Buitenlandse chauffeurs zetten vrachtwagens stil uit protest
Vakbond FNV maakt zich zorgen om de buitenlandse chauffeurs die al wekenlang protesteren op een bewaakte vrachtwagenparkeerplaats in Venlo. Het gaat om vier chauffeurs uit Centraal-Azië. Ze eisen het loon dat hen is beloofd, toegang tot hun betalingsdocumenten en een einde aan de uitbuiting waaraan zij worden onderworpen. "We maken ons zorgen om de veiligheid van de chauffeurs en de mensenrechtenschendingen die hier plaats vinden", laat de vakbond weten.
De chauffeurs werken voor grote Litouwse transportbedrijven zoals Baltic Transline, Hegelmann en Hoptrans. Ze rijden voornamelijk in West-Europa en leven in constante onzekerheid over hun loon, inhoudingen, intimidatie en straffen van hun werkgevers. De chauffeurs in Venlo zijn naar de parkeerplaats gegaan nadat ze hoorden dat de politie daar een collega had geholpen. Ondanks het feit dat ze op bewaakte parkeerplaatsen staan, voelen ze zich niet veilig.
Hun contracten zijn inmiddels beëindigd en de transportbedrijven dreigen met gevangenisstraffen in Litouwen vanwege hun protest. De bedrijven weigeren nog steeds om de chauffeurs alle benodigde documenten te verstrekken. Daarnaast zijn de vrachtwagens van de chauffeurs onklaar gemaakt.
De aard van de uitbuiting
Vrachtwagenchauffeurs van buiten Nederland worden op grote schaal uitgebuit. Ze zijn vaak maanden onderweg, maken extreem lange werkdagen en doen dat voor een hongerloontje, of erger: helemaal geen loon. Uit protest hebben vrachtwagenchauffeurs van buiten de EU hun truck stilgezet in Venlo. "Hier is sprake van mensenrechtenschendingen."
Eind januari heeft een vrachtwagenchauffeur uit Oezbekistan het gehad met de situatie. Al maanden betaalt zijn Litouwse werkgever het loon niet volledig uit. Ter hoogte van Venlo heeft hij de truck aan de kant gezet en het werk neergelegd. Sindsdien hebben meerdere chauffeurs zijn voorbeeld gevolgd.
Maanden onderweg en geen loon
De meeste chauffeurs worden bijgestaan door vakbond FNV en een advocaat. Ze willen pas weer aan het werk als hun achterstallig loon is uitbetaald. "Deze chauffeurs werken voor Litouwse 'bandietbedrijven'", zegt Edwin Atema van vakbond FNV. "Ze zijn maanden onderweg, krijgen loon niet uitbetaald en slapen permanent in de cabines. Medewerkers van deze bedrijven proberen chauffeurs uit de trucks te krijgen, intimideren hen of maken de wagens op afstand onklaar, waardoor ze zonder stroom en warmte zitten. Sommigen houden zich warm met gasbranders."
Mensenrechtenschending en moderne slavernij
Vrachtwagenchauffeurs uit landen als Oezbekistan, Wit-Rusland, de Filipijnen en Zimbabwe krijgen, soms tegen betaling, een werkvergunning in EU-lidstaat Litouwen en rijden vervolgens maandenlang door West-Europa rond. Volgens vakbond FNV is dit een vorm van moderne slavernij en pure uitbuiting.
"Ik denk dat wij zeker kunnen concluderen dat hier op grote schaal sprake is van mensenrechtenschending", vult FNV-vakbondsbestuurder Menno Janssen aan. "Litouwen is op dit moment koploper binnen het internationale wegtransport. Dat heeft niet zozeer te maken met hun strategische ligging of goede chauffeurs, maar omdat daar de werkvergunningen als warme broodjes over de toonbank gaan."
Tienduizenden chauffeurs in Nederland
Advocaat Jan Hein Mastenbroek, die verschillende chauffeurs in Venlo juridisch bijstaat, hekelt de constructie. "Deze chauffeurs van buiten de EU zijn totaal afhankelijk van hun werkgever. Ze kunnen er weinig tegen doen en kennen de regels ook vaak niet." Volgens de advocaat krijgen deze chauffeurs veel minder betaald dan waar ze recht op hebben, als ze al betaald krijgen.
