De Christelijke Gereformeerde Kerk (CGK) Beth-El Sliedrecht heeft een rijke geschiedenis die nauw verweven is met de ontwikkeling van Sliedrecht zelf. De rivier de Merwede speelde hierin een cruciale rol, niet alleen economisch, maar ook in de verspreiding van het christelijk geloof.
De Vroege Geschiedenis van het Christendom in Sliedrecht
Via de Merwede bereikten nieuwe religieuze stromingen, zoals de "nije-leer" vanuit Duitsland en Zwitserland, de streken rond Sliedrecht. Al in 1523 predikte Cornelis Wouterszoon de Lutherse leer in de omgeving. Echter, de leer van Johannes Calvijn zou uiteindelijk meer invloed krijgen. Dit kwam mede door de steun van Hendrik van Brederode, Heer van Vianen, die als overtuigd calvinist uitsluitend calvinistische predikanten toeliet in zijn gebied. Dit leidde tot hagenpreken en vervolgingen in de Alblasserwaard, zoals de verbranding van Adriaantje Jansd. in 1572. In Sliedrecht zelf werd in 1566 de kerk van beelden ontdaan, en in 1582 deed Wilhelmus Lontius als eerste predikant zijn intrede.
De Afscheiding van 1834 en de Impact op Sliedrecht
Een belangrijke mijlpaal in de kerkgeschiedenis was de Afscheiding van 1834. Koning Willem I had in 1816 de kerkorde afgeschaft en de gereformeerde belijdenisgeschriften terzijde geschoven, met als doel de kerk een staatskerk te maken. De prediking week steeds verder af van Gods Woord, en de Bijbel werd niet meer als zodanig erkend. Op 14 oktober 1834 leidde ds. H. de Cock in Ulrum, Groningen, de Afscheiding. Ds. De Cock beschouwde dit niet als een "separatie", maar als een terugkeer naar de aloude Gereformeerde kerk die voortkwam uit de Reformatie. In de "akte van Afscheiding of Wederkering" riep hij allen op zich bij hen aan te sluiten die van dezelfde geest waren.
Aanvankelijk sloeg de Afscheidingsbeweging in Sliedrecht niet direct aan. In het nabijgelegen Giessendam ontstonden zelfs twee afgescheiden gemeenten, waar de eerste Sliedrechtse afgescheidenen kerken. Naarmate het aantal leden in Sliedrecht groeide, ontstond een gecombineerde gemeente: Giessendam-Neder-Hardinxveld-Sliedrecht. Op 28 juni 1853 werd Sliedrecht een zelfstandige christelijke afgescheiden gemeente. Het eerste kerkgebouw bevond zich tegenover de huidige Scheepswerf Baars aan de Rivierdijk en is later afgebroken.
In 1872 kreeg de gemeente in de Kerkbuurt een nieuw kerkgebouw, dat later dienstdeed als koekjesfabriek. Ds. Chr. Steketee werd in 1856 de eerste predikant van deze gemeente.
De Ontwikkeling van Vrije Gemeenten en de CGK Sliedrecht-Centrum
Naast de opkomst van Ledeboeriaanse gemeenten, ontstonden er ook vrije gemeenten. Deze gemeenten deelden vaak een vergelijkbare gedachtesfeer met de Ledeboeriaanse gemeenten en bleven grotendeels zelfstandig, met soms enig contact met andere vrije gemeenten rondom een bepaalde predikant. In Sliedrecht vestigde zich ook zo'n vrije gemeente, waaruit uiteindelijk de Christelijke Gereformeerde Kerk van Sliedrecht-Centrum voortkwam, later hernoemd tot Sliedrecht-Beth-El.
De Oud Gereformeerde Gemeente van Sliedrecht
De Vrije Gereformeerde Gemeente, later bekend als de Oud Gereformeerde Gemeente, werd omstreeks 1876 gesticht. In dat jaar werd grond aangekocht voor een kerkje in Baanhoek, bedoeld voor de Vrije Gereformeerde Gemeente. Aanvankelijk had deze gemeente ledeboeriaanse trekken, wat blijkt uit notulen van de latere Christelijke Gereformeerde Gemeente. De groei van deze gemeente was waarschijnlijk te danken aan ontevredenheid over de lokale kerkelijke situatie. De samenkomsten in Baanhoek trokken mensen die behoefte hadden aan bevindelijke prediking, een vorm van prediking die in Sliedrecht steeds meer gemist werd.
