Het moderamen is een term die men niet dagelijks tegenkomt. Afgeleid van het Latijnse woord voor 'stuur' of 'roer', duidt het op de leiding van een kerkelijke bestuursraad. Deze bestuursraden, ook wel kerkelijke vergaderingen genoemd, opereren op verschillende niveaus: lokaal (de kerkenraad), regionaal (classis en particuliere synodes) en landelijk (synode). Elke vergadering wordt geleid door een moderamen, dat doorgaans bestaat uit een preses (voorzitter), een scriba (secretaris) en eventueel een assessor (bijzitter of helper). Deze structuur is reeds vastgelegd door de Synode van Emden in 1571.
Een moderamen telt doorgaans drie tot vier leden, waaronder een predikant, een ouderling, een diaken en soms een ouderling-kerkrentmeester. Hun kerntaken omvatten het voorbereiden, samenroepen en leiden van de kerkelijke vergadering, het uitvoeren van besluiten waarvoor geen specifieke personen zijn aangewezen, en het afhandelen van formele, administratieve en spoedeisende zaken.
De Rol van de Kerkenraad
De kerkenraad vormt het lokale bestuur van een gemeente binnen de Protestantse Kerk. De kerkenraad wordt gevormd door de predikant(en), alle ouderlingen (inclusief ouderlingen-kerkrentmeester) en diakenen van de gemeente. Elke gemeente kent een kerkenraad. In gemeenten met wijkgemeenten is er een algemene kerkenraad en voor elke wijk een wijkkerkenraad. De algemene kerkenraad wordt lokaal geregeld, met de eis dat alle wijkkerkenraden erin vertegenwoordigd zijn.
Een kerkenraad dient minimaal zeven leden te hebben: een voorganger, twee ouderlingen, twee ouderlingen-kerkrentmeesters en twee diakenen. Dit minimumaantal is gerelateerd aan de vereisten voor de colleges van kerkrentmeesters en diakenen. Wijkkerkenraden mogen één lid minder tellen, met één ouderling-kerkrentmeester.
De kerkenraad is eindverantwoordelijk voor het leiden van het leven en werken binnen de gemeente. Dit omvat een breed scala aan taken:
- Zorg voor de dienst van Woord en sacramenten (volgens ord. 5, 6 en 7).
- Leiding geven aan de opbouw van de gemeente in de wereld.
- Zorg voor missionaire, diaconale en pastorale arbeid en geestelijke vorming (volgens ord. 8, 9).
- Vaststelling van het beleidsplan voor het leven en werken van de gemeente, dat voor vier jaar wordt opgesteld na consultatie van de gemeente. Dit plan omvat alle terreinen van kerkelijk leven, inclusief beleid ten aanzien van kerkmuziek.
- Opzicht over de leden van de gemeente, wat neerkomt op herderlijke zorg en het bewaren van leden bij de gemeente van de Heer. Dit is met name toevertrouwd aan de predikant en de ouderlingen.
- Zorg voor de vermogensrechtelijke aangelegenheden van de gemeente, inclusief die van de diaconie.
- Samenwerking met andere gemeenten om de vitaliteit te bevorderen en voldoende formatieplaatsen voor predikanten te behouden of te verkrijgen.
- Oecumene, uitgewerkt in ord. 30.
- Vaststelling van plaatselijke regelingen, zoals beschreven in ord. 4-8 lid 5 en 7.
De kerkenraad mag alles regelen wat hij kan regelen, met de nadruk op eensgezindheid in de besluitvorming, waarbij de minderheid en haar wijsheid worden meegenomen. De kerkenraad kan zich laten bijstaan door commissies (die kerkenraadsbesluiten uitvoeren) en werkgroepen (die zelfstandig besluiten nemen binnen hun toegewezen terrein).
Het Moderamen: Dagelijks Bestuur en Leiding
Het moderamen fungeert als het dagelijks bestuur van de kerkenraad. Het wordt uit de kerkenraad gekozen en heeft als kerntaken het voorbereiden, samenroepen en leiden van de vergaderingen van de kerkenraad, en het uitvoeren van besluiten waarvoor geen anderen zijn aangewezen. Daarnaast handelt het moderamen zaken van formele en administratieve aard af, evenals spoedeisende zaken die geen uitstel kunnen dulden.
