Inleiding tot de Zeven Gemeenten van Openbaring
Het Bijbelboek Openbaring bevat boodschappen aan de engelen van zeven gemeenten in Klein-Azië: Efeze, Smyrna, Pergamum, Thyateira, Sardes, Filadelfia en Laodicea (Openbaring 1:4, 11). De apostel Johannes schreef deze visioenen op terwijl hij op het eiland Patmos was, in opdracht van Jezus Christus. Deze boodschappen worden vaak geïnterpreteerd als zeven 'brieven' aan deze gemeenten, die op hun beurt symbool kunnen staan voor verschillende stadia in het geloofsleven of de kerkgeschiedenis.
De opdracht die Johannes kreeg om de boodschappen op te schrijven, dient als een literair stijlmiddel om het belang en de authenticiteit ervan te benadrukken. In feite gaat het om zeven plechtige toespraken van Jezus tot zijn kerk. Jezus toont zich op de hoogte van de situatie van elke gemeente met de woorden: "Ik weet wat u doet".
De Zeven Gemeenten: Symboliek en Boodschap
Efeze: De Kerk van het Verval
Efeze was een belangrijke handelsstad. De gemeente in Efeze, de eerste van de zeven, wordt soms geïnterpreteerd als een symbool voor de gemeente die vervallen is. De boodschap aan de engel van Efeze, te vinden in Openbaring 2:1-7, bevat de oproep: "Bedenk van welke hoogte u gevallen bent. Breek met het leven dat u nu leidt en doe weer als vroeger." In deze boodschap wordt ook afkeurend gesproken over de Nikolaïeten.
Smyrna: De Kerk van Vervolging
Over het ontstaan van de gemeente in Smyrna is weinig bekend. De boodschap voor de engel van de gemeente in Smyrna staat beschreven in Openbaring 2:8-11. Deze gemeente werd gewaarschuwd om vervolging te verwachten.
Pergamum: De Kerk van Vermenging
Pergamum was de hoofdstad van Asia. De boodschap aan de engel van de gemeente in Pergamum is te vinden in Openbaring 2:12-17. Deze derde gemeente wordt soms gezien als een symbool voor de gemeente die vermengd is met wereldse invloeden. Ook hier werd de leer van de Nikolaïeten aangehangen (Openbaring 2:15).
Thyateira: De Kerk van Verontreiniging
Thyateira was een belangrijke industriestad, bekend om haar purper- en verfindustrie. De christenen in deze stad ondervonden moeilijkheden doordat ze geen toegang hadden tot de gilden, wat hun economische activiteiten belemmerde. De vierde gemeente, die in Thyateira, wordt soms geïnterpreteerd als symbool voor de gemeente van verontreiniging. De boodschap aan de engel van deze gemeente staat in Openbaring 2:18-29. Sommige christenen plaatsen deze gemeente in de periode vanaf ongeveer 600 n.Chr.
Sardes: De Kerk van Verzuim
Sardes stond bekend als de hoofdstad van de legendarische koning Croesus. De vijfde gemeente, die in Sardes, wordt soms gezien als symbool voor de gemeente van 'verzuim'. De boodschap bevat de waarschuwing: "Word wakker, versterk uw laatste krachten: u bent op sterven na dood. Want Ik merk dat uw gedrag tekortschiet in Gods ogen. Herinner u dat u de boodschap hebt ontvangen en begrepen. Houd eraan vast en breek met het leven dat u nu leidt." Jezus gebruikte ook de gelijkenis: "Hij komt als een dief in de nacht" (Matteüs 24:43) om de urgentie te benadrukken.
Filadelfia: De Kerk van Verwachting
Filadelfia (Philadelphia) was door een aardbeving verwoest en later herbouwd. Over de gemeente in deze stad is weinig bekend. De zesde gemeente, Filadelfia, wordt soms geïnterpreteerd als symbool voor de gemeente van 'verwachting'.
