De ChristenUnie werd opgericht op 22 januari 2000 als resultaat van een politieke fusie tussen het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) en de Reformatorische Politieke Federatie (RPF). Formeel ontstond de fractie van de ChristenUnie in de Tweede Kamer op 31 januari 2000, bestaande uit de voormalige leden van de RPF en het GPV.
De politieke loopbaan van de partij kende diverse hoogte- en dieptepunten, met name rondom Tweede Kamerverkiezingen en kabinetsformaties. Na de fusie nam de laatste fractievoorzitter van het GPV, Gert Schutte, afscheid van de politiek. Hij werd vervangen door Eimert van Middelkoop. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 mei 2002 was Kars Veling lijsttrekker. Door voorkeurstemmen voor Tineke Huizinga-Heringa verdwenen naast Dick Stellingwerf en Slob ook Eimert van Middelkoop uit de Kamer.
Voorafgaand aan de verkiezingen in januari 2003 ontstond onrust binnen de partij toen het bestuur besloot dat Veling zich niet opnieuw kandidaat mocht stellen wegens gebrek aan draagvlak. André Rouvoet volgde hem op als partijleider, terwijl Slob terugkeerde in de Kamer. In de oppositie wist de ChristenUnie zich te profileren, mede door de debatstijl en inhoud van Rouvoet, die in 2003 de Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid won. De partij lanceerde tevens de "Permanente campagne", geïnitieerd door Henk van Rhee, directeur van het partijbureau.
Na de val van het kabinet-Balkenende II volgde het kabinet-Balkenende III. Bij de vervroegde verkiezingen op 22 november 2006 boekte de ChristenUnie winst en behaalde zes zetels. Dit leidde tot gesprekken over regeringsdeelname, waarbij de partij als potentiële derde coalitiepartner voor een meerderheidsregering werd gezien. Na het mislukken van kabinetsformaties tussen het CDA, de PvdA en de SP, kwam deze optie opnieuw in beeld. Op 6 februari 2007 stemden de fracties van CDA, ChristenUnie en PvdA in met het concept-regeerakkoord voor het kabinet-Balkenende IV. André Rouvoet en Wouter Bos werden vicepremier. Eimert van Middelkoop werd minister van Defensie en Tineke Huizinga-Heringa staatssecretaris op het ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Het kabinet-Balkenende IV, dat op 22 februari 2007 werd beëdigd, kreeg kritiek vanuit de oppositie, die stelde dat de deelname van de ChristenUnie Nederland "vertruut" en "naar spruitjes deed ruiken". Incidenten, zoals de bezorgdheid van de lokale ChristenUnie in Utrecht over een reclaméposter, en de invoering van het Elektronisch Kinddossier door Rouvoet, droegen bij aan dit beeld. De VVD bekritiseerde de registratie van schaamhaar in kinddossiers.
Minister Van Middelkoop kreeg te maken met kritiek na uitspraken over het ontlopen van de militaire dienstplicht. Staatssecretaris Huizinga-Heringa ondervond eveneens weerstand. SGP-voorman Bas van der Vlies uitte kritiek op de ChristenUnie vanwege hun terughoudendheid op het gebied van abortus en euthanasie. De reacties vanuit de achterban waren overwegend positiever. Tijdens de kabinetsperiode fungeerde de ChristenUnie vaak als bruggenbouwer tussen het CDA en de PvdA, hoewel er ook spanningen waren, met name met de PvdA. Een significant conflict ontstond over de embryoselectie.
Na een periode van conflicten, waaronder die rond het rapport van de Commissie-Davids, viel het kabinet op 20 februari 2010 door een meningsverschil over de legermissie in Uruzgan. De ChristenUnie bleef tot 14 oktober 2010 deel uitmaken van het demissionaire kabinet.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 daalde het aantal zetels van de ChristenUnie. De Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni 2010 resulteerden in een verlies van één zetel, waardoor de partij op vijf zetels uitkwam. Een evaluatierapport uit december 2010 wees op een "gebrek aan concrete invulling van het christelijk-sociale profiel" en een debat over homoseksualiteit als schadepost. De commissie zag mede in Rouvoet een oorzaak voor de minder geslaagde campagne.
Eind april 2011 kondigde Rouvoet zijn aftreden aan als partijleider en Kamerlid, vanwege het missen van "heilig vuur", de wens om ruimte te geven aan nieuwe discussies en meer tijd voor zijn gezin. Hij werd als fractievoorzitter en partijleider opgevolgd door Gert-Jan Slob. Rouvoet verliet de Kamer op 17 mei.
Na de val van het kabinet-Rutte I sloot de ChristenUnie op 26 april 2012 een begrotingsakkoord met de VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 behield de partij haar vijf zetels, met de toetreding van Carla Dik-Faber en Gert-Jan Segers. Het kabinet-Rutte II, gevormd door VVD en PvdA, zocht steun in de Eerste Kamer bij D66, SGP en de ChristenUnie, die samen bekend kwamen te staan als de C3 (Constructieve 3). Hierdoor kon de ChristenUnie regeringsingrijpen op dossiers zoals de sluiting van kazernes en een tbs-kliniek voorkomen.