Situatie in de Nederlandse Hervormde Kerk en de Oprichting van het Evangelisatiegebouw
In de Nederlandse Hervormde Kerk had de vrijzinnigheid in die periode de overhand. De spanningen tussen rechtzinnigen en vrijzinnigen liepen tussen 1880 en 1890 zo hoog op dat een deel van de leden een apart gebouw stichtte voor orthodoxe predikanten uit andere plaatsen. Dit gebouw, het zogenaamde Evangelisatiegebouw, werd in november 1890 in gebruik genomen en is nu het kerkgebouw in de Kerkbuurt.
Het Kerkgebouw in Baanhoek
Het kerkje in Baanhoek, dat ooit diende als ontmoetingsplek voor de Oud Gereformeerde Gemeente, was herkenbaar aan een boograam. In 1900 werd het verbouwd tot drie woningen (genummerd D 561, 563 en 565). Later, vanaf 1962, werd het gebruikt als pakhuis en in 1976 gesloopt. De pastorie stond waarschijnlijk voor het kerkje aan de dijk. In de volksmond werd het kerkje ook wel het 'Chrisdoornkaarksie' genoemd, vanwege de doornstruiken in de omgeving.
De Voorgangers en de Aansluiting bij de Christelijke Gereformeerde Kerk
De eerste voorganger die aan de Oud Gereformeerde Gemeente verbonden werd, was Maarten van der Spek (geboren 1 oktober 1822). Met zijn komst werden waarschijnlijk de ambten in de gemeente ingesteld, want op 16 april 1882 werd het eerste kind gedoopt. Na ds. Van der Spek volgde ds. Pieter Broekhuijsen (geboren 1 februari 1859) op 1 oktober 1886. Hij zocht aansluiting bij de dolerende kerken, maar dit mislukte, waarna hij de gemeente verliet. Op 4 december 1890 kwam oefenaar Gerrit Jan Wolbers (geboren 23 september 1866) naar Sliedrecht. Hij stond bekend om zijn diepe spiritualiteit. Na zijn vertrek op 9 augustus 1893, kwam ds. Johannes van Drunen (geboren 25 april 1855) op 28 februari 1894 naar Sliedrecht. Onder zijn leiding zou de gemeente zich aansluiten bij de in 1892 voortgezette Christelijke Gereformeerde Kerk.
Met de komst van ds. Van Drunen werd de gemeente Sliedrecht betrokken bij het Oud Gereformeerde kerkverband. Op 12 augustus 1894 besloot de kerkenraad een vergadering met de leden te houden om het voornemen tot vereniging met de broeders die stonden op het beginsel van 1834 mede te delen. Op 21 september 1894 vond de officiële aansluiting bij de Christelijke Gereformeerde Kerk plaats, onder leiding van de predikanten J. Wisse Czn. en J. van Drunen. Zo volgde de Oud Gereformeerde Gemeente van Sliedrecht de Christelijke Gereformeerde Kerk die voortkwam uit de Afscheiding van 1834.
De Christelijke Gereformeerde Gemeente van Sliedrecht tot heden
Tot 1947 stond de gemeente bekend als de Christelijke Gereformeerde Gemeente van Sliedrecht en maakte deel uit van de Christelijke Gereformeerde Kerk in Nederland. Na de Generale Synode van 1947 werd de naam van het kerkgenootschap gewijzigd in Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland, en de naam van de plaatselijke gemeente werd Christelijke Gereformeerde Kerk.