Laodicea: De Kerk van Verkilling
Uit Kolossenzen 2:1 blijkt dat er al vroeg een gemeente in Laodicea was. Jezus had geen goed woord over voor de engel van de gemeente in Laodicea. De laatste en zevende gemeente, Laodicea, wordt soms geïnterpreteerd als symbool voor de gemeente van 'verkilling'. De brief aan de engel van de gemeente in Laodicea staat in Openbaring 3:14-22. Deze gemeente werd verweten lauw te zijn: "Maar nu u lauw bent in plaats van warm of koud, zal Ik u uitspuwen" (Openbaring 3:16). Een van de ergste verwijten was dat Jezus aan de deur klopte en het onzeker was of Hij binnen mocht komen: "Ik sta voor de deur en klop aan."
Gebiedsagenda, wat is dat? (animatiefilm met ondertiteling)
Het Seven Mountain Mandate (7MM) en Geloofsinvloed
Het Seven Mountain Mandate (7MM), ook wel bekend als de Zeven Berg Mandaten, is een concept dat stelt dat christenen hun geloof niet alleen in de kerk, maar ook zichtbaar moeten maken in zeven belangrijke maatschappelijke gebieden: kerk, gezin, onderwijs, overheid & politiek, media, kunst & cultuur, en economie & wetenschap. Dit concept is nauw verbonden met de theologie van Kingdom Now, die leert dat Gods Koninkrijk al op aarde aanwezig is en dat gelovigen de taak hebben om dit zichtbaar te maken door macht en invloed uit te oefenen in de maatschappij.
De New Apostolic Reformation (NAR) is een wereldwijd netwerk van kerken en leiders die geloven dat God vandaag speciale 'apostelen' en 'profeten' aanstelt om kerk en maatschappij te leiden. Samen vormen deze stromingen de basis onder het 7MM, een strategie om de zeven belangrijkste gebieden van de samenleving te beïnvloeden.
Oorsprong en Ontwikkeling van het 7MM
De oorsprong van het 7MM gaat terug naar 1975, toen Bill Bright (oprichter Campus Crusade for Christ) en Loren Cunningham (oprichter Youth With A Mission) onafhankelijk van elkaar een visioen ontvingen van God met een lijst van zeven gebieden waar christenen actief moesten worden.
- 1975: Bill Bright en Loren Cunningham ontmoeten elkaar en delen hun visioenen over zeven gebieden van invloed.
- 1981: C. Peter Wagner, hoogleraar aan het Fuller Seminary en grondlegger van de NAR, publiceert 'Church Growth and the Whole Gospel: A Biblical Mandate', waarin hij stelt dat kerkelijke groei een Bijbels bevel is en dat het evangelie ook maatschappelijk effect moet hebben.
- 1989: John Dawson (voormalig medewerker van YWAM) publiceert 'Taking Our Cities for God', waarin wordt geleerd dat christenen steden geestelijk moeten 'veroveren' door gebed, geestelijke oorlogsvoering en samenwerking. Dit vormde een opstap naar bredere dominion-ideeën van de NAR.
- 2000-2001: Lance Wallnau hoort van Cunningham over de zeven invloedssferen en maakt kennis met Wagners netwerk van apostelen. Hij begint de metafoor van 'bergen' te gebruiken voor de zeven sferen van de maatschappij.
- 2008: C. Peter Wagner publiceert 'Dominion!: How Kingdom Action Can Change the World', waarin hij de visie van Cunningham en Wallnau ondersteunt om christelijke leiders op de zeven bergen/invloedssferen te installeren.
- 2013: Lance Wallnau en Bill Johnson schrijven 'Invading Babylon, The 7 Mountain Mandate', waarin het 7MM wordt gepromoot als een methode om Gods koninkrijk op aarde te vestigen.
De Zeven Bergen in Detail
Volgens het 7MM is elke christen geroepen om actief te zijn in ten minste één van de zeven bergen. De berg van Overheid & Politiek wordt als sleutel gezien, omdat via wetten invloed kan worden uitgeoefend op andere bergen.
- Religie (de kerk): Niet alleen mensen naar de kerk brengen, maar gelovigen trainen om buiten de kerk invloed te hebben. Compassie en samenwerking met andere kerken zijn belangrijk.
- Gezin: De basis voor geloof en cultuur. Herstel van het Bijbelse gezinsmodel (man-vrouw huwelijk, sterke ouders, bescherming van kinderen).
