Dit document biedt een gedetailleerd overzicht van de archieftoegang die uitgebreide informatie bevat over een specifiek archief, inclusief kenmerken, een inleiding, en inventarislijsten. De kenmerken omvatten de omvang, vindplaats, beschikbaarheid en openbaarheid van het archief. De inleiding verschaft historische achtergronden van de archiefvormer en aanwijzingen voor het gebruik. De inventaris of plaatsingslijst presenteert een hiërarchisch overzicht van beschreven archiefstukken, waarbij de hiërarchie gevolgd wordt bij het zoeken.
Boekwinkels en Historische Publicaties in Friesland
De aangeleverde tekst bevat diverse vermeldingen van publicaties en historische bronnen die relevant zijn voor de geschiedenis van Friesland, met een focus op de periode rond 1795 en de ontwikkeling van de Gereformeerde Kerk.
Academische Proefschriften en Historische Beschrijvingen
Academische proefschriften werpen licht op specifieke historische aspecten van Friesland. Zo is er een dissertatie uit 1885 getiteld "Geschiedenis van het administratief toezicht op de lage verveeningen in Friesland". Een ander proefschrift uit 1857 behandelt "De staatsregtelijke geschiedenis der Staten van Friesland van 1581 tot 1795". Verder is er een geschiedkundige beschrijving van Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, en een academisch proefschrift over de oorsprong en geschiedenis van de belasting op de Floreenen in Friesland uit 1861.
Publicaties over Ambachten en Molens
De tekst bevat ook informatie over specifieke ambachten en industriële geschiedenis. Er is een vermelding van "Noord-Oost-Friese Korenmolens en hun molenaars" uit 1970. De papiermolens in de provincie Zuid-Holland, Zeeland, Utrecht, Noord-Brabant, Groningen en Friesland worden ook genoemd in een publicatie uit 1973.
Lokale Geschiedenissen en Persoonlijke Verhalen
Verschillende publicaties duiken in de lokale geschiedenis van Friesland. Zo zijn er boeken als "Uit de geschiedenis van Oosterlittens", "Harlingen, mien stadsje" (2007), "Sneek, zo was het" (deel 1 en 2, 1999-2000), en "Trije yn ien jokerslan langsweagen lukswald" (1997). Een bijzondere vermelding gaat naar "In en om de schuilkerkjes van Noordelijk Westergo" uit 1967, en een publicatie over de Johannes Kerkhoven Polder, die een episode uit de herovering van de Dollard beschrijft.
Gereformeerde Kerk en Religieuze Geschiedenis
Een significant deel van de tekst richt zich op de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk in Friesland, met name rond het jaar 1795. De periode na de kerkelijke omwenteling in 1580, waarbij de Hervormde leer zegevierde, wordt beschreven. Er is een gedetailleerde analyse van de gebeurtenissen in en rondom de Hervormde- en Gereformeerde gemeente te Reitsum vanaf 1580 tot de doleantie. De politieke rol van predikanten, zoals ds. Thomas Joha de Reitsumer, die op 20 februari 1795 de cassatie van het erfstadhouderschap afkondigde, wordt belicht. Ook de strijd rond de Afscheiding van 1834 en de Doleantie in Duurswoude, met de oprichting van de Christelijke Afgescheidene Gemeente in 1860, wordt uitvoerig behandeld. De tekst vermeldt de ontwikkeling van kerkgebouwen, de aanstelling van predikanten en evangelisten, en de uiteindelijke fusie tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).
Archiefstukken en Vergunningen voor Glasmakers
Een aanzienlijk deel van de tekst bestaat uit een gedetailleerde opsomming van archiefstukken, voornamelijk ordonnanties (vergunningen of betalingsopdrachten) voor glas- en pottenbakkers, daterend uit de periode 1592-1600. Deze stukken geven inzicht in de activiteiten van specifieke ambachtslieden en de financiële transacties die plaatsvonden voor het leveren van glas voor kerken, predikantshuizen en openbare gebouwen in diverse Friese plaatsen. De namen van glas- en pottenmakers zoals Willem Arjens, Reiner Vincents, Siebren Tjeerds, Willem Jans, Doede Joekes, Christoffel, Jan van Kleef, Abraham Klinkenberg, Willem Egberts, Abraham Jans, Jan Pieters, Oene Olpherts, Christoffel Hartmans, Rinse Douwes, Willem Jeltes, Fekke Pieters, Jakob Jans en Vincent komen frequent voor.