De volgende predikanten hebben de gemeente in de loop der jaren gediend:
- ds. J. van Drunen (21 september 1894 - 16 mei 1909)
- ds. J.D. Barth (16 oktober 1910 - 30 mei 1915)
- ds. J. Vreugdenhil (20 oktober 1918 - 21 augustus 1921)
- ds. T.A. Bakker (16 september 1923 - 8 februari 1925)
- ds. J.A. Riekel (6 december 1925 - 15 maart 1934)
- ds. C. Smits (26 juni 1934 - 31 mei 1942)
- ds. E. du Marchie van Voorthuysen (19 augustus 1945 - 10 februari 1952)
- ds. C. Smits (6 april 1952 - 24 oktober 1954)
- ds. C. Smits (16 mei 1956 - 9 juni 1969)
- ds. M.C. Tanis (20 augustus 1969 - 1 februari 1999)
- ds. J.P. Boiten (30 juni 1995 - 6 juni 2012)
- ds. A. van der Zwan (23 november 2002 - 31 december 2015)
- ds. C.P. de Boer (22 oktober 2016 - 27 augustus 2023)
- ds. R. Kerken (beroepen)
Online lezing De afscheiding Marcel de Jong
De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) vormen een kerkverband dat voortkomt uit de Afscheiding van 1834. De kerken kenmerken zich door twee diensten op zondag, met de Bijbel als centraal punt. De theologische stromingen binnen de CGK variëren van modern-orthodox tot meer behoudend bevindelijk-gereformeerd. De CGK onderhoudt banden met internationale kerken met een gereformeerde signatuur en heeft een eigen Theologische Universiteit. Het kerkverband telt circa 66.572 leden, met een geografisch zwaartepunt in de Bijbelgordel.
De CGK is ontstaan uit de Afscheiding van 1834, toen gereformeerden zich losmaakten van de Nederlandse Hervormde Kerk. De kerken die voortkwamen uit de Afscheiding van 1834, de Christelijke Afgescheiden Gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis, verenigden zich in 1869 tot de Christelijke Gereformeerde Kerk. In 1892 fuseerde deze kerk met de Nederduitse Gereformeerde Kerken (ontstaan uit de Afscheiding van 1886 onder leiding van Abraham Kuyper) tot de Gereformeerde Kerken in Nederland. Drie gemeenten weigerden deze fusie en zetten de Christelijke Gereformeerde Kerk voort.
Tussen 1899 en 1919 was de opleiding in Rijswijk gevestigd, waarna deze definitief naar Apeldoorn verhuisde. Vanaf 1892 profileerde de CGK zich overwegend als bevindelijk-gereformeerd. Er was een sterk verlangen naar vereniging met andere gereformeerden die trouw wilden blijven aan de Bijbel en de geloofsbelijdenissen. De contacten met de Gereformeerde Gemeenten waren stroef, mede door theologische meningsverschillen, zoals de leer van het genadeverbond.
Na de Tweede Wereldoorlog speelde de invloed van J.G. Woelderink een rol, die zich afzette tegen zowel de Gereformeerde Kerken in Nederland als de Gereformeerde Gemeenten. De opkomst van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV) in 1944 leidde tot verdere theologische bezinning. Ondanks overeenkomsten in theologie en geschiedenis met de GKV, waren er ook verschillen, met name in de interpretatie van de leer van de veronderstelde wedergeboorte.
De CGK-synode van 1953 kreeg te maken met zorg over de ontwikkeling van de prediking en andere verschijnselen binnen het kerkverband. De synode trachtte de eenheid te bewaren door veel verantwoordelijkheid bij de plaatselijke gemeenten te leggen. Hoogleraren als Kremer en Oosterhoff speelden een rol in de theologische ontwikkeling van het kerkverband, waarbij accenten verschoofden en nieuwe interpretaties van Bijbelteksten ontstonden.
In 1962 werd discussie gevoerd over het gebruik van de NBG-vertaling 1951 naast de Statenvertaling, waarbij de voorkeur werd gegeven aan de Statenvertaling in de eredienst. In 1967 ontstond de vraag naar het gebruik van meer gezangen in de kerken, wat leidde tot discussies en uiteindelijk het niet-toestaan van het Liedboek voor de Kerken in 1973.
Momenteel zijn de verschillen tussen de plaatselijke Christelijke Gereformeerde Kerken aanzienlijk. Het kerkverband is opgebouwd uit meerdere classes, die gemeenten verenigen.
tags: #christelijke #gereformeerde #kerk #cgk #beth