- Onderwijs: Bestrijden van seculiere of 'valse' ideeën en indoctrinatie (zoals evolutietheorie en genderideologie) op scholen. Christenen moeten leraar of bestuurder worden en alternatieven aanbieden, bijvoorbeeld via homeschooling.
- Kunst, Cultuur & Entertainment: Muziek, film, theater en sport beïnvloeden harten en emoties. Creativiteit komt van God; christelijke kunstenaars moeten nieuwe, inspirerende vormen brengen.
- Zakenwereld, Economie & Wetenschap: Aanpakken van armoede, hebzucht en oneerlijke systemen.
Aanhangers als Bill Johnson en Lance Wallnau gebruiken woorden als 'infiltreren' en 'invade' om te beschrijven hoe christenen de maatschappij moeten binnendringen. Lance Wallnau vergelijkt dit met zuurdesem (Matteüs 13:33): net zoals gist het hele deeg doordringt, zo zullen gelovigen de systemen van de wereld doordringen en geleidelijk veranderen, waardoor Gods regering en heerschappij zich uitbreiden in de samenleving.
Kritische Beschouwing van het 7MM
Een belangrijk kritiekpunt op het 7MM is dat het grootste probleem is dat de hele redenering van het beïnvloeden van de zeven bergen niet uit de Bijbel komt. De teksten die 7MM-aanhangers gebruiken, krijgen vaak een andere betekenis dan oorspronkelijk bedoeld. Door het 7MM verschuift het evangelie van redding naar een evangelie van macht en invloed.
Ook wordt betwijfeld of de samenleving er per definitie beter op wordt als 'koninkrijksgerichte' christenen en hun NAR-apostelen de zeven bergen van invloed overnemen. Veel Bijbelteksten worden aangepast aan de 7MM-leer. In de Bijbel kan 'poort' letterlijk en figuurlijk zijn, maar binnen het 7MM wordt de figuurlijke laag vaak doorgetrokken naar 'machtssystemen' of 'invloedssferen'. 'Bergen' kunnen letterlijk bedoeld zijn in de Bijbel, maar ook figuurlijk. Het 7MM maakt van bergen echter een gebied dat beïnvloed moet worden.
Bijbelteksten zoals Genesis 22:17 ("Uw nageslacht zal de poort van zijn vijanden in bezit hebben") worden in het licht van het Dominion Mandate letterlijk genomen om alle volken, bevolkingsgroepen en systemen te hervormen. Ook Jesaja 2:2, dat spreekt over de berg van het huis van de HEER als de belangrijkste plaats ter wereld, wordt door 7MM-aanhangers gebruikt om te beweren dat God een hele generatie wil inzetten om de cultuur binnen te dringen en volledig te veranderen.
De tekst in Openbaring 17:3, die spreekt over een vrouw op een scharlakenrood beest, wordt door het 7MM gebruikt als basis voor hun leer. De zeven bergen worden hierbij geïnterpreteerd als machtscentra waaruit een demonische entiteit verdreven moet worden. De geestelijke oorlogstaal van 'innemen', 'bezetting' en 'strijd' versterkt dit effect.
In de VS zien we concrete voorbeelden van het 7MM in boekverboden, de overname van schoolbesturen en pogingen om wetgeving om te buigen naar één religieuze visie. NAR-profeten benadrukken de noodzaak van 'spirituele strijd' op scholen tegen wat zij 'demonische ideologieën' noemen. Rick Joyner sprak in 2020 over het mobiliseren van christenen om een burgeroorlog tegen linkse activisten te bestrijden.
Het 7MM is sterk verbonden geraakt met MAGA en christelijk nationalisme, waarbij de grens tussen geloof en partijpolitiek vervaagt. Ook in Nederland zijn de ideeën van het 7MM zichtbaar, met boeken en sprekers die pleiten voor kerkelijke invloed op de zeven maatschappelijke gebieden.
