Op 6 maart 2020 verscheen er op internet een verklaring van de Gereformeerde Kerk (Vrijgemaakt) (Voortgezet) Bunschoten-Spakenburg. Vanaf 15 maart 2020 zou men kerkdiensten beleggen in ‘De Fontein’, het kerkgebouw van de Christelijke Gereformeerde Kerk in het dorp. Aanleiding voor deze ontwikkeling was de losmaking van ds. H.Sj. Wiersma in december 2019. Hij was sinds 1992 predikant van de Noorderkerk in Spakenburg.
Losmaking binnen een kerkverband wordt beschreven als een trieste zaak, maar het kan nooit een reden voor een kerkscheuring zijn. Wanneer een predikant losgemaakt wordt, blijft hij beroepbaar binnen de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKV) en mag hij overal voorgaan, de sacramenten bedienen, huwelijken bevestigen en pastorale arbeid verrichten. In Spakenburg leek de situatie echter anders te verlopen.
Een deel van de bijna 1500 leden van de Noorderkerk was het oneens met de losmaking van ds. Wiersma. Na ruim twee maanden besloot dit deel van de gemeente om zelfstandig kerkdiensten te gaan beleggen. De auteur van het artikel geeft aan de situatie niet volledig te kennen en baseert zich voornamelijk op berichten van de GKVV en een blog van Larry Koelewijn. De vraag wordt opgeworpen of de groep rondom ds. Wiersma nu een dolerende kerk is geworden, waarbij het woord ‘doleren’ wordt uitgelegd als ‘klagen’ binnen het kerkverband om ruimte voor het eigen standpunt te vragen.
Historische Context van Kerkscheuringen en Doleren
De tekst verwijst naar de gebeurtenissen in 1886, toen onder leiding van Abraham Kuyper op veel plaatsen dolerende kerkelijke gemeentes ontstonden die van harte gereformeerd wilden blijven. Uiteindelijk werden deze door de Hervormde Kerk uit het kerkverband gezet. De mogelijkheid om ‘te doleren’ wordt vandaag de dag nog steeds geboden binnen de Protestantse Kerk. In veel plaatsen zijn er bijzondere wijkgemeentes met een eigen, vaak gereformeerde kleur. Dit principe werkt ook binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken.
Indien een predikant of een deel van de gemeente zich niet kan neerleggen bij een losmaking, is ‘doleren’ de enige optie. De auteur benadrukt dat in de periode vóór de losmaking geen principiële breekpunten op tafel lagen. Als dat wel het geval was, had de predikant zich moeten vrijmaken van het onbijbelse optreden van de kerkenraad of het kerkverband. Dit was in Spakenburg-Noord niet gebeurd.
Adviezen en Perspectieven op de Scheuring
Er wordt verwezen naar het advies van prof. dr. Henk van den Belt op 14 december 2019 in Bunschoten. Op een bijeenkomst van ruim 300 verontruste GKV’ers, bij de vraag of men moest breken met de GKV vanwege de vrouw in het ambt, antwoordde hij: ‘Ik druk u op het hart om niet te scheuren, maar te blijven vanwege Gods trouw en geduld. De ware kerk wordt niet vals, als ze dwaalt inzake vrouw en ambt.’
Tijdens diezelfde vergadering stelde ds. Wiersma de vraag of een dreigende losmaking vanwege de gereformeerde koers kon leiden tot een nieuwe situatie, waarbij men niet zelf scheurt, maar degenen die een ander wegsturen, het lichaam van Christus scheuren. Prof. van den Belt antwoordde hierop dat er soms situaties zijn waarin men ultiem moet lijden aan de kerk, hoewel dat niet gemakkelijk is. Ds. G. Treurniet voegde toe dat zolang Christus niet terug is, bij Hem volgen ook inhoudt jezelf verloochenen en je kruis opnemen. Zelfs als men elkaar niet meer kan aanspreken op het gezag van Gods Woord, is voortijdig weglopen geen optie. Er blijft altijd de mogelijkheid om in beroep te gaan tegen besluiten van een kerkenraad - de kerkelijke weg.
De auteur hoopt dat er, ondanks de heftige emoties, binnen vrijgemaakt Bunschoten-Spakenburg ruimte is voor een bijzondere wijkgemeente die geen moeite heeft met de prediking en standpunten van ds. Wiersma. Gezien het aantal leden van de vier kerken (ruim 5.000) zou het geen probleem moeten zijn wanneer enkele honderden zich verenigen in een behoudendere gemeente. Er is al een vijfde kerk met iets meer dan 200 leden die er volledig bij hoort, namelijk die van Eemdijk. Het zou mogelijk moeten zijn om de nieuwe gemeente rondom ds. Wiersma op de classis te ontvangen.
