Dit artikel biedt een uitgebreid overzicht van publicaties en activiteiten binnen de doopsgezinde gemeenschap, met een focus op historische onderzoeken en actuele ontwikkelingen.
Inhoudsopgave van Tijdschriften en Publicaties
Doopsgezinde Bijdragen
Het tijdschrift Doopsgezinde Bijdragen, een publicatie van de Doopsgezinde Historische Kring, richt zich op populairwetenschappelijke artikelen over de brede geschiedenis van de doopsgezinden. Het tijdschrift draagt bij aan de doelstelling van de kring: de studie van de doopsgezinde geschiedenis en aanverwante stromingen, met name in de Lage Landen. Het verschijnt eens per jaar en publiceert onderzoeksresultaten, recensies en signaleringen van elders verschenen onderzoek. De bijdragen zijn in het Nederlands en onderworpen aan peer review, gericht op zowel geïnteresseerden als professionals.
Thematische Nummers van Doopsgezinde Bijdragen
- Jubileumnummer (Dubbelnummer 49-50): Dit nummer besteedt uitgebreid aandacht aan heikele kwesties, waaronder het slavernijverleden en de doopsgezinde compassie (of het gebrek daaraan) met tot slaaf gemaakten. Ruud Lambour beschrijft de doopsgezinde deelname aan de slavenhandel, terwijl Piet Visser de vroege doopsgezinde protesten tegen slavernij belicht. Daarnaast wordt stilgestaan bij de historische wortels van weerloosheid en de houdbaarheid van principieel dienstweigering in de hedendaagse geopolitiek. Alfred van Wijk onderzoekt de verdediging van het gebruik van geweld door Bernhard Rothmann en de geleidelijke plaats van 'weerloosheid' in catechismi. Pieter Post deelt zijn worsteling met het weerloosheidsbeginsel in de context van hedendaagse oorlogen.
Artikelen en Onderzoeken
Een selectie van artikelen uit verschillende publicaties belicht diverse aspecten van de doopsgezinde geschiedenis en theologie:
Vroege Doopsgezinde Geschiedenis en Theologie
- Melchior Hoffman: Laas Terpstra onderzoekt een 'nieuw' geschrift van Melchior Hoffman, met name zijn commentaar op Daniël 12.
- Propaganda van David Joris: Mirjam van Veen analyseert de 'ontallijcke brieven van eenderley materie' die de propaganda van David Joris vormden.
- Doopsgezinden en Regentengeslachten: Mary S. Sprunger onderzoekt de rol van doopsgezinden bij het benoemen van burgemeesters en hun relatie tot 75 regentengeslachten in het Gouden Eeuwse Amsterdam.
- Anatomische Atlas van Govert Bidloo: Rina Knoeff biedt een cultuurhistorische interpretatie van de 'kunstelyke, toch verderfelyke gestel' in de anatomische atlas van Govert Bidloo.
- Naleving van Voorschriften: Marcel Kremer onderzoekt de naleving van de Loppersummer voorschriften onder de Groninger Oude Vlamingen in de stad Groningen.
- Protesten tegen Slavenhandel: Simon Vuyk analyseert de Remonstrantse en doopsgezinde protesten tegen slavenhandel en slavernij in het laatste decennium van de achttiende eeuw.
- Christelijke Gezangen en Liederen: Pieter Post behandelt de Haarlemse bundel van 1804/1805, getiteld 'Fiolen van spot en minachting'.
- Russische Mennonieten in Nederland: Gerlof D. Homan beschrijft het verblijf van Russische mennonieten in Nederland van 1945 tot 1947.
- Nasleep van de 'Lammerenkrijgh': Piet Visser biedt met de teksteditie van een nieuw bron, 'De Zon boven Waterland', nieuw licht op een veronachtzaamde nasleep van de 'Lammerenkrijgh'.
Doopsgezinden in de Nederlandse Geschiedenis
- Menno Simons en het Pleidooi voor Vrede: Berit Jany analyseert het pleidooi voor vrede in Menno Simons' Dat fundament des christelycken leers (1539-1540) in relatie tot Erasmus.