Reformatorische Perspectieven op Geloofsleven en Theologie
In de reformatorische traditie is er een rijke geschiedenis van theologische discussies die diepgaande inzichten bieden in het geloofsleven. De nadruk ligt hierbij op de onlosmakelijke verbinding tussen Woord en Geest, waarbij het Woord van God, zoals geopenbaard in de Bijbel, centraal staat.
Woord en Geest: Een Onlosmakelijke Verbinding
Binnen de reformatorische theologie wordt benadrukt dat de Heilige Geest het Woord van God opent en tot leven brengt in het hart van de gelovige. De Geest werkt door het Woord, en het Woord is door de Geest bekrachtigd. Dit staat in contrast met theologieën die de Geest loskoppelen van het Woord, of die te veel nadruk leggen op menselijke inspanningen (activisme) of passiviteit (lijdelijkheid).
De Reformatie benadrukte sola gratia (alleen door genade), sola fide (alleen door geloof), en sola Scriptura (alleen door het Woord). De Heilige Geest legt het vermogen in onze ziel om het Woord van God te ontvangen, maar dit vermogen wordt gevormd door het Woord zelf. De volgorde is dus Woord en Geest, niet Geest en Woord.
Wanneer het Woord te veel losgemaakt wordt van de Geest, bestaat het gevaar dat men Gods beloften verstandelijk aanneemt zonder de innerlijke werking van de Geest. Dit leidt tot een 'geesteloos activisme', een hol en leeg gemeenteleven, en zelfbedrog. Omgekeerd kan een te grote nadruk op lijdelijkheid ertoe leiden dat de Geest feitelijk het Woord ontbeert.
Inlijving in Christus: Geloof en Wedergeboorte
Een centraal concept in de reformatorische theologie is de inlijving in Christus, wat betekent dat gelovigen door geloof één lichaam met Christus worden. Dit proces omvat zowel de wedergeboorte als het geloof zelf.
De Catechismus van de Gereformeerde Gemeenten spreekt over gelovigen die "door een waar geloof" met Christus worden ingelijfd. Dit betekent dat zij deel krijgen aan Christus en al Zijn weldaden. Het gaat hierbij niet om een groot of sterk geloof, maar om een waar geloof, dat het stempel van de Heilige Geest draagt.
Er is discussie over de precieze relatie tussen de wedergeboorte en het geloof. Sommigen onderscheiden de habitus (het ingeplante vermogen tot geloven door de wedergeboorte) en de actus (de daad van het geloven). Beide perspectieven benadrukken echter dat Gods werk aan ons werk voorafgaat en dat de vereniging met Christus begint bij Christus zelf.
De Bijbel stelt dat wie gelooft en gedoopt is, zalig zal worden. Het is cruciaal om deze zaken dicht bij elkaar te houden en het gevaar van zelfbedrog te vermijden, waarbij men zich tevreden stelt zonder een daadwerkelijke band met Christus.
De Zeven Deugden en Spirituele Groei
Binnen het bredere christelijke denken, inclusief reformatorische stromingen, worden de zeven deugden gezien als leidraad voor een deugdzaam leven:
- Geloof: Vertrouwen in God en het aannemen van Zijn openbaringen.
- Hoop: Vertrouwen op Gods beloften en het nastreven van het eeuwige leven.
- Liefde (naastenliefde/caritas): Het liefhebben van God boven alles en de naaste als zichzelf.
- Wijsheid: Het kennen en begrijpen van de waarheid, zowel menselijk als goddelijk, en het maken van goede keuzes.
- Rechtvaardigheid: Eerlijk en rechtvaardig handelen tegenover God en medemensen.
- Moed: Dapper zijn en standvastig blijven in het nastreven van het goede, zelfs in moeilijke omstandigheden.
- Matigheid: Het beheersen van verlangens en driften, en het vinden van balans.
Deze deugden zijn geen aangeboren eigenschappen, maar moeten gecultiveerd en ontwikkeld worden door oefening, geduld en de bereidheid tot groei.
Het Nieuwe Perspectief op Paulus en Jodendom
Het Nieuwe Perspectief op Paulus (NPP) is een wetenschappelijke ontwikkeling in de 21e eeuw die de interpretatie van de apostel Paulus' brieven heeft beïnvloed. Een belangrijk vernieuwingspunt is de interpretatie van de term "werken van de wet".
