Wanneer wij - op verjaardagen, trouwdagen, of bij toespraken - de mogelijkheid krijgen om onze moeders te prijzen, dan kunnen wij, zonen, zeer lang van stof worden, omdat wij onverbiddelijk teruggetrokken worden naar onze kinderjaren.
Gedurende de millennia hebben christenen op velerlei wijzen uitdrukking gegeven aan hun liefde voor de heilige Maagd. De vroege christenen pelgrimeerden naar de plaatsen die met haar leven geassocieerd werden. De Oosterse kerken, beïnvloed door Byzantium, componeerden, ter ere van haar, lange “akathistos” hymnen. De Ethiopiërs ontwikkelden een rijke traditie aan liturgische gebeden tot Maria. De Egyptenaren verschijnen voor het eerst in de documentaire verslaglegging met het gebed Sub tuum praesidium. De Kerk van het Westen produceerde, op haar beurt, het “Salve Regina”, het Memorare en vele litanieën.
Maar ongetwijfeld is de meest bekende en geliefde vorm van Maria-devotie de rozenkrans. De rozenkrans bestaat uit een bepaalde volgorde van gebeden die wij hardop reciteren, terwijl wij scènes (of geheimen) uit het leven van Jezus en Maria overwegen.
De Structuur van de Rozenkrans
De rozenkrans kent een specifieke structuur, waarbij gebeden en overwegingen elkaar afwisselen:
- Elk geheim wordt gebeden met één “onze Vader”.
- Daaropvolgend worden tien “weesgegroeten” gereciteerd.
- Ter afsluiting van deze reeks bidt men een “eer aan de Vader”.
Deze gebeden vormen gezamenlijk één “tientje” van de rozenkrans. Hoewel een volledige rozenkrans uit vijftien (tegenwoordig twintig) “tientjes” bestaat, bidden christenen gewoonlijk slechts één set van vijf “tientjes” per keer.
Kritiek op de Rozenkrans en Tegenargumenten
Niet-katholieken zullen de rozenkrans soms van de hand wijzen als een gedachteloos, mechanisch opdreunen van gebedsformules. Sommigen zullen de praktijk zelfs veroordelen, door Jezus te citeren die een “omhaal van woorden” afwees (Mt 6,7).
De rozenkrans wordt echter allesbehalve gedachteloos gebeden. Haar meditatieve techniek is door de eeuwenlange praktijk verfijnd om de geest er het meest volledig bij te betrekken. De rozenkrans activeert gewoonlijk ten minste drie van onze zintuigen - met het geluid van de stemmen, het voelen van de kralen en het kijken naar devotionele afbeeldingen - zodat deze zintuigen zelf geneigd raken tot bidden.
Bovendien zijn de gebedsformules zelf rijk aan, op de schrift gebaseerde, leer en devotie. Het “onze Vader” leren wij uit de mond van Jezus zelf. Het “Wees gegroet” komt voort uit de woorden van de engel Gabriël en Elisabeth in het evangelie van Lucas.
Veel christenen hebben kennelijk het idee dat formeel bidden verkeerd is en dat gebed, om echt te zijn, spontaan, creatief en emotioneel moet zijn. Toch heeft Jezus ons dat niet geleerd. Jezus heeft een omhaal van woorden veroordeeld, maar niet iedere herhaling is zinloos.
Een christelijke rockmuzikant gaf als antwoord op de vraag hoe om te gaan met nutteloze herhalingen: “Ik vindt herhalingen niet erg. Ik ben bassist. Herhalingen en routine kunnen heel goed voor ons zijn en voor onze verhoudingen. Mijn vrouw verveelt het nooit als ik haar zeg: ‘Ik houd van jou’. Mijn moeder vindt het nooit vermoeiend wanneer ik haar zeg dat ik haar dankbaar ben, voor alles wat zij voor mij gedaan heeft. Mijn tegenstanders vinden het nooit erg wanneer ik hen, voor mijn fouten, mijn verontschuldigingen aanbied. God vindt het ook niet storend als wij de uitdrukkingen, die door de Schrift en de christelijke traditie geheiligd zijn voor het gebed, herhalen.”