Alleen al in Nederland gaat het volgens de FNV om tienduizenden chauffeurs. Door heel Europa rijden honderdduizenden chauffeurs van buiten de EU rond. Verantwoordelijk minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Eddy van Hijum zegt het probleem te herkennen. Volgens Van Hijum verstrekt een land als Litouwen de werkvergunningen te gemakkelijk. Namens zeven Europese lidstaten heeft hij er daarom bij de Europese Commissie op aangedrongen de regels aan te passen.
Juridische strijd en werkgeversreacties
De Oezbeekse chauffeur is volgens advocaat Mastenbroek inmiddels aangemerkt als 'slachtoffer mensenhandel'. In een zaak tegen zijn Litouwse werkgever hoopt hij zo'n 18.000 euro aan achterstallig salaris te innen.
In een reactie laat het Litouwse bedrijf weten dat zij "de verplichtingen uit de door haar gesloten arbeidsovereenkomst altijd nagekomen is". Mocht daar iets misgegaan zijn, dan kunnen werknemers dit altijd melden om dit te bespreken.
Arbeidsconflict of mensenrechtenschending?
Het bedrijf wijst er verder op dat deze kwestie in Litouwen in de rechtbank moet worden opgelost en "niet in een nieuwsprogramma" in Nederland. Ook ontkent het bedrijf dat er een knokploeg is gestuurd. "Wel heeft zij medewerkers gestuurd om de situatie op te nemen, met de chauffeur te spreken en de vrachtwagen (haar eigendom) te inspecteren."
Verhalen van uitbuiting in Nederland
Voor vrachtwagenchauffeur Abdusattor uit Tadzjikistan zijn het pittige dagen. Sinds 13 februari komt hij de cabine van zijn truck niet uit. Abdusattor staat in de Rotterdamse haven en staakt omdat zijn Litouwse werkgever hem een groot deel van het loon waar hij recht op heeft, niet wil betalen. Vrienden, havenmedewerkers en vakbondsleden komen hem zo nu en dan eten en drinken brengen, maar de situatie is stressvol, vertelt hij vanuit zijn truck.
"Ik ben al twee jaar lang non-stop voor mijn Litouwse werkgever aan het werk. Ik heb nog nooit vergoedingen gehad voor overnachtingen en leef zodoende in mijn truck. Ik maakte dagen van gemiddeld elf uur en heb een groot deel van mijn loon niet betaald gekregen omdat mijn werkgever de Europese regels niet nakomt." En dus weigert hij te werken, ondanks dreigementen van zijn werkgever.
Ook bij de A1 bij Deurningen staakt op dit moment een chauffeur uit Tadzjikistan. Hij werkt eveneens voor een Litouws bedrijf. Volgens vakbond FNV kan hij al sinds juli vorig jaar niet naar huis.
Slapen in de cabine en overtreding van regels
Volgens FNV spelen deze "criminele praktijken" in de Europese transportsector al langer. Malafide vervoerders lappen de Europese regels aan hun laars. Die schrijven bijvoorbeeld voor dat chauffeurs elke vier weken moeten kunnen terugkeren naar hun thuisland. "Deze chauffeur kan geen kant op", zegt een woordvoerder tegen RTL Nieuws. "Hij krijgt alleen voorschotten en moet maar doorwerken. Op het moment dat hij zegt: ik draai om, verliest hij zijn inkomen. Hij zegt zelf: ik voel me gegijzeld."
Volgens FNV worden ook de rusttijdregels overtreden. Chauffeurs zijn verplicht het weekend buiten hun vrachtwagencabine door te brengen, maar dat gebeurt niet, en een vergoeding daarvoor ontbreekt. "Ze worden gedwongen om tóch in hun truck te slapen", zegt de bond. Daarnaast krijgen chauffeurs nauwelijks documentatie over ritten, declaraties of loonstroken. "Dan kun je als chauffeur niet eens vaststellen of je volgens de juiste cao wordt betaald. En dat moet wel, de Nederlandse cao is gewoon van toepassing als je hier werkt."
Exploitation across Europe in road transport supply chain automotive industry
Retentierecht en dreigementen van werkgevers
De chauffeurs die staken, voeren retentierecht uit: zij houden hun vrachtwagens vast totdat werkgevers over de brug komen met het resterende salaris. "De chauffeur plakt letterlijk een brief op zijn cabine waarop staat dat hij retentierecht uitvoert, iets wat mag in Nederland."