De vraag of een bijzondere wijkgemeente die geen vrouwelijke ambtsdragers wil toelaten en geen NGK-predikanten op de kansel wil, een ideale situatie is, wordt met ‘nee’ beantwoord. Echter, elkaar direct volledig afschrijven als ‘niet-gereformeerd’ of ‘sectarisch’ wordt als een nog slechtere optie gezien.
Verdere Vragen en Ontwikkelingen
Als de GKVV Bunschoten-Spakenburg wel alle banden met de overige GKV-kerken verbreekt, blijven er twee vragen open:
- Ds. Wiersma heeft als losgemaakt predikant op 1 maart 2020 om 16:30 uur in GKV Ermelo gepreekt. Hoe waarachtig was dat, als men op 6 maart 2020 medewerking verleent aan de oprichting van een eigen kerk die zich volledig wil afsplitsen van de GKV?
Een groep leden van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Spakenburg-Noord heeft vergevorderde plannen om eigen, ‘klassiek gereformeerde’ kerkdiensten te beleggen. Aanleiding is de losmaking van dominee Haitse Wiersma van de Noorderkerk in Spakenburg-Noord. Sinds 1 januari 2020 is hij niet langer als predikant aan deze gemeente verbonden. Een aanzienlijk deel van de bijna 1500 leden tellende gemeente is het niet eens met de losmaking en komt sinds mei niet meer in de kerkdiensten.
Volgens acht gemeenteleden, verenigd in het Comité Noorderkerk Blijven, moest de predikant weg omdat hij te behoudend is. De kern van hun geloofsovertuiging is:
De Bijbel is ons fundament en wij willen als gelovigen de Bijbel trouw navolgen en gebruiken als wegwijzer voor het leven met God en onze naasten. Onze gemeente wil een open, liefdevolle gemeente zijn die een warm thuis biedt aan gelovigen, jong en oud. Wie mee wil delen, heten we hartelijk welkom. God geeft royaal, wij geven door. Onze gemeente wil een eenheid zijn, in nauwe verbondenheid met Jezus Christus.
Praktische Informatie en Oproep
Er wordt melding gemaakt van diverse activiteiten, zoals een verkoop van bloemstukjes, boodschappen, boeken, zelfgemaakte kaarten en klederdrachtartikelen. De dames van Mission en ‘Crea voor Congo’ maken spullen die ook leuk zijn om cadeau te doen. Poppenkleertjes voor specifieke poppenmerken worden ook aangeboden.
Een thema-avond gaat in op de hulpvraag van een mantelzorger die een naaste verzorgt met dementie. Er wordt ook deelgenomen aan de voedselestafette voor de Genadebank.
Een lijst met predikanten en beroepen wordt gepresenteerd, met vermelding van data en aantallen uitgebrachte beroepen. Deze lijst lijkt te duiden op de historie van het pastoraat binnen een bepaalde gereformeerde gemeenschap.
Standpunt Comité Noorderkerk Blijven
Het Comité Noorderkerk Blijven geeft aan dat het afgelopen jaar een ingrijpend jaar is geweest met alle ontwikkelingen in de Noorderkerk. Zij hebben het gesprek gezocht met de kerkenraad en brieven gestuurd. Bezwaar werd gemaakt tegen de losmaking van ds. Wiersma, welke losmaking verband hield met de huidige koers van de kerkenraad, die zij afwijzen. Uit de ontvangen antwoorden en individuele gesprekken met ouderlingen is duidelijk geworden dat de kerkenraad niet van plan is de huidige koers ter discussie te stellen.
Het comité heeft de raad opgeroepen de gekozen richting niet in te slaan en de stellingname niet langer vol te houden. Helaas gaf de kerkenraad geen gehoor aan deze oproep. Het comité constateert dat men elkaar niet langer kan vasthouden en ziet zich genoodzaakt om als zelfstandige gemeente verder te gaan om vast te houden aan de gereformeerde leer en levensovertuiging. Zij moeten afscheid nemen omdat zij ondubbelzinnig vast willen houden aan het Woord en geroepen zijn om de stem van de Goede Herder te volgen (Joh. 10:3).
Men is zich ervan bewust dat dit een breuk veroorzaakt met de GKv en in het bijzonder met de GKv Spakenburg-Noord. Deze breuk is niet gezocht, maar men voelt zich in geweten verplicht deze weg te gaan, in ootmoed en afhankelijkheid van God. Deze breuk wordt echter niet gezien als een breuk met de kerk van Christus zoals deze door Reformatie, Afscheiding en Vrijmaking heen geleid is. Het doel is niet om een nieuw kerkgenootschap te vormen. Het belang van een respectvolle scheiding wordt benadrukt. Het comité streeft ernaar in alle communicatie over de scheiding Bijbelse wijsheid en zachtmoedigheid te betrachten. Niemand wordt veroordeeld, en zeker niet iemands persoonlijk heil.