De traditie legt bepaalde formuleringen vast omdat zij een samenvatting zijn van een bepaalde gedachte of een bepaald gevoel. Bovendien blijken deze over het algemeen, niet alleen bij de toehoorder maar ook bij de spreker, de gedachte te verhelderen en het gevoel te intensiveren. Hoe meer ik mijn vrouw zeg dat ik van haar houd, hoe meer ik verliefd op haar wordt.
De Oorsprong en Geschiedenis van de Rozenkrans
Binnen het christelijk leven is er geen terrein dat zo vatbaar is voor modegrillen als de gebedstechnieken. Dit geldt niet alleen voor katholieken; ook in protestantse kringen komen populaire methoden en gaan met de frequentie van een aantal per decennium.
De rozenkrans heeft echter vele eeuwen getrotseerd, waarbij hij, gedurende de jaren van de Reformatie, zelfs te maken heeft gehad met een volledige frontale aanval.
Legende versus Geschiedenis
Waar en wanneer de rozenkrans is ontstaan, is bijna onmogelijk te zeggen. Volgens de legende is Maria zelf verschenen aan de heilige Dominicus Guzman, de stichter van de Dominicanen, waarbij zij hem de kralenkrans overhandigde en hem geleerd heeft om deze te bidden. De geschiedenis echter wijst erop dat christenen de rozenkrans baden al voordat Dominicus geboren werd.
De Ontwikkeling van het Gebed
Het gebed is mogelijkerwijs, in de loop van de eeuwen, geleidelijk ontstaan. Gelovigen in het Oosten hadden de gewoonte om hun gebeden af te tellen op kralenkoorden of koorden waarin knopen waren gelegd. Eenvoudige christenen, waarvan velen niet konden lezen, pasten deze praktijk aan door deze 150 psalmen door andere gebeden te vervangen. Zo werd deze manier van bidden soms wel het psalterium van de armen genoemd.
De reden dat we zo weinig weten over de oorsprong van de rozenkrans, kan vergeleken worden met hoe de camera, wanneer films een terugblik geven op tedere liefdesscènes, het beeld langzaam laat vervagen. Geschiedenis werkt op dezelfde wijze. De mensheid legt zijn verschrikkingen tot in de kleinste details vast, maar liefde moet zich meestal door liefde vereeuwigen. De christelijke geschiedenis legt bijvoorbeeld zeer nauwkeurig het lijden en het sterven van de martelaren vast, maar levert ons weinig en spaarzame berichtgeving over de liefde van christelijke moeders.
De Praktijk van het Bidden van de Rozenkrans
In Nederland beginnen de meeste mensen met het kruisteken en bidden dan de geloofsbelijdenis van de apostelen, waarbij zij het kruis aan het einde van hun rozenkrans vasthouden. Vervolgens bidden zij een “onze Vader”, driemaal een “weesgegroet” en een “eer aan de Vader” ter vermeerdering van geloof, hoop en liefde. Daarna bidden zij de geheimen.
Sommige mensen hebben de gewoonte om - na ieder “eer aan de Vader” - het gebed van Fatima te bidden, dat zo genoemd wordt omdat het door Maria in 1917 geopenbaard is aan de drie herderinnetjes uit Fatima, in Portugal.
Meditatie en Schriftgebruik
Het hoe van de rozenkrans is niet moeilijk te leren - het kralen door de vingers laten glijden en het herhalen van de woorden. Waar de meeste mensen het voor gezien houden is de meditatie. De geheimen maken de rozenkrans tot wat hij is.
Wanneer wij de formele gebeden herhalen, proberen we onze geest en ons hart te richten op een bepaalde gebeurtenis uit het leven van Jezus. Dit is de basis waarop de rozenkrans gebaseerd is. Daarom wordt altijd aangeraden om de Schrift te gebruiken als uitgangspunt bij elke overweging van de rozenkrans.
Er zijn veel mooie verzamelingen schriftoverwegingen betreffende de geheimen van de rozenkrans. Dergelijke boeken zijn prachtig en de heilige Geest kan ze gebruiken om onze geesten te openen voor diepere wijsheid en om in ons hart berouw op te wekken.
