PKN Landelijke Kerk Afdracht Informatie

De financiële bijdragen van plaatselijke gemeenten en diaconieën vormen de basis voor het bovenplaatselijke werk van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Deze zogenaamde quotisatieregeling is essentieel voor het functioneren van de kerk op landelijk niveau.

Wat valt onder de quotisatieregeling?

De inkomsten uit het kerktrentmeesterlijk quotum zijn bestemd voor het landelijke werk van de kerk. Dit omvat een breed scala aan activiteiten, waaronder:

• Classicale en synodale werkzaamheden
• Gemeenteopbouw
• Begeleiding, scholing en nascholing van predikanten en kerkelijk werkers
• Jeugdwerk
• Oecumene
• Ondersteunende activiteiten die het kerkenwerk mogelijk maken, zoals juridische zaken, financiën en ondersteuning van gemeenten door het mobiliteitsbureau.

Daarnaast zijn er inkomsten uit het diaconaal quotum, die specifiek bestemd zijn voor diaconaal kerkenwerk.

Administratie en berekening van het quotum

Binnen het systeem FRIS worden automatisch de relevante gegevens verzameld om een quotumopgave te genereren. Zodra de jaarrekening in FRIS is ingediend, worden deze gegevens doorgestuurd naar de quotumadministratie. In december ontvangen de gemeenten bericht over het definitieve quotumbedrag.

Vanaf 1 januari 2025 treedt een nieuwe regeling voor quotum en Solidariteitskas in werking. Deze aanpassing heeft als doel de lasten eerlijker te verdelen over alle gemeenten.

De Solidariteitskas

Naast het quotum is er de jaarlijkse afdracht aan de Solidariteitskas. Deze kas is bedoeld om gemeenten elkaar te laten ondersteunen en helpen. Gemeenten die financiële steun nodig hebben voor het uitvoeren van een vernieuwend plan, kunnen subsidie aanvragen uit de Solidariteitskas.

Aanpassing van de regelingen per 1 januari 2025

De huidige regelingen voor quotum en Solidariteitskas, die dateren uit 2003, worden per 1 januari 2025 aangepast. De reden voor deze wijziging is dat de lasten in de huidige regeling niet evenredig over de gemeenten verdeeld zijn. Sinds 2004 is het heffingspercentage niet verhoogd, en vanaf 2008 zelfs verlaagd, waarna het op hetzelfde niveau is gebleven. Dit heeft ertoe geleid dat kwetsbare gemeenten en nieuwe vormen van kerk-zijn relatief zwaarder worden belast.

De kleine synode heeft ingestemd met een nieuwe heffingsgrondslag voor quotum en Solidariteitskas, die de lasten naar draagkracht van gemeenten verdeelt.

Nieuwe berekeningsbasis

De jaarlijkse verplichte financiële bijdrage, voorheen gebaseerd op een vastgesteld percentage van de opbrengsten uit ‘levend geld’, onroerend goed (exclusief inkomsten uit kerkelijke gebouwen) en overig bezit, wordt aangepast. Het diaconaal quotum was daarnaast ook gebaseerd op het aantal belijdende leden.

In de nieuwe regeling betalen alle gemeenten en diaconieën een percentage over de totale baten. Doorzendcollectes, ongerealiseerde koersverschillen op effecten en herwaardering van materiële vaste activa zijn hiervan uitgezonderd.

Vanwege de andere verdeling zal het percentage vanaf 1 januari 2025 lager zijn dan de huidige 4,35% voor gemeenten en 5,7% voor diaconieën. Op 28 juni jl. stelde de kleine synode het nieuwe heffingspercentage vast op 3,5% voor zowel gemeenten als diaconieën.

Binnen het diaconaal quotum komt de bijdrage per belijdend lid te vervallen. Analyse toont aan dat twee derde van de gemeenten minder zal gaan betalen.