Het moderamen van een kerkenraad bestaat doorgaans uit de preses (voorzitter), de scriba (secretaris) en de assessor (vice-voorzitter). In kleine gemeenten kan dit volstaan, terwijl grotere gemeenten een moderamen van vijf personen kunnen hebben, inclusief een tweede voorzitter en de voorzitter van de diaconie. In tegenstelling tot de moderamina van bredere kerkelijke vergaderingen, is het moderamen van een kerkenraad een permanent college, aangezien de kerkenraad altijd bestaat, ook buiten vergaderperiodes.
De taken van het moderamen zijn onder andere:
- Het voorbereiden van de vergaderingen.
- Het leiden van de vergaderingen.
- Het uitvoeren van genomen besluiten.
- Het afdoen van spoedeisende zaken en routinehandelingen.
- Het uitvoeren van specifieke taken die het moderamen worden opgedragen.
Het is cruciaal dat een moderamen beseft dat het geen kerkelijke vergadering op zich is, maar ten dienste staat van de kerkenraad. Het kan nooit besluiten nemen in plaats van de kerkenraad. Het moderamen dient verantwoording af te leggen aan de kerkenraad over zijn beleid en handelingen, inclusief onverwachte acties. De kerkenraad kan het beleid van het moderamen afkeuren en zelfs leden vervangen.
Specifieke Bevoegdheden en Regelingen
De kerkorde voorziet in diverse regelingen met betrekking tot de samenstelling en bevoegdheden van de kerkenraad en het moderamen, met name wanneer er sprake is van vacatures of onvoldoende leden.
Omgaan met Vacatures en Onvoldoende Leden
Wanneer een kerkenraad structureel vacatures niet kan vervullen, dient er nagedacht te worden over herschikking van taken en prioritering. Het niet-vervullen van minimaal de helft van het aantal vastgestelde leden kan leiden tot problemen bij het nemen van besluiten, aangezien een quorum vereist is.
Bij onvoldoende ouderlingen-kerkrentmeesters en diakenen wordt in de generale regeling (GR 12) een specifieke regeling getroffen, vanwege hun vermogensrechtelijke taken. Voor het ontbreken van een predikant voorziet de kerkorde in:
- Consulenten: Bij tijdelijke vacatures of langdurige afwezigheid van een predikant, wordt de kerkenraad bijgestaan door een predikant van de kerk als consulent. Deze consulent staat de kerkenraad met raad en daad bij, maar is geen lid van de kerkenraad. Hij of zij kan vergaderingen met adviserende stem bijwonen en als voorzitter optreden, en is in ieder geval aanwezig bij het beroepingswerk.
- Tijdelijke invulling van predikantswerk: Het breed moderamen van de classis kan een kleine gemeente toestemming geven om een beroepbare predikant of emerituspredikant te roepen voor een beperkte periode. Ook kan het breed moderamen aan een kerkelijk werker, die als ouderling of diaken met bepaalde opdracht aan de gemeente verbonden is en een preekconsent heeft, de bevoegdheid geven om predikantswerk te verrichten bij bijzondere omstandigheden (wanneer de gemeente geen predikant kan beroepen en samenwerking niet mogelijk is). Dit vereist een benoeming voor minimaal drie jaar voor ten minste 33% van de werktijd.
Bevoegdheden van de Voorzitter (Preses)
De voorzitter van de kerkenraad, de preses, speelt een cruciale rol in het bestuurlijke reilen en zeilen van een gemeente. Hoewel de kerkorde de taakomschrijving van de voorzitter niet expliciet en gedetailleerd beschrijft, is zijn rol essentieel voor een goede vergadercultuur. Hij mede vormgeeft aan de vergadercultuur, stimuleert open discussie en dialoog, en bevordert een lerende cultuur waarin ruimte is voor kritische bevraging en experimenteren.
De voorzitter dient zich bewust te zijn van het feit dat hij of zij ten dienste staat van het geestelijk leiderschap van de kerkenraad als geheel. De predikant vervult hierin een waardevolle rol door vragen te stellen over de diepere bedoeling van agendapunten en de relevantie voor de identiteit en missie van de gemeente.
Een goede vergadercultuur, die door de voorzitter wordt gestimuleerd, is gebaseerd op drie invalshoeken:
- De mens: Zorgt ervoor dat ieders inbreng ertoe doet, er naar elkaar geluisterd wordt en iedereen aan het woord kan komen.
- De taak: Zorgt ervoor dat taken duidelijk zijn en verbonden met het geheel van de geloofsgemeenschap.
- De zaak: Houdt het bredere geheel van de gemeente in beeld en herinnert aan het bestaansrecht van de gemeente.
tags: #bevoegdheden #kerkenraad #en #modeamen #gkv