Presentatie van de Nieuwe Gemeente
Als gemeente presenteren zij zich als de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt)(voortgezet) Bunschoten-Spakenburg. Zij komen voort uit de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt), maar willen niet meegaan in de huidige koers. Er is een voorlopige kerkenraad gevormd die de gemeente zal leiden, met ds. H.Sj. als predikant.
Vanaf zondag 15 maart 2020 zullen de kerkdiensten plaatsvinden met aanvangstijden om 12.00 uur en 19.00 uur. De aanvangstijd van 12.00 uur wordt erkend als verre van ideaal, omdat het het onderling samenzijn van families kan bemoeilijken. Men hoopt echter dat dit geen belemmering zal zijn om de diensten te bezoeken, en beschouwt dit als een principiële keuze. Leden worden van harte welkom geheten en uitgenodigd zich aan te melden bij het kerkelijk bureau, br. H.H. Financiële steun wordt zeer op prijs gesteld via bankrekeningnummer NL42RABO0349984514 t.n.v. Geref. De brief roept vragen en emoties op, maar de zekerheid wordt gegeven dat men elkaar tot steun wil zijn.
50 jaar na de Open Brief
Demografische en Religieuze Geschiedenis van Bunschoten-Spakenburg
De gemeente Bunschoten telt zo'n 21.000 inwoners, verdeeld over ongeveer 13 kerken. In de dorpen Bunschoten, Spakenburg, Eemdijk en Zevenhuizen zijn circa 20 kerkgebouwen en/of zalen waar ’s zondags diensten worden gehouden. De tekst gaat dieper in op de historische ontwikkeling van het religieuze landschap in deze regio.
Vroege Geschiedenis en Kerstening
Rond het jaar nul was de omgeving nog een onbegaanbaar veenmoeras. De eerste bewoners vermoedelijk jagers, en er zijn vuurstenen gevonden op hoogtepunten zoals het St.Nicolaashoofd. Tegen het jaar 100 waren er al Christenen in Nederland, en het Evangelie verspreidde zich snel door het Romeinse Rijk. De grens van het Rijk lag bij de Rijn, waardoor Europa ten noorden ervan heidens bleef. Na een periode van stilte werd de omgeving tussen 700 en 900 gekerstend, mede door Engelse zendelingen als Bonifatius en Willibrord. Rond 700 ontstond de grote moederkerk van de regio in Utrecht, waar ook de bisschop woonde.
Ontginning en Kerkbouw
In de 12e eeuw begon men de lokale wildernis te ontginnen. Eerst Duyst (bij Zevenhuizen) vanuit Amersfoort, en later wat nu Bunschoten heet vanuit Utrecht. Bisschoppen en kloosters stimuleerden de ontginning in ruil voor belastingen (tienden). Rond 1200 wordt voor het eerst verwezen naar bebouwing in Bunschoten. Vanuit Utrecht werden kerken gebouwd, waarbij de kerk van Oud-Leusden (rond 800?) de oudste in de regio was. Via Soest (1100) en Eembrugge (1250?) kwam er een kerk in Bunschoten: de St-Catharinakerk (nu Hervormd). In 1294 wordt voor het eerst de naam Bunschoten genoemd. Rond 1350 kreeg Bunschoten stadsrechten. Na een dijkdoorbraak in 1409 werden de Oost- en Westdijk verbonden door een Spuisluis, wat leidde tot de vestiging van vissers rondom de sluis - het begin van Spakenburg.
Reformatie en Scheuringen
De kerk in Bunschoten was bijna drie eeuwen lang een Rooms-katholieke parochie. Er ontstond ook een Doperse gemeente, die later vervolgingen kende. In de 80-jarige oorlog koos een groot deel van Nederland voor de Reformatie. In 1593 werd pastoor Jacob Mooij dominee Mooij van de Gereformeerde Kerk te Bunschoten. Pas een eeuw later drong de Hervorming echt door. De katholieke St. (vervolg ontbreekt). Drie eeuwen lang was er één kerk in het dorp. De doperse gemeente verdween in de 18e eeuw, maar de doperse mentaliteit bleef bestaan.
Rond 1750 ontstonden opwekkingsbewegingen met nadruk op persoonlijke bekering en heiliging. De bevolking was eigenzinnig en verzette zich tegen opgelegde vernieuwingen. Aan het begin van de 19e eeuw maakte Koning Willem I de aloude Gereformeerde Kerk tot staatskerk (Nederlands Hervormde Kerk). Dit leidde tot verzet. Toen de Hervormde Kerk vrijzinniger werd, maakten mensen zich in Spakenburg los van de ‘grote’ Kerk: de Afscheiding (1834). De Afgescheiden of Christelijke Gereformeerde Gemeente groeide snel en bouwde in 1878 de Christelijke Gereformeerde Kerk (nu Noorderkerk).
