Introductie: Veranderingen in het Gereformeerd Kerkboek
De emoties liepen in juni 2014 hoog op, ook bij de auteur, toen bekend werd dat een flink aantal geliefde kerkliederen niet zou terugkeren in het nieuwe Gereformeerd Kerkboek. Volgens Deputaten Liturgie en Kerkmuziek mankeerde er aan de melodie of taalgebruik van deze liederen te veel om ze een volwaardige plek in de kerkdienst te geven, en de synode ging daarmee akkoord.
De besluiten van de Generale Synode van Ede 2014 zijn inmiddels gepubliceerd. Onder het kopje ‘Liturgie en kerkmuziek’ kan men vinden welke gezangen wel meegaan naar het nieuwe Gereformeerd Kerkboek. Van de 182 gezangen gaan er 81 mee, wat betekent dat 101 gezangen niet worden opgenomen. Van deze 101 liederen zijn er 49 inmiddels opgenomen in het nieuwe Liedboek, al dan niet gewijzigd. Dit leidt tot vermakelijke situaties, zoals het feit dat vrijgemaakten straks luidkeels 'De ware kerk des Heren' zingen in plaats van 'De kerk van alle tijden'. Eén gezang is als ‘dubbeling’ verwijderd, wat resulteert in 51 liederen die definitief verdwijnen.
Voor zover bekend is nog nergens gepubliceerd om welke liederen het precies gaat. Daarom volgt hier een lijst van de ‘verdwenen’ gezangen, met het jaar waarin ze werden vrijgegeven om in de kerken te zingen. De auteur geeft aan zelf 15 gezangen te missen, die in het rood zijn aangegeven. Het doet hem nog steeds pijn dat deze liederen vanaf nu niet meer als ‘eredienstwaardig’ worden beschouwd, maar eerder onder de categorie “kreupelrijm en kermend orgelspel” vallen, om een uitdrukking van Prof. Dr. C. te parafraseren.
Historische Context en Besluitvorming
In 2011 sprak de Generale Synode van Harderwijk uit dat bij de samenstelling van het nieuwe Gereformeerde Kerkboek rekening gehouden moest worden met het feit dat veel van de gezangen uit het bestaande kerkboek breed gewaardeerd worden. In hun eerste rapport (september 2013) aan de Generale Synode van Ede gaven Deputaten Liturgie en Kerkmuziek nog aan dat het uitgangspunt voor het onderdeel gezangen was dat deze uit de laatste editie van het Gereformeerd Kerkboek (2006) een plaats kregen in het nieuwe kerkboek, tenzij ze (eventueel in een andere berijming of vertaling) in het Liedboek 2013 waren opgenomen.
In hun aanvullend rapport (december 2013) meldden de deputaten dat “een groot aantal gezangen” mee zou gaan en dat slechts “enkele oude gereformeerde gezangen” waren weggelaten. De Generale Synode van Harderwijk had echter besloten dat het nieuwe Gereformeerde Kerkboek “op de GS van 2014 in eerste lezing en op de GS van 2017 definitief vastgesteld wordt.” De uitgave van het nieuwe Gereformeerde Kerkboek, die de deputaten mochten verzorgen, zou pas op de landelijke synode van 2017 definitief goedgekeurd worden.
Versnelde Vaststelling en Gevolgen
Aanvulling 2015: Het nieuwe Gereformeerde Kerkboek zou in het voorjaar van 2016 uitkomen. De Generale Synode van Ede besloot in 2014 om versneld tot vaststelling van de inhoud over te gaan. Hierdoor heeft het geen zin meer om bezwaar te maken tegen het schrappen van bijna een derde van de gezangen in het huidige Gereformeerde Kerkboek. Dit geldt ook voor de Psalmen, met de vraag of het nieuwe Liedboek met Psalmen en al moet worden overgenomen.
De Betekenis van Stilte voor het Aangezicht van God
Het is heerlijk om lofliederen te zingen tot eer van God, maar er mogen ook momenten zijn waarin we Hem in de stilte ontmoeten. Een lied kan ons meenemen naar Gods troon, waar we niets anders hoeven te doen dan stil zijn en ontvangen wat de Vader ons zo graag wil geven: Zijn liefde.
Algemeen geldt: kniel neer voor God en aanbid Hem met eerbied en ontzag. Een eeuwigdurend licht straalt van Zijn aangezicht. Zijn heerlijkheid omgeeft ons, Zijn kracht daalt neer, Hij brengt vergeving en genezing.