Ondersteuning voor gemeenten

Uit onderzoeken blijkt dat veel gemeenten het lastig vinden om toekomstgerichte keuzes te maken en behoefte hebben aan ondersteuning. Kerkenraden, colleges en werkers in de kerk ervaren een sterke behoefte aan ondersteuning, en ook op landelijk niveau zijn er uitdagingen op het gebied van structuren en regelgeving.

De dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk blijft gemeenten ondersteunen. Nieuw te vormen classisteams zullen de dienstverlening nog dichter bij de lokale gemeenten brengen. De formatieruimte hiervoor wordt door de dienstenorganisatie zelf gedragen, waardoor de omvang van de formatie niet groeit.

Directeur Jurjen de Groot benadrukt: "Werken voor de lokale gemeenten, de kern van ons kerk-zijn, is de basis van onze dienstverlening. Met deze keuze voor classisteams kunnen we gemeenten die moeite hebben om staande te blijven, intensief blijven ondersteunen."

Wijzigingen in de Solidariteitskas

Tot nu toe betaalden gemeenten jaarlijks een vast bedrag van € 5,00 per belijdend lid aan de Solidariteitskas. Hoewel een verhoging naar € 7,50 per belijdend lid al in 2009 werd besloten, is deze nog niet doorgevoerd. Om de bijdragen vanuit de Solidariteitskas te kunnen blijven verstrekken, heeft de dienstenorganisatie eigen reserves aangesproken.

Gezien het dalende ledenaantal en de toenemende behoefte aan onderlinge solidariteit, is besloten de bijdrage niet langer per lid te berekenen. In plaats daarvan wordt een bijdrage gevraagd op basis van een promillage van het totale eigen vermogen.

Op 28 juni jl. stelde de kleine synode het heffingspromillage voor de bijdrage aan de Solidariteitskas vast op 1,5 promille per 1 januari 2025.

De nieuwe regeling ondersteunt de solidariteitsgedachte tussen gemeenten binnen de Protestantse Kerk beter. In de nieuwe situatie gaan ook diaconieën bijdragen aan de Solidariteitskas. Deze is deels bestemd voor de bijdrage aan de landelijke kerk (quotum) en deels voor solidariteit met andere diaconieën. Vanaf 1 januari 2025 kunnen diaconieën ook een beroep doen op subsidie uit de Solidariteitskas.

Overgangsregeling en terugvragen

De meeste gemeenten zullen naar verwachting minder gaan betalen. Gemeenten en diaconieën die als gevolg van de nieuwe regeling minimaal € 10.000 extra gaan betalen, vallen onder een overgangsregeling. Dit betreft naar schatting ongeveer 40 gemeenten of diaconieën. De definitieve lijst wordt bepaald op basis van de jaarrekening 2023.

Er is een mogelijkheid om het bedrag van de heffing voor de Solidariteitskas terug te vragen, zowel voor het kerkrentmeesterlijk als het diaconaal deel. Dit geldt als de gemeente aantoonbaar solidair is met andere gemeenten en/of diaconieën, conform een opgestelde richtlijn.

Administratie en aanslagen

Qua administratie en verantwoording verandert er voor lokale gemeenten niets. De verzending van aanslagen en facturen blijft zoals gebruikelijk. De verandering zit in de berekening van het quotum en de bijdrage aan de Solidariteitskas.

Voor gemeenten gaat het heffingspercentage van 4,35% naar 3,5%. Een belangrijke wijziging is de belasting van incidentele baten, zoals een erfenis of boekwinst bij verkoop van een gebouw, waarbij gekeken wordt naar de opbrengst van twee jaar geleden.

Diaconieën ontvangen in de nieuwe situatie twee aanslagen: een factuur voor de quotumafdracht en een factuur voor de solidariteitsbijdrage. De quotumfactuur zal vrijwel altijd lager uitvallen door het lagere percentage (van 5,7% naar 3,5%) en het vervallen van de bijdrage per belijdend lid. De diaconale bijdrage aan de Solidariteitskas is nieuw.

