De geschiedenis van het onderwijs en de hervormde kerk in de regio Hardenberg, met name in gebieden als Rheeze en Diffelen, kent een rijke en soms turbulente ontwikkeling. Deze ontwikkeling wordt gekenmerkt door de strijd voor christelijk onderwijs, de sluiting van openbare scholen en de oprichting van bijzondere scholen, vaak in nauwe samenhang met de plaatselijke hervormde gemeenten.
De Oprichting van Christelijk Onderwijs in Rheeze
In 1905 ontstond het plan om een christelijke school op te richten in Rheeze en Diffelen. Op 8 juli van dat jaar verzamelden zich mannen uit deze buurtschappen bij de heer Snel op de Rheezerkamp om dit plan te bespreken. Een commissie van vijf man, bestaande uit leden van verschillende kerkgenootschappen, kreeg de leiding over dit initiatief. Hoewel er een geschikt terrein beschikbaar was en de statuten zouden worden opgesteld, duurde het nog bijna tien jaar voordat de christelijke school daadwerkelijk werd gerealiseerd.
De aanleiding voor de oprichting van een christelijke school was de wens van veel ouders om hun kinderen christelijk onderwijs te laten volgen. Vóór 1914 stuurden veel ouders hun kinderen al naar Heemse, naar de school met de bijbel. Zij werden met een omnibus, verzorgd door van Heijink, van en naar school gebracht.
Sluiting van de Openbare Lagere School in Rheeze
De openbare lagere school in Rheeze werd met ingang van 15 juli 1914 opgeheven. Dit besluit werd genomen na een raadsvergadering van Ambt Hardenberg op 28 januari 1914. De redenen hiervoor waren een adres van H. J. Waterink en 36 andere inwoners van Rheeze en Diffelen, die christelijk onderwijs voor hun kinderen verlangden. Daarnaast bezochten slechts een acht-tal leerlingen de openbare school, en het was te voorzien dat dit aantal verder zou afnemen. Er was ook een tegenovergesteld adres van E. J. Welleweerd en 5 anderen, die de school juist wilden handhaven. Na discussie werd het voorstel van B. en W. (Burgemeester en Wethouders) om de school op te heffen met 9 tegen 4 stemmen aangenomen.
De openbare school werd in die tijd door nog maar zes leerlingen bezocht. Na veel tegenstand werd de school dus per 15 juli 1914 definitief opgeheven.
Overname en Verbetering van het Schoolgebouw
Na de sluiting van de openbare school werd het schoolgebouw door de inwoners van Rheeze en Diffelen overgenomen van de gemeente. In slechts één week tijd werd een bedrag van 2100 gulden gecollecteerd. Met dit geld en een lening konden zij het ‘oude’, uit 1882 daterende, schoolgebouw en de bijbehorende onderwijzerswoning overkopen van de gemeente Ambt Hardenberg voor 4500 gulden. Vervolgens werd het gebouw voor 1290 gulden verbouwd.
Op 8 januari 1915 werd het 25-jarig jubileum van de christelijke school te Rheeze gevierd. Op een foto uit die tijd is het personeel en bestuur te zien, met onder andere juffrouw De Vries, J. Nijhuis, E.J. Stoeten, R. Nijman, juffrouw Koopman, meester Koopman, J. Altena, G. Overweg en G.J.
Vroege Geschiedenis van Onderwijs en Kerken in de Regio
De behoefte aan onderwijs en de rol van de kerk in de maatschappij gaan ver terug. Al in 1837 speelde het onderwijsbeleid een rol. Gedeputeerde Staten van de Provincie Overijssel namen een besluit met betrekking tot de intrekking van de acte van algemene toelating van onderwijzer Egbert Dunnewind. Dit besluit werd gepubliceerd in het tijdschrift ‘Nieuwe bijdragen ter bevordering van het onderwijs en de opvoeding’. De redenen voor Dunnewinds ontslag waren herhaaldelijk plichtverzuim en het niet houden van school. Hij was eerder, op 13 februari 1837, al voor zes weken geschorst geweest.
Egbert Dunnewind, geboren in Rheeze op 1 september 1793, was sinds 1 december 1817 schoolonderwijzer te Rheeze. Hij was tien jaar later getrouwd met Evertjen Hannink uit Brucht. In hun huis vond op 19 april 1836 een belangrijke bijeenkomst plaats van leden die zich kort daarvoor hadden afgescheiden van de hervormde kerk in Heemse. Een maand na Egberts ontslag als onderwijzer overleed zijn vrouw op 40-jarige leeftijd, hem en vier kinderen nalatend.
De Rol van de Hervormde Kerk in het Gemeenschapsleven
De hervormde kerk speelde een centrale rol in het leven van de gemeenschap. Diverse activiteiten en diensten werden georganiseerd, zoals de jaarlijkse Ringbijeenkomst, themadiensten, zangdiensten en bijbelquizzen. De Emmaüsgemeente, bijvoorbeeld, organiseerde jaarlijks de Actie Kerkbalans om haar voortbestaan te verzekeren. Ook werden er activiteiten georganiseerd voor jongeren en gezinnen, zoals workshops, spelletjesmiddagen en kerkdiensten speciaal voor kinderen.
De gemeenschap werd ook geconfronteerd met uitdagingen, zoals de noodzaak van hulp in De Rank en De Lantaarn vanwege de operatie en revalidatie van koster Annelies Meesters. Ook de impact van het coronavirus op uitvaarten werd benoemd, waarbij de richtlijnen van de PKN werden gevolgd.
Wat is het doel van de plaatselijke kerk?
Veranderingen en Vernieuwingen
Door de jaren heen vonden er diverse veranderingen plaats binnen de kerken en het onderwijs. De Gereformeerde Kerk (hersteld) van Bergentheim/Bruchterveld kerkt voortaan in De Matrix, een multifunctioneel gebouw in Hardenberg, vanwege een verbouwing. De Protestantse kerk te Raalte, de Plaskerk, heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot 1123. De naam Plaskerk is ontstaan door een waterpomp op het plein bij de kerk.
De kerkgebouwen zelf ondergingen restauraties en aanpassingen. Zo werd de Hessenwegkerk in Hardenberg, die 72 jaar lang dienstdeed, afgesloten. De liturgische voorwerpen uit deze kerk werden overgebracht naar de Lambertuskerk. De betekenis van deze voorwerpen, zoals de paaskaars, de Bijbel, het doopvont en het avondmaalsstel, werd tijdens een afscheidsdienst belicht.
Archiefinformatie en Documentatie
Voor het bestuderen van de geschiedenis van de kerken en het onderwijs in de regio is archiefinformatie van belang. Een archieftoegang biedt uitgebreide informatie over een bepaald archief, inclusief kenmerken, een inleiding en een inventaris of plaatsingslijst. Deze documenten zijn essentieel voor het begrijpen van de achtergronden van de archiefvormers en het gebruik ervan.
tags: #doop #kinderen #hervormde #kerk #hardenberg #kinderen