- Visioenen van Ursula Jost: Christina E. Moss biedt een herwaardering van de visioenen van Ursula Jost.
- Willem van Oranje en de Doopsgezinden: Anton van der Lem onderzoekt een veronachtzaamd rekest uit 1566 van Willem van Oranje en de doopsgezinden.
- Doopsgezinden en het Huis van Oranje: Alex Noord beschrijft hoe doopsgezinden opkwamen voor vorst, vaderland en vrijheid in de Franse tijd en de eerste helft van de negentiende eeuw, met de nadruk op 'De veel hoogere verheffing van het Huis van Oranje in ons herboren Vaderland'.
- Zeventiende-eeuwse Oudste uit Zaltbommel: Willem Stuve presenteert een minder bekende zeventiende-eeuwse Vlaamse oudste uit Zaltbommel.
- Collegiant Frans Kuyper: Ruud Lambour beschrijft de collegiant Frans Kuyper (ca. 1628-1691), zijn Joodse moeder en de relatie van zijn vader met de Joodse filosoof Uriel da Costa (1584-1640).
- Locke en Furly: Marius Romijn bespreekt Locke en Furly als 'extra vissen', een onsmakelijk visje als bijvangst.
- Joanna Koerten en haar Schaar van Bewonderaars: Joke Verhave en Jan Peter Verhave belichten Joanna Koerten en haar kring van bewonderaars.
- Doopsgezinde Kruisbestuiving: Piet Visser onderzoekt de doopsgezinde kruisbestuiving van uitgever en vertaler Marten Schagen met Engelse 'zielstigters' als James Hervey, Thomas Green en Benjamin Bennet.
- Joost Halbertsma: Philippus Breuker analyseert de mythisch denkende Joost Halbertsma.
- Jan Hartog, Predikant in Utrecht: Angelique Hajenius beschrijft Jan Hartog, predikant in de Doopsgezinde Gemeente Utrecht van 1861 tot 1894.
- Ontstaansgeschiedenis van de Gemeentedag bundel: Pieter Post onderzoekt de ontstaansgeschiedenis van de Gemeentedag bundel uit 1933, met de sfeer van 'In 't lommer verscholen glooiende hei, en brúne heide'.
- Menno's Mancos en Mondiaal Mennonitisme: Piet Visser bespreekt de tekortkomingen van Menno Simons en de positie van de Nederlandse doopsgezindheid binnen het mondiale mennonitisme.
- Geschiedschrijving zonder Waardeoordelen?: Gjalt Zondervan bevraagt of geschiedschrijving zonder waardeoordelen mogelijk is.
Hedendaagse Doopsgezinde Gemeenschappen en Activiteiten
- Afzwaaien Predikanten en Fototentoonstellingen: Verscheidene berichten uit 2025 vermelden het afzwaaien van predikanten, zoals Tjitske Hiemstra in Leeuwarden, en de opening van fototentoonstellingen over water in de doopsgezinde kerk in Leeuwarden.
- Bijzondere Giften en Geslaagde Examens: Er wordt melding gemaakt van bijzondere giften aan kerkenraden en het slagen voor proponentsexamens, zoals dat van Jelle Waringa.
- Publicatie van de Onderwegwijzer: De Onderwegwijzer 2025-2026 is verschenen.
- Vredesweek en Strafbaarstelling van Hulp aan 'Illegalen': De Vredesweek wordt gevierd van 20 t/m 28 september, en er is aandacht voor de strafbaarstelling van hulp aan 'illegalen'.
- Doopsgezinde Gemeenten en Organisatie: De diverse doopsgezinde gemeenten en organisaties zijn verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS), die fungeert als landelijk bureau en centraal beleids-/bestuursorgaan.
- Zomerkampen en Accommodaties: De AKC organiseert zomerkampen voor jongeren. Dopersduin biedt groepsaccommodatie en vergaderfaciliteiten met een bijzondere achtergrond en ongedwongen sfeer. Buitengoed Fredeshiem, met een waardevolle historie, biedt gastvrijheid en persoonlijke aandacht voor inspirerende ontmoetingen.
