden met gezegden als "Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen", is in de afgelopen decennia steeds meer de regel geworden. Dit geldt met name voor huwelijken tussen katholieken en protestanten, waarvan het percentage aanzienlijk is gestegen.
Oorzaken voor deze verschuiving zijn onder andere de toegenomen communicatie (televisie, radio) die de verschillende denominaties dichter bij elkaar bracht, en grotere openheid in de omgang. Het Tweede Vaticaanse Concilie heeft de muren tussen de kerken verlaagd, waardoor zaken als transsubstantiatie, ambt en sacramentaliteit van het huwelijk voor veel jonge gelovigen minder zwaar wegen.
De oecumenische beweging wordt door sommigen gezien als bevorderd door het groeiend aantal gemengde huwelijken. Echter, critici stellen dat dit eerder kan leiden tot onkerkelijkheid dan tot daadwerkelijke oecumene, omdat de noodzaak van kinderdoop en kerkelijke betrokkenheid afneemt.
Voor de Nederduits gereformeerde kerken is het belangrijk om de verschillen tussen Rome en de Reformatie duidelijk te blijven maken, niet om een anti-papistische houding aan te kweken, maar om jongeren te doordringen van de betekenis van een huwelijk met een partner van een andere geloofsovertuiging. Pastorale begeleiding, genormeerd aan Schrift en belijdenis, is hierbij essentieel.
De geschiedenis achter huwelijkstradities die vandaag de dag nog steeds worden beoefend.
tags: #waarom #eerst #nederduits #gereformeerd #huwen #alvorens