De Synode van Dordrecht, gehouden van november 1618 tot mei 1619, was een internationale kerkvergadering van ongekend belang voor het protestantisme en de Republiek der Verenigde Nederlanden. Deze historische gebeurtenis, die dit jaar (2018-2019) uitgebreid wordt herdacht, zette de kerkelijke wereld op zijn kop en had verstrekkende gevolgen die tot op de dag van vandaag merkbaar zijn.
Historische Context en Aanleiding
De Synode van Dordrecht werd bijeengeroepen door de Staten-Generaal van de Republiek om een einde te maken aan een langlopend conflict binnen de protestantse kerk. Dit conflict ontstond uit onenigheid over het leerstuk van de predestinatie, het vooraf genomen besluit van God over de redding van de mens. Twee stromingen, de remonstranten en de contraremonstranten, zochten steun bij politieke partijen. De remonstranten schaarden zich achter raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt, die pleitte voor vrede en samenwerking met Frankrijk. De contraremonstranten steunden stadhouder Maurits, die de oorlog met Spanje wilde voortzetten en een alliantie met Engeland nastreefde.
Deze politieke tegenstellingen werden weerspiegeld in talloze satirische pamfletten en prenten, waarmee beide partijen elkaar probeerden te benadelen. Uiteindelijk trokken Maurits en de contraremonstranten aan het langste eind, mede door de groeiende invloed van de remonstranten te beperken.
Het Verloop en de Besluiten van de Synode
De Synode van Dordrecht duurde zeven maanden, van 13 november 1618 tot 29 mei 1619. Gedelegeerden uit alle Nederlandse provincies en buitenlandse afgevaardigden kwamen bijeen om een oplossing te vinden voor het religieuze conflict. Al in januari 1619 werd besloten de remonstranten verder uit te sluiten van deelname.
Op 6 mei werden de Dordtse Leerregels voorgelezen in de Grote Kerk. Deze regels bestonden uit vijf punten die het remonstrantse geloof veroordeelden, wat resulteerde in de definitieve uitzetting van de remonstranten uit de gereformeerde kerk. Verdraagzaamheid was in deze periode ver te zoeken.
De Statenvertaling: Een Nieuwe Bijbelvertaling
Een van de belangrijkste besluiten van de Synode van Dordrecht was het initiëren van een nieuwe, officiële Nederlandse vertaling van de Bijbel. De bestaande Nederlandstalige Bijbel was grotendeels vanuit het Latijn vertaald, wat leidde tot onduidelijkheden en vragen over de juiste betekenis van teksten. De nieuwe vertaling, die direct uit de oorspronkelijke Griekse, Hebreeuwse en Arameese teksten zou worden gemaakt, had tot doel deze problemen op te lossen. De Staten-Generaal namen de financiering en productie van deze vertaling, later bekend als de Statenvertaling, op zich. De Statenbijbel drukte een onuitwisbare stempel op de Nederlandse taal.
De Erfenis van de Synode: Tentoonstellingen en Herdenkingen
De viering van 400 jaar Synode van Dordrecht en 500 jaar Reformatie wordt wereldwijd erkend, met speciale aandacht voor de impact van deze gebeurtenissen op de kerkelijke wereld en de maatschappij.
Tentoonstellingen in Dordrecht
In de Grote Kerk in Dordrecht is de tentoonstelling "De Synode van Dordrecht" ingericht door het Dordrechts Museum. In drie nissen worden met prenten en teksten, ook in het Engels, de betekenis van de internationale kerkvergadering uit 1618 uitgelegd. Deze tentoonstelling is een opmaat naar verdere herdenkingen in 2018-2019.
Daarnaast opent het Dordrechts Museum de tentoonstelling "Werk, bid en bewonder - Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme". Deze tentoonstelling laat de relatie tussen calvinisme en kunst in een brede context zien, met werk van onder andere Rembrandt, Bol, Van Gogh en Mondriaan, aangevuld met literatuur, muziek en kerkarchitectuur.
"Ode aan de Synode"
Op 10 november 2018 startte "Ode aan de Synode", een evenement van 180 dagen ter viering van 400 jaar Synode van Dordrecht. Koning Willem-Alexander was aanwezig bij de start, die begon in de Augustijnenkerk met een welkomstwoord door de burgemeester van Dordrecht en een rede van mr. J.P.H. Donner. De Koning las een passage voor uit de Statenbijbel en zette symbolisch een robotarm in werking die gedurende 9 maanden de Statenbijbel kalligrafeert.
Het redden van de Reformatie: De Synode van Dordrecht
Vergeten Synodes en Nieuw Onderzoek
Naast de bekende Synode van 1618-1619, wordt ook aandacht besteed aan de Synode van 1574, een "vergeten" synode die 450 jaar geleden plaatsvond. Het Reformatie Instituut Dordrecht (RID) organiseert minicolleges door professor Fred van Lieburg om de geschiedenis van deze eerdere synode te belichten. Deze colleges worden afgewisseld met muzikale bijdragen over psalmberijmingen uit die tijd.
Bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Fred van Lieburg verricht ook onderzoek naar de Synode van 1618-1619, met name in het archief van het Dordrechts Museum, wat naar verwachting nieuwe informatie zal opleveren.
Media en Digitale Publicaties
De EO zendt een tweeluik uit over de Synode in de serie "God in de Lage Landen". Op 14 januari 2019 opent de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van de synode, precies 400 jaar nadat de remonstranten door voorzitter Johannes Bogerman uit de synode werden gestuurd. Op dezelfde dag wordt een digitale editie gepresenteerd van het synodeverslag van de remonstrantse predikant Eduard Poppius.
Kunst en Calvinisme
Een opvallend element in de Grote Kerk is een kunstwerk met felblauwe mosselen, dat reageert op geluid. De kunstenaar, Sliedrechtse Jelle, beeldt hiermee de dynamiek van het publieke debat uit. De keuze voor mosselen is geïnspireerd door hun vermogen om de zee te zuiveren, vergelijkbaar met hoe de Dordtse Synode een einde maakte aan een langlopend conflict.
De tentoonstelling "Werk, bid en bewonder" ontrafelt clichés over kunst en calvinisme en ontkracht hardnekkige mythes. De tentoonstelling toont de relatie tussen calvinisme en kunst in een brede context, van schilderkunst tot literatuur en architectuur.
De Betekenis voor de Republiek
De Synode van Dordrecht had grote betekenis voor de landspolitiek, het kerkelijk leven en de cultuur in de Republiek. De 'Dordtse leerregels' werden opgesteld, en er werd opdracht gegeven voor de eerste officiële Nederlandse vertaling van de Bijbel, de Statenvertaling, die de Nederlandse taal blijvend zou beïnvloeden.
Op 29 mei 2019 ondertekenden veertig kerken en geloofsgemeenschappen uit heel Nederland een verklaring van verbondenheid, ter afsluiting van de herdenkingsperiode.
tags: #dordrecht #tentoonstelling #synode