- Materiaal voor Gesprekskringen: De Gemeenschap voor Doopsgezind Broederschapswerk (GDB), gefuseerd met Doopsgezinde Zending per 1 januari 2024, reikt materiaal aan voor gesprekskringen dat hedendaagse vragen verbindt met bijbelse verhalen.
- Community Peacemaker Teams Nederland (C.P.T.): Sinds de zomer van 2024 plaatst het landelijk tijdschrift 'Mondig' telkens een column van de Doopsgezinde Historische Kring over een weinig bekend, grappig of onderbelicht aspect van de doperse geschiedenis.
Columns uit 'Mondig' (2024-2025)
- Vrijwillig Ontslag van Groninger Predikanten: Diederik Krijtenburg beschrijft een merkwaardig vrijwillig ontslag van twee predikanten in Groningen die hun gemeenteleden theologisch vooruit waren.
- Bezinning op de Tijdlijn: Antoinette Hazevoet reflecteert op het thema 'begint eer ge bezint' en de samenstelling van de doperse 'Tijdlijn' door de DHK, met een citaat van Edgar Bauer over geschiedschrijving als vrij onderzoek.
- Het Land van Horizonnen: Jehannes Regnerus beschrijft het weidse uitzicht over bouwland en weilanden.
- Plautdietsch: Antoinette Hazevoet belicht de minderheidstaal Plautdietsch, die al vierhonderd jaar door Mennonieten wordt gesproken en nog steeds door 400.000 mensen wereldwijd wordt gebruikt.
- Menno Simons: Theo Brok bespreekt de rol van Menno Simons, de Friese priester naar wie wereldwijd bijna twee miljoen Mennonieten en/of Mennonites zich vernoemen.
- Dopers Dansen: Nelleke Kan-van Dishoeck onderzoekt het thema 'dansen' in de zestiende eeuw, aan de hand van een gedicht van Laurens van der Walle en een uitzondering zoals Fije Bauckeszoon.
- Vieren - of niet?: Antoinette Hazevoet deelt een anekdote over ds. Glasz van Alkmaar die weigerde de vlag uit te steken voor Wilhelmina, wat de kennis van de doperse geschiedenis illustreert.
- Ananas: Nelleke Kan-van Dishoeck belicht de nieuwsgierigheid van Agnes Block (1629-1704) naar de natuur, haar interesse in wetenschap en kunsten, en haar vaardigheden in papierknipkunst, boetseren en tekenen.
De Ontstaan van de Doopsgezinde Stroming
De doopsgezinde stroming ontstond in het begin van de zestiende eeuw in Europa als een hervormingsbeweging, met een harde kern in Zwitserland die de Rooms-Katholieke Kerk definitief de rug toekeerde. Aanhangers werden wederdopers genoemd omdat zij zich als volwassenen nogmaals lieten dopen. De beweging verspreidde zich snel over Europa, ook naar de Nederlanden waar rond 1530 reeds meerdere gelovigen zich hadden laten herdopen. Voor het heersende Spaanse bewind golden zij als ketters. Na een periode van openbaar protest en geweld, werd de Spaanse onderdrukking heviger. In deze periode kwam Menno Simons in beeld, een Rooms-Katholieke priester uit Witmarsum, die in 1536 uit zijn kerk stapte en zich liet herdopen. Hij leidde de doopsgezinde beweging in Nederland naar rustiger vaarwater. Later zou een deel van zijn volgelingen zich Mennonieten noemen. Voortdurend op de vlucht naar veiligere oorden, verspreidden de dopersen zich over geheel Europa en later ook over andere delen van de wereld.
Redactie en Serie-editors
De serie Doopsgezinde Bijdragen wordt geredigeerd door:
- Theo Brok
- Daan de Clercq
- Alpita de Jong
- Adriaan Plak
- Pieter Post
- Mirjam G.K. van Veen (hoofdredactie)
tags: #doopsgezind #nl #oergong #tijdschrift