Volgens het NPP slaan "werken van de wet" niet op het proberen Gods gunst te verdienen door het naleven van regels, maar op typisch Joodse voorschriften die functioneerden als markeringen van Joodse identiteit, zoals de besnijdenis. Deze voorschriften werden door sommigen opgelegd aan niet-Joden die in Christus geloofden, wat Paulus afkeurde omdat het een stap terug was na de komst van Christus.
Het NPP stelt dat de Bijbelteksten niet primair gaan over redding door goede werken of genade, maar over de vraag of niet-Joden volledig Joods moeten worden om door God aanvaard te worden. Paulus' standpunt is dat Christus de nieuwe 'toegangspoort' is tot God, in plaats van de uiterlijkheden van de wet. Deze interpretatie leidt tot een meer 'Joodse' Paulus en een visie die sympathieker staat tegenover het Jodendom, en biedt weerwoord tegen anti-Judaïstische lezingen van Paulus.
De Zeven Gemeenten in de Kerkgeschiedenis
Verschillende interpretaties van de zeven gemeenten in Openbaring zijn door de eeuwen heen gehanteerd:
- Tijdhistorische opvatting: Ziet de brieven als boodschappen voor de kerk in de tijd van Johannes, die de toenmalige beproevingen, zoals de keizerverering, weerspiegelen. Het risico is echter dat de pretentie van de Openbaring als goddelijke openbaring aangaande de toekomst verwaarloosd wordt.
- Eindhistorische opvatting: Situeert de betekenis van de Openbaring primair in de toekomst, met voorspellingen van gebeurtenissen die voorafgaan aan een komende catastrofe. Deze methode wordt bekritiseerd omdat het de Openbaring te veel als een eschatologische blauwdruk leest en het boek zijn troostende karakter voor de kerk van alle eeuwen ontneemt.
- Kerkhistorische opvatting: Ziet de zeven brieven als symbolen voor zeven perioden in de kerkgeschiedenis, van de vroege kerk tot aan de wederkomst van Christus. Deze interpretatie is echter subjectief en wordt door velen als ongegrond beschouwd.
- Ahistorische of idealistische opvatting: Beschouwt apocalyptiek als een randverschijnsel in de Bijbel en richt zich op de betekenis van de boodschap voor het heden, waarbij de toekomst gezien wordt als een "onthulling" van wat reeds in Christus tot stand is gebracht.
- Gereformeerde opvatting: Begrijpt de zeven gemeenten als representaties van de kerk van alle eeuwen. Hun worstelingen, verzoekingen en gevaren waren concreet aanwezig in het leven van deze gemeenten en bieden een getuigenis van wat het betekent om kerk te zijn in een verwarde wereld.
De gereformeerde theoloog J.H. Bavinck schreef dat deze gemeenten leefden in een vijandige wereld, van binnenuit bedreigd en van buiten vervolgd, en grote gevaren liepen voor compromis. De brieven aan de gemeenten van Klein-Azië liggen voor ons als een getuigenis van wat het betekent kerk te zijn in deze verwarde wereld.
Ds. Tj. Boersma stelt dat de zeven brieven samen deel uitmaken van het ene boek Openbaring, dat als rondschrijven aan al de zeven kerken gericht is. Christus richt Zich tot Zijn gemeenten in zeven boodschappen, wat de volkomen toegewijde zorg van Christus voor Zijn gemeenten in Klein-Azië en voor de kerk van alle eeuwen laat zien. De beelden die ons geschetst worden, roepen herinneringen op aan wat we zelf zijn en wat in ons eigen geloofsleven doorworsteld wordt.
Ds. J. Noordam ziet in het boek Openbaring de veelal onzichtbare geestelijke strijd tussen Christus en de antichrist. De strategieën en tactieken van de duivel zijn van alle tijden. Het doel van het boek Openbaring is de gelovigen op te roepen in beproevingen te volharden, staande te blijven in het geloof, vast te houden aan de waarheid van het Evangelie, weerstand te bieden aan de verleidingen van de vorst der duisternis en de geboden van God te gehoorzamen.