Het verzet tegen de vrijzinnigheid in de Hervormde Kerk bleef ook in de Dorpskerk groot. In 1887 maakte onder leiding van ds. Van Goor de complete Hervormde kerkeraad met 90% van de gemeente zich los van de Hervormde synode: de Doleantie (1887). Na een jarenlange rechtszaak om het behoud van de oude kerk te verliezen, bouwde men een nieuwe kerk (Kostverloren, 1891) en later de Zuiderkerk (1914).
In 1892 gingen de afgescheiden Christelijke Gereformeerde Kerk en de Nederduits Gereformeerde Kerk samen tot de Gereformeerde Kerken. In Bunschoten-Spakenburg voelde men hier weinig voor, mede door de tegenstellingen tussen Spakenburg en Bunschoten, en vissers en boeren. Er waren ook accentverschillen in de opvattingen over de kinderdoop. Ongeveer 10% van de mensen was zo boos over de Vereniging dat ze in 1895 de oude Christelijke Gereformeerde Kerk ‘opnieuw’ oprichtten. Vanaf deze tijd was het dorp vrijwel volledig Gereformeerd, in drie kleuren.
Uiteindelijk kwamen in 1931 de gemeenten A en B onder protest bij elkaar, maar de liefde was wankel. Ruim 10 jaar later, in de Vrijmaking (een conflict over de doop en synodegezag), scheurde de gemeente weer doormidden, grotendeels langs dezelfde lijnen als A en B. Tweederde van de Gereformeerde Kerk te Bunschoten-Spakenburg werd vrijgemaakt Gereformeerd (bezwaard) en eenderde synodaal Gereformeerd. Deze scheuring beïnvloedde de dorpssamenleving vijftig jaar lang zwaar en ging dwars door families heen.
De Gereformeerde Kerk te Bunschoten-Spakenburg ontwikkelde zich verder rondom de oude Zuiderkerk. In Spakenburg werd een houten kerk gebouwd, de Nieuwe Noorderkerk genoemd. Met de groei van het dorp groeide ook de gemeente. In 1967 werd in Spakenburg een nieuwe kerk gebouwd: de Adventkerk. Het aantal predikantsplaatsen werd na de oorlog uitgebreid tot twee en rond 1970 tot drie.
De grote Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk werd in de loop der jaren gesplitst in vier kerken met elk een eigen kerkgebouw: Spakenburg-Noord (Noorderkerk), Spakenburg-Zuid (Maranathakerk), Bunschoten-Oost (Petrakerk) en Bunschoten-West (Immanuelkerk). Spanningen in de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk leidden in 1969 tot een nieuwe breuk, waaruit de Nederlands Gereformeerde Kerk (Westerkerk) ontstond.
Na de oorlog kende ook de Christelijke Gereformeerde Kerk een sterke groei, met twee kerkgebouwen: De Bron en De Fontein. Uit behoudende Chr. Gereformeerde kring ontstond de Oud Gereformeerde Gemeente, die de Eben-Haezerkerk bouwde. Daarnaast zijn er nog evangelische gemeenten, een Oud Gereformeerd-achtige huisgemeente, een kleine Rooms-Katholieke (wijk)parochie, en kerken in Eemdijk.
Eenheid en Samenwerking in de 21e Eeuw
Het zwakke punt van gereformeerden wordt gezien als het bewaren van de eenheid. Gelukkig is in de 21e eeuw de onderlinge verhouding tussen de kerken sterk verbeterd. Oud zeer schuift naar de achtergrond, en er wordt wijzer gekeken naar wat bindt in een steeds onkerkelijkere samenleving. Hoewel alle kerken een eigen identiteit hebben, zijn ze sterk aan elkaar verwant, met dezelfde Bijbel en Gereformeerde belijdenis.
Met de Nederlands Gereformeerde Kerk is er redelijk wat samenwerking, inclusief gezamenlijke avondmaalsdiensten. Sinds 2010 groeit er ook steeds meer contact en gesprek met de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerken. Sinds 2004 maakt de gemeente, samen met de Hervormde Gemeente, deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland. Men komt elkaar tegen in de Classis Amersfoort en hoopt elkaar steeds meer in Christus te herkennen.
Kerkgebouwen en Wijkindeling
De Zuiderkerk, Kostverloren 2, 3752 DC, Bunschoten-Spakenburg, is gebouwd in 1913 en gerenoveerd in 1996. De Adventkerk, Heemstedesingel 1, 3752 BA, Bunschoten-Spakenburg, is gebouwd in 1967 en heeft ongeveer 600 zitplaatsen. Sinds 1974 is de Gereformeerde Kerk van Bunschoten-Spakenburg verdeeld in een drietal wijken met elk een eigen wijkpredikant en wijkraad.
tags: #aantal #leden #gkv #spakenburg #noord