In juni 2015 werd de grondslag van de partij gewijzigd, waarbij de Drie Formulieren van Enigheid werden geschrapt. Dit was gevoelig voor leden uit evangelische en rooms-katholieke kringen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2017 behield de ChristenUnie haar vijf zetels. Na mislukte formatiepogingen leek de ChristenUnie de meest geschikte partner om aan te schuiven bij een nieuw kabinet. Na gesprekken met D66 bleek er onvoldoende ruimte voor verdere onderhandelingen, met name vanwege medisch-ethische kwesties. Uiteindelijk werd op 10 oktober 2017 een coalitieakkoord bereikt voor het kabinet-Rutte III. De ChristenUnie leverde twee ministers: Carola Schouten als vicepremier en minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, en Arie Slob als minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media.
Bij de Europese Parlementsverkiezingen van 2019 behield de gezamenlijke lijst van ChristenUnie-SGP twee zetels. De ChristenUnie verliet de ECH-fractie na een stemming over de toetreding van Forum voor Democratie. Europarlementariër Peter van Dalen sloot zich aan bij de EVP-fractie.
Tijdens de kabinetsperiode benoemde de ChristenUnie expliciet haar standpunten, zowel de gerealiseerde als de niet-gerealiseerde. Kamerlid Eppo Bruins omschreef het VVD-plan om de dividendbelasting af te schaffen als "een meloen die moest worden doorgeslikt". Samen met coalitiegenoten boekte de partij successen, zoals het voorkomen van de afschaffing van de dividendbelasting, het doorvoeren van een kinderpardon en het niet openen van Lelystad Airport voor vakantievluchten. Kritiek vanuit de achterban richtte zich op het beperkte succes bij de opvang van vluchtelingen uit Moria.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 was Gert-Jan Segers opnieuw lijsttrekker. De partij behaalde voor de vierde keer op rij vijf zetels. Twee weken na de verkiezingen gaf Segers aan niet deel te nemen in een nieuw kabinet onder Rutte, vanwege een conflict rond uitspraken over het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Hoewel de ChristenUnie eerder een motie van wantrouwen tegen Rutte niet had gesteund, kwam Segers hier later op terug. Op 15 november 2021 werd een regeerakkoord bereikt tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie voor het kabinet-Rutte IV.
In januari 2023 stapte Segers op als Tweede Kamerlid en werd als partijleider opgevolgd door Mirjam Bikker. Bikker speelde een cruciale rol in de val van het kabinet in het voorjaar van 2023, door een "rode lijn" te trekken inzake gezinshereniging tijdens onderhandelingen over asielmaatregelen. Bij de daaropvolgende Tweede Kamerverkiezingen op 22 november 2023 behaalde de partij met Bikker als lijsttrekker een electoraal dieptepunt en ging van vijf naar drie zetels.
Partijstructuur en Identiteit
Bij oprichting kende de ChristenUnie een federatieve structuur, waarbij lokale verenigingen zelfstandig opereerden. In november 2013 werd een vernieuwing van de partijstructuur ingezet, met de transformatie van verenigingen naar afdelingen en de introductie van individueel stemrecht voor leden.
De ChristenUnie streeft ernaar zich in te zetten voor de samenleving en het landsbestuur, gedreven door Gods liefde en Christus’ koningschap. De partij erkent de overheid als door God gegeven om recht te doen en vrede te beschermen. De politieke principes van de ChristenUnie zijn gebaseerd op de Bijbel.
De oorspronkelijke grondslag, de Uniefundering, bevatte een verwijzing naar de Drie Formulieren van Enigheid. Deze verwijzing lag gevoelig bij met name evangelische christenen, omdat de formulieren de volwassenendoop verwierpen en de rooms-katholieke eredienst als "vervloekte afgoderij" bestempelden. Dit vormde een drempel voor rooms-katholieke christenen om lid te worden. De partij verklaarde dat de verwijzing niet bedoeld was om in te stemmen met de formulieren zelf, maar met de daaruit voortkomende politieke overtuiging.
De voorgangers van de ChristenUnie, het GPV en de RPF, werden samen met de SGP tot het "klein christelijk rechts" gerekend. De ChristenUnie wordt daarentegen soms als linkser bestempeld. André Rouvoet distantieerde zich van het links-rechts denken en prefereerde de term "christelijk-sociaal". Door een combinatie van standpunten wordt de ChristenUnie door Kieskompas als een middenpartij beschouwd.
Op het gebied van sociaal beleid, asielbeleid, ontwikkelingssamenwerking en milieu neemt de ChristenUnie linkse standpunten in en werkt zij regelmatig samen met linkse partijen. De partij pleit voor een verhoging van het budget voor ontwikkelingshulp. Economisch is de ChristenUnie voorstander van aanpassing van de hypotheekrenteaftrek. Op het gebied van drugsbeleid, medisch-ethische kwesties (abortus en euthanasie), het Midden-Oostenconflict en buitenlands beleid is de ChristenUnie eerder rechts en conservatief. De partij wil wetgeving rondom abortus en euthanasie terugdraaien, maar zet in op alternatieven zoals opvang voor tienermoeders en palliatieve zorg.
tags: #christenunie #katholiek #of #protestants