Het opstellen van de begroting voor 2025 is het eerste moment waarop met de nieuwe regelingen gewerkt zal worden. Voor meer informatie kan men contact opnemen via (030) 880 18 80 of kijken op protestantsekerk.nl/quotum.

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is het grootste protestantse kerkgenootschap in Nederland. Het is op 1 mei 2004 ontstaan uit een fusie van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden. Ook de Waalse kerk maakt deel uit van de PKN.

In 2015 telde de PKN 1.646.259 leden (ongeveer 9,7% van de Nederlandse bevolking). Per eind 2017 was dit aantal gedaald naar 1.483.178 (8,6%), en per 1 december 2021 naar 1.343.000 (7,7%). Het ledenaantal daalt gemiddeld met zo’n 2,5% per jaar.

Bestuurlijke structuur

Het belangrijkste besluitvormende orgaan van de PKN is de generale synode, bestaande uit 62 leden die namens de classes worden afgevaardigd. Er zijn elf classes, die elk vijf ambtsdragers afvaardigen. De synodale structuur wordt aangevuld met een kleine synode voor lopende zaken en een dagelijks bestuur, het moderamen.

Naast de generale synode bestaat ook de evangelisch-lutherse synode. Een classis organiseert de bij de PKN aangesloten kerken van een aantal omliggende plaatsen, verdeeld over elf regio's.

Typen kerkgemeenten en modaliteiten

De PKN kent verschillende typen kerkgemeenten:

• Protestantse gemeenten: Plaatselijke kerkgemeenten waar daadwerkelijk een fusie heeft plaatsgevonden tussen hervormde, gereformeerde en/of evangelisch-lutherse gemeenten.
• Kerkgemeenten van bijzondere aard: Plaatselijke kerkgemeenten die besloten hebben zelfstandig binnen de PKN te opereren.

Binnen de PKN bestaan verschillende modaliteiten, stromingen van gelijkgestemden op religieus gebied. Hoewel leden van verschillende modaliteiten vaak in één plaatselijke gemeente te vinden zijn, bestaan er ook gemeenten met een uitgesproken karakter die grotendeels tot één modaliteit behoren.

Financiële bijdragen en giften

De kerkelijke afdracht aan de PKN kan worden vergeleken met een belasting. Deze wordt geïnd over onder andere bezittingen zoals inkomsten en spaargeld.

Er zijn drie afdrachtcategorieën:

• Diaconaal quotum: Berekend over de inkomsten van de diaconie (was 5,7% + €1,35 per belijdend lid).
• Kerkrentmeesterlijk quotum: Berekend over alle inkomsten voor de kerk (was 4,35%).
• Solidariteitskas: Voorheen €5,- per belijdend lid.

Naast verplichte bijdragen zijn er mogelijkheden voor giften:

• Periodieke gift: Volledig aftrekbaar van de belastingaangifte zonder drempels.
• 'Normale' giften: Aftrekbaar met een drempel van 1% en een maximum van 10% van het drempelinkomen.
• Testamentaire nalatenschap: Opnemen van de kerk in het testament om na overlijden bij te dragen aan de opbouw van de kerk.

Recente ontwikkelingen en publicaties

Op 6 september 2024 is de officiële publicatie 'Quotumregeling en Solidariteitskas per 1 januari 2025' online geplaatst.

De Actie Kerkbalans bracht in het afgelopen jaar € 173.926.804 op voor de PKN, een stijging van 1,1% ten opzichte van 2023.

Colleges van kerkrentmeesters en diakenen buigen zich over de begroting 2026 en de voorbereidingen voor de jaarrekening 2025. Steeds meer gemeenten en diaconieën maken gebruik van een meerjarenraming voor het opstellen van beleidsplannen en het aanvragen van solvabiliteitsverklaringen.

In september ontvangen gemeenten en diaconieën de voorlopige tweede termijnfactuur voor het quotum en de Solidariteitskas.

tags: #pkn #landelijke #kerk #afdracht