De reactie van de werkgevers zijn soms fel. Zo stuurde een van de Litouwse bedrijven de politie op hun chauffeur af: "Ze hebben de politie gebeld en gezegd dat de vrachtwagen gestolen zou zijn", zegt de vakbond. "Werkgevers gedragen zich soms echt als criminelen, en chauffeurs zijn oprecht bang voor represailles."
Hoger uurloon en de rol van vakbonden
Voor de FNV is de maat vol. "Die regels bestaan juist om werknemers te beschermen", zegt de bond. "Rijd je van Litouwen naar Nederland, dan mag je Litouws loon krijgen. Maar als je ritten doet binnen West-Europa, dan gelden hier de lokale regels, en dus de Nederlandse cao. Daar liggen de uurlonen hoger dan in Litouwen." Volgens Abdusattor is dat de reden dat hij nog bijna 15.000 euro heeft gevorderd aan onbetaalde dagvergoedingen.
In een reactie op het verhaal van Abdusattor, stelt het ingehuurde transportbedrijf: "In deze kwestie gaat het echter om een arbeidsconflict tussen de chauffeur en zijn werkgever, een Litouws transportbedrijf dat wij als vervoerder hebben ingehuurd. Wij zijn geen partij in de arbeidsrelatie en hebben geen rol in de afspraken tussen deze werkgever en zijn werknemer."
Abdusattor hoopt dat er snel een oplossing komt. Van zijn Litouwse werkgever heeft hij inmiddels gehoord dat zijn werkvisum is ingetrokken.
Organisatie en protestmogelijkheden voor chauffeurs
Het bloed begint te kriebelen en er worden berichten verspreid dat er groepen worden gevormd. Het zou mooi zijn wanneer beroepschauffeurs zich als geheel konden organiseren, maar in de realiteit is het erg moeilijk om in Nederland een protest of staking voor elkaar te krijgen.
Chauffeurs zijn niet zoals boeren of de Canadese chauffeurs, die grotendeels eigen baas zijn en niet in loondienst werken. Daarnaast is er te maken met een versnipperd Europa. Nederlandse chauffeurs kunnen wel iets opzetten, maar hun collega's uit het buitenland doen daar niet altijd aan mee. Ruim 60% van alle vrachten in Nederland wordt niet uitgevoerd door Nederlandse chauffeurs, dus ze zijn in de minderheid.
Beperkingen van stakingen
Het blokkeren van de snelweg mag na de staking in de jaren 80 niet meer, waarmee de overheid een belangrijk protestmiddel heeft ontnomen. Staken mag nu alleen voor de poort van een bedrijf, wat weinig impact heeft en waarbij men alleen de eigen werkgever benadeelt.
Geïnspireerd door meerdere protesten werden er afgelopen jaar in kleine colonnes routes in Nederland gereden om te protesteren. Dit gebeurde op zondagen, omdat chauffeurs dan niet hoeven te werken. Toch kan een werkgever het ook dan nog tegenhouden doordat het wel telt als rijtijd en er brandstof wordt verbruikt; daarbij is het voertuig eigendom van de werkgever.
De rol van vakbonden en alternatieve organisaties
Het blijft voor een chauffeur erg lastig om zijn stem te laten horen als er geen hulp is en als de neuzen van werkgevers en werknemers niet dezelfde kant op staan. De stakingskas van grote vakbonden als FNV en CNV is al tientallen jaren niet aangesproken voor chauffeurs, terwijl leden maandelijks een fiks bedrag betalen. Organisaties als de FNV hebben enorme reserves, terwijl kleinere organisaties met een laag lidmaatschapsgeld meer voor elkaar lijken te krijgen.
Er wordt gebouwd en onderzocht wat nodig is om een vakbeweging neer te zetten die uitdrukkelijk de wensen van de beroepschauffeurs kan vertegenwoordigen. Met succesvolle platforms en een lidmaatschap voor een klein bedrag, worden er al resultaten geboekt die de grotere bonden in decennia niet hebben bereikt.
tags: #waarom #protesteren #vrachtwagenchauffeur