Wanneer we ons in de Bijbel verdiepen, en met name wanneer we het derde glorieuze geheim over het eerste Pinksterfeest overwegen, zullen we uit rijke voorraden putten. We zullen natuurlijk eerst denken aan de overweldigende scène uit de Handelingen van de Apostelen. Maar we zullen ook denken aan het Pinksteren van het oude Israël, dat de schenking van de wet markeert. We zullen terugdenken aan de tijd dat de heilige Geest in de woestijn neerdaalde op de oudsten (zie Nu 11,24-29). En wanneer wij ons de vurige tongen voorstellen, denken wij terug aan Elia die uit de hemel vuur afriep opdat zijn offer verteerd zou worden (1 K 18,24-38).
Dit hele boek is slechts een zeer kleine verwijzing naar wat wij zouden kunnen overwegen, wanneer wij ons, door onafgebroken, gedisciplineerde en door gebed gedragen studie van de heilige Schrift, goed hebben voorbereid. Te midden van zo’n leven, wordt elke rozenkrans van ons tot een bijbelse rozenkrans, die uit ons hart naar dat van Maria en naar het hart van Jezus stroomt - en weer terug.
Bid met ons mee: De Droevige Mysteriën van de Rozenkrans met Pater Mike Schmitz (dinsdag en vrijdag)
Alternatieven en Protestantse Perspectieven
Een zesjarige protestantse jongen had zijn katholieke vrienden vaak het Weesgegroet horen bidden. Hij vond het zo leuk dat hij het uit zijn hoofd leerde en het elke dag bad. Zijn moeder reageerde afwijzend: “Het is een bijgelovig gebed van katholieken die afgoden aanbidden en denken dat Maria een godin is. Ze is een vrouw als elke andere.”
Op een dag, terwijl hij het evangelie las, zag de jongen de passage over de aankondiging van de engel aan de Maagd. Bij vreugde rende de jongen naar zijn moeder en zei: “Mama, ik vond het Weesgegroet in de Bijbel: ‘Gegroet, vol van genade, de Heer is met u: gezegend zijt gij onder de vrouwen’.” Bij een andere gelegenheid vond hij de scène van Elizabeths begroeting aan de Maagd Maria en de prachtige lofzang van het Magnificat, waarin Maria aankondigde: ‘van nu af aan zullen alle generaties mij gezegend noemen’.
Toen hij veertien werd, hoorde hij zijn familie praten over Onze Lieve Vrouw. Ze zeiden allemaal dat Maria een gewone vrouw was. Nadat de jongen hun verkeerde redenering had gehoord, kon hij het niet meer aan en onderbrak hij hen vol verontwaardiging door te zeggen: “Maria is niet zoals elke andere zoon van Adam, besmeurd met zonde. Nee! De engel noemde haar ‘VOL VAN GENADE’ en in de Bijbel staat dat zij ‘GEZEGEND ONDER VROUWEN’ is. Maria is de moeder van Jezus en bijgevolg de moeder van God. Er is geen grotere waardigheid waarnaar een schepsel kan streven. Het Evangelie zegt dat alle generaties haar gezegend zullen noemen, terwijl jij haar probeert te verachten.”
Protestanten hebben Maria laten kapen door de katholieken en de oosters-orthodoxen, stelt Peter Korver. Hij pleit ervoor dat protestanten Maria terugveroveren. De kerk is immers altijd een mannenbolwerk geweest, de beelden van God zijn mannelijk, de verhalen uit de Bijbel komen voort uit een patriarchale cultuur. Maria staat daarentegen symbool voor de zachte krachten, zorgzaamheid, compassie en intimiteit.
Er is een protestantse jongen die katholiek werd en zijn zus tot het katholicisme bekeerde. Hij ontdekte dat zijn zus, die zich in esoterische kringen begaf, haar leven lang een Mariabeeldje in huis had gehad. Nadat een van haar kinderen ernstig ziek werd, bad hij samen met haar een Weesgegroet, met de belofte dat zij de katholieke leer zou bestuderen als haar kind herstelde. De volgende dag was haar zoon volledig genezen. De moeder kwam haar belofte na en ontving, samen met haar hele gezin, de doop in de katholieke kerk.