| Naam Glasmaker | Plaats | Jaar | Beschrijving | Bedrag (in guldens/dalers) |
|---|---|---|---|---|
| Willem Arjens | Leeuwarden, Jacobijnerkerk | 1592 | Maken van glas voor 's Landes dienst | 90 £ |
| Reiner Vincents | Leeuwarden | 1593 | Stoppen van glas in het Statenhuis | 10 £ 16 st 8 pen |
| Siebren Tjeerds | Franeker, Universiteit | 1594 | Repareren en maken van glas | 21 £ 5 st |
| Willem Jans | Stiens, kerk | 1595 | Glas geschonken door het Lantschap | 50 ggld |
| Doede Joekes | Leeuwarden, Beetgum, kerk | 1596 | Glas geschonken door het Landschap | 50 £ |
| Christoffel | Oldelamer, kerk | 1596 | Glas geschonken door het Landtschappe | 23 £ |
| Jan van Kleef | Dam, kerk | 1597 | Glas geschonken door het Landtschappe | 150 £ |
| Willem Egberts | Beetsterzwaag, kerk | 1597 | Glas geschonken door het Lantschap | 32 dalers |
| Vincent Reiners | Sloten | 1599 | Glas geschonken door het Lantschap | 30 dalers |
| Karel Karels | Eesterga | 1599 | Glas geaccordeerd door het Landtschappe | 20 dalers |
| Jan Pieters | Sneek, Follega | 1599 | Glas geschonken door het dorpe Follega | 35 dalers |
| Jochem Andries | Hardegarijp | 1599 | Glas geschonken door Hardegarijp | 10 dalers |
| Jakob Jans | Bolsward, kerk | 1598 | Glas geleverd voor 's Landts dienste | 60 £ |
| Pier Hettes | Buitenpost, kerk | 1598 | Glas gemaakt voor 's Landts dienst | tien dalers |
| Christoffel Hardonk | Joure | 1599 | Supplement loon voor 2 glazen | tien dalers |
De Gereformeerde Kerk in Friesland rond 1795: Context en Ontwikkelingen
De periode rond 1795 was een turbulente tijd voor Friesland, gekenmerkt door politieke veranderingen en de voortdurende ontwikkeling van religieuze gemeenschappen. De Franse tijd bracht significante politieke verschuivingen, waarbij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden transformeerde. In Friesland resulteerde dit onder andere in de afschaffing van het erfstadhouderschap, zoals afgekondigd op 20 februari 1795 door de "Provisionele Representanten van het Volk in Friesland".
Religieuze Harmonie en Conflicten
Binnen de Gereformeerde Kerk waren er zowel periodes van groei als van interne strijd. De tekst beschrijft hoe in 1580 de kerkenlijke omwenteling plaatsvond, waarbij de Hervormde leer zegevierde. Later, in de periode van de Afscheiding (1834) en de Doleantie (eind 19e eeuw), ontstonden er nieuwe kerken en scheuringen. De oprichting van de Christelijke Afgescheidene Gemeente in Duurswoude in 1860 illustreert deze ontwikkelingen, waarbij kerkenraden, predikanten en gemeenteleden een centrale rol speelden in de vorming van nieuwe religieuze structuren.
Predikanten en hun Rol
De rol van predikanten was veelzijdig. Naast hun pastorale taken, waren sommigen actief betrokken bij politieke gebeurtenissen, zoals ds. Thomas Joha van Reitsum, die een vooraanstaande plaats innam op politiek terrein. De tekst belicht ook de uitdagingen waarmee predikanten te maken kregen, zoals de synodale berispingen wegens "zonden als dronkenschap en meerdere ongerechtigheden". De aanstelling en het vertrek van predikanten, zoals ds. Johannes Jacobus Asueres Ploos van Amstel in Reitsum, en de uiteindelijke consolidatie van gemeenten, onderstrepen de dynamiek binnen de kerkelijke organisatie.
Archiefstukken als Bron van Historische Kennis
De gedetailleerde opsomming van ordonnanties voor glas- en pottenbakkers uit de periode 1592-1600 biedt een uniek inkijkje in de economische en sociale aspecten van die tijd. Deze documenten tonen de verbindingen tussen ambachtslieden, lokale gemeenschappen en het landsbestuur, en illustreren hoe zaken als kerkelijk glaswerk werden gefinancierd en geleverd. De namen van de betrokkenen en de locaties geven een gedetailleerd beeld van de verspreiding van deze ambachten over Friesland.
tags: #boekwinkel #de #gereformeerde #kerk #in #friesland