Stilte in een Onrustige Wereld
In onze onrustige en overprikkelde tijd, waarin de vakantie aanstaande is en gezinnen rust nodig hebben, is het vinden van God in stilte een uitdaging. Kinderen, zeker in de puberteit, kunnen soms onbereikbaar lijken, ‘gesloten wegens verbouwing’, zoals iemand het treffend omschreef. Ook volwassenen kunnen gevangen zitten in de ‘slavenketting’ van hun mobiele telefoon, die net als een hondenketting om de nek van een hond wordt gedragen.
Volgens Psalm 46 kan God gevonden worden in de stilte, wat best lastig is in een privéleven vol onrust en een wereld die op haar fundamenten schudt. De vraag is waar men zich kan herijken en aansterken om rechtop te blijven staan.
Bijbelse Perspectieven op Stilte en Vertrouwen
Het antwoord op deze vraag is te vinden in de Bijbel. Zelfs in het Oude Testament, in de tijd van Jesaja, speelde deze vraag. Het volk Israël werd bedreigd met bezetting, verovering en wegvoering. De boodschap van de profeet was: ‘In bekering en rust ligt jullie redding, in innerlijke kalmte en vertrouwen ligt jullie kracht’ (Jesaja 30:15).
Het grote gevaar kwam wellicht niet vanbuiten, maar juist vanbinnen. Het antwoord ligt in het vertrouwen, het geloof dat God bij ons is. Het is belangrijk om te durven vertrouwen dat werkelijk geluk en vrede niet te vinden zijn in het slaafs volgen van ons westerse ideaalbeeld. De kracht van ons geloof zit juist diep vanbinnen.
Jesaja 30:15 legt dit duidelijk uit: “Dit zei God, de HEER: ‘In rust en inkeer ligt jullie redding, in geduld en vertrouwen ligt jullie kracht’.” Vervolgens staat er: “Maar jullie wilden niet.” Het volk lijdt niet omdat God machteloos is, maar omdat de mens Gods weg verwerpt, een weg die gefundeerd is door vertrouwen in God. De verantwoordelijkheid voor de keuze ligt bij de mens.
Psalm 62: De Ziel Stil voor God
De woorden die dienen als inleiding tot een bekend opwekkingslied komen uit Psalm 62. In deze psalm spreekt David zijn vertrouwen uit naar God. Zijn ziel is stil geworden voor God. De vraag is of men deze stilte in de ziel herkent, of juist helemaal niet.
Psalm 62 vers 2-3 luidt: “Zeker, mijn ziel is stil voor God; van Hem is mijn heil. Zeker, Hij is mijn rots en mijn heil, mijn veilige vesting; ik zal niet al te zeer wankelen.”
Verderop in vers 6 zegt David: “Zeker, mijn ziel, zwijg voor God, want van Hem is mijn verwachting. In God is mijn heil en mijn eer; mijn sterke rots, mijn toevlucht is in God. Vertrouw op Hem te allen tijde, volk; stort uw hart uit voor Zijn aangezicht.”
Innerlijke Rust te midden van Stormen
In zijn moeite en strijd spreekt David zijn vertrouwen in God uit. Hij spreekt over zijn vijanden en roept het volk op zich op God te richten. De paniek kan groot zijn geweest, aangezien zijn vijanden hem belagen en hij als een omvallende wand, een instortende muur wordt voorgesteld. David spreekt zichzelf echter toe om tot rust te komen, omdat God zijn rots en zijn toevlucht is, en hij daarom niet zal wankelen.
Een opvallend aspect is de vergelijking tussen vers 2-3 en vers 6-7 van Psalm 62. In vers 2 spreekt David erover dat zijn ziel stil is voor God en hij zijn hoop op Hem heeft gevestigd. In vers 6 gebiedt David zijn ziel om stil te zijn, om te zwijgen. Vers 3 en vers 7 beginnen met dezelfde woorden, maar het laatste zinnetje verschilt. In vers 3 zegt David dat hij niet al te zeer zal wankelen, wat niet erg overtuigend klinkt. Dit duidt op een innerlijke rust die kan bestaan temidden van een storm.
Ook wij mogen deze stilte opzoeken, juist middenin onze persoonlijke stormen. Toen de auteur ongeveer tien jaar geleden een flinke storm in haar leven meemaakte, stuurde een goede vriendin het liedje ‘stil, mijn ziel, wees stil’ (opwekking 717) naar haar toe. De tekst raakte haar, en ze besefte dat ze zich volledig liet meeslepen door de onrust om haar heen. Hoewel ze niet voor de storm kon vluchten, kon ze wel God zoeken en haar ziel tot stilte manen, haar gedachten op pauze zetten.
Stil, mijn ziel, wees stil - ILAISA ft. BEAM WORSHIP BAND
Oproep tot Actie
Luister naar het lied ‘Stil, mijn ziel, wees stil’ en lees de tekst mee. Neem de tijd voor bezinning en elkaar, leg die telefoon eens een dag weg.