Dit verhaal onderstreept dat, hoe men ook tegen de kerk en het geloof aankijkt, Maria voor velen een onverwoestbaar symbool blijft. De gebeden tot Maria, zoals het Weesgegroet, kunnen ook binnen een protestantse context worden gezien als een manier om de zachte krachten, zorgzaamheid en compassie te eren.
Verschillende Vormen van Gebed binnen het Christendom
In de christelijke traditie bestaan diverse vormen van gebed, die elk hun eigen nadruk leggen:
1. Vrij Gebed
Dit is een spontaan gebed, waarbij de gelovige in eigen woorden tot God spreekt. Dit kan geïnspireerd zijn door persoonlijke ervaringen, Bijbelteksten of de behoefte aan reflectie.
Teresa van Avila beschrijft dit als een “opwaarts bewegen van het hart, een eenvoudige blik naar de hemel, een schreeuw van dankbaarheid en liefde in het midden van beproeving, alsook in het midden van vreugde.”
2. Gebed volgens een Vaste Opbouw (Formuliergebed)
Dit betreft gebeden met een vaste tekst en structuur, zoals het Onze Vader, de geloofsbelijdenis, of de litanieën. De rozenkrans valt hier ook deels onder, vanwege de herhalende aard van de gebedsformules.
Martin Luther raadde aan om psalmboeken te gebruiken en de Tien Geboden, de geloofsbelijdenis en woorden van Christus of de Psalmen mondeling te spreken, juist zoals kinderen het doen, om het gebed levend te houden.
3. Bidden met de Kerk Mee (Liturgisch Gebed)
Dit is het gebed dat gezamenlijk wordt verricht tijdens kerkdiensten. Het omvat gezangen, lezingen en gebeden die deel uitmaken van de liturgie. Voorbeelden hiervan zijn het Kyrie en Gloria, die kenmerkend zijn voor de Advent en Veertigdagentijd.
Hoewel de Veertigdagentijd en Advent ingetogen periodes zijn, wordt het zingen van lofliederen (Gloria) niet per se afgewezen. Het contrast met de daaropvolgende feestelijke periodes, zoals Kerstmis en Pasen, maakt de lofzang des te indrukwekkender.
4. Gebed door de Geest (Mystiek Gebed)
Dit type gebed wordt vaak geassocieerd met een diepe, innerlijke ervaring van verbondenheid met God. Het kan gekenmerkt worden door stilte, contemplatie en een gevoel van eenheid met het goddelijke.
Teresa van Avila beschrijft dit als een staat waarin de ziel het bovennatuurlijke raakt, waarbij de genade zich duidelijker aan de ziel laat kennen en er meer stilte, concentratie, smaak en vreugde is.
Het Weesgegroet in het Protestantisme
Het Weesgegroet (Latijn: Ave Maria) is een gebed gericht aan de Heilige Maagd Maria, de moeder van Jezus Christus. Het eerste deel van het gebed komt uit Lucas 1,28 (de begroetingswoorden van de aartsengel Gabriël): “Gegroet Maria, je bent begenadigd, de Heer is met je.” Het tweede deel komt uit Lucas 1,42 (de bezegeningswoorden van Elisabeth, de nicht van Maria): “De meest gezegende ben je van alle vrouwen, en gezegend is de vrucht van je schoot!”
Vanwege de Bijbelse oorsprong van deze woorden, kunnen protestanten het Weesgegroet beschouwen als een erkenning van de unieke rol van Maria in de heilsgeschiedenis. Het gebed kan worden gezien als een eerbetoon aan haar nederigheid en haar rol als moeder van de Verlosser.
In plaats van het Weesgegroet, zouden protestanten zich kunnen richten op gebeden die direct voortkomen uit de Bijbel, zoals de Psalmen of de lofzang van Maria, het Magnificat. Deze teksten bieden een rijke bron van inspiratie en kunnen dienen als basis voor persoonlijk gebed en meditatie.
De nadruk ligt binnen het protestantisme doorgaans op een directe relatie met God door Jezus Christus. Gebeden tot Maria worden niet standaard gezien als een alternatief voor gebed tot God, maar kunnen wel een plaats krijgen als een vorm van eerbetoon aan een centrale figuur in het christendom.
tags: #alternatief #voor #weesgegroet #voor #protestanten