Afscheid van Kerkcentrum Open Hof
Op zondag heeft de Protestantse Gemeente Dronten (PKN) haar laatste kerkdienst gehouden in het kerkgebouw Open Hof. Dit gebouw heeft 57 jaar dienst gedaan als kerk. Op zaterdag werd er groots afscheid genomen van het gebouw met een mini-bazaar en een speciale editie van ‘De kerk draait door’, waarbij diverse gasten hun herinneringen aan Open Hof deelden. De kerkdiensten van de gemeente zullen voortaan plaatsvinden in De Ark. Het gebouw van Open Hof blijft bestaan, maar krijgt een nieuwe, andere functie.
De Kerkelijke Geschiedenis van Dronten: Van Barak tot Moderne Kerk
Vroege Jaren en de Oprichting van de PKN Dronten
De geschiedenis van de Protestantse Gemeente Dronten begint met de dijkbouw voor Oostelijk-Flevoland. Na het droogvallen van de polder in 1957 vestigden pioniers zich in barakken en later in huizen. Op 4 mei 1962 werd de Gereformeerde Kerk van Oostelijk Flevoland te Dronten geïnstitueerd, met 38 kerkleden. De kerkdiensten vonden plaats in een barak van het werkkamp in Dronten. Ds. H. Stolk nam het beroep aan en deed op 25 juli zijn intrede.
De kerk-barak kon voor twee afzonderlijke erediensten tegelijkertijd worden gebruikt, gescheiden door een houten wand. Dit leidde soms tot onbedoelde bijwoning van diensten van een ander geloof, wat echter ook leidde tot nieuwe contacten met medechristenen.
Groei en Ontwikkeling: De Ichthuskerk
In 1966, groeiend van één gezin in 1955 tot 60 gezinnen, werd besloten tot kerkbouw. Op 4 januari 1967 werd de eerste paal geslagen voor de Ichthuskerk aan de Roerstraat te Dronten. Het nieuwe kerkgebouw werd op 17 november 1967 in gebruik genomen. In 1968 telde de kerk 85 gezinnen, maar op 20 november viel de gemeente uiteen door kerkelijke verdeeldheid. 17 gezinnen vormden de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Binnenverband (de huidige Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt), terwijl de overige 68 gezinnen de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Buitenverband (de huidige Nederlands Gereformeerde Kerk) vormden, die achterbleven in de Ichthuskerk.
Predikantenwisselingen en Fusie
De gemeente nam op 2 maart 1971 afscheid van Ds. H. Stolk, die predikant werd in Kampen. In hetzelfde jaar deed Ds. G. Mul intrede in de Ichthuskerk. Op 29 mei 1977 nam de gemeente afscheid van Ds. G. Mul, die predikant werd in Amsterdam-Tuinsteden-Zuid-West. Op 7 mei 1978 verwelkomde de gemeente Ds. H.J. v.d. Kwast. Na ruim 4 jaar nam de gemeente op 10 oktober 1982 afscheid van Ds. H.J. v.d. Kwast, die naar Heerde vertrok. Op 9 januari 1983 deed Ds. H. Schuurman intrede, om op 28 december 1989 afscheid te nemen en predikant te worden in Den Haag. Op 18 maart 1990 verwelkomde de gemeente predikant Ds. van Leeuwen. Zijn 25-jarig ambtsjubileum werd gevierd op 11 september 2002. Op 19 juni 2016 heeft de gemeente afscheid genomen van Ds. van Leeuwen. Op 24 september 2017 deed Ds. J.J.F. Krüger intrede.
Kerkcentrum Open Hof: Architectuur en Ontwerp
Aanloop naar de Bouw
In december 1960 werd ds. A.J. Hoorn, de eerste hervormde predikant, bevestigd met de opdracht voor de geestelijke verzorging van Oostelijk Flevoland. In 1963 werd de Centrale Hervormde Gemeente Oostelijk Flevoland gevormd, met de wijken 'Dronten' en 'Lelystad, Swifterbant en Biddinghuizen'. Op 3 oktober 1963 werd de eerste paal geslagen voor de Hervormde Kerk in Dronten.
Architectuur van Wouter van de Kuilen
Kerkcentrum Open Hof is ontworpen door architect W. van de Kuilen uit Amsterdam. Van de Kuilen, een aanhanger van het Nieuwe Bouwen, liet het traditionalisme los en focuste op functionaliteit zonder versieringen. Zijn modernistische stijl kenmerkt zich door kubistische vormen en platte daken. Architect Wouter van de Kuilen ontwierp een gemeenschapscentrum met veel ruimte voor maatschappelijke activiteiten, waarbij hij het gehele ensemble, inclusief interieur en liturgisch meubilair, ontwierp.
De kerkzaal, de hoogste bouwmassa, kon worden omgebouwd tot schouwburg en beschikte over een podium achter een schuifwand. De westgevel van de kerkzaal was voorzien van lange ramen van de grond tot een derde van de muurhoogte, met een band van smalle ramen vlak onder de dakrand. Het kerkcentrum had platte daken bedekt met grind en gevels opgetrokken van donkere Groninger steen.
Interieur en Kunstwerken
In de kerkzaal was het midden van het dak verlaagd, met in de hogere zijdelen ramen voor betere lichtinval. De vloer van de kerkzaal was verlaagd, terwijl het liturgisch centrum verhoogd was. Op de aandachtswand achter het liturgisch centrum bevond zich een baksteenreliëf van Dora Tuynman (1926-1979), uitgevoerd in een abstract-expressionistische stijl. Achter de avondmaalstafel werd dit reliëf onderbroken door een kleurig glasappliqué, eveneens ontworpen door Dora Tuynman.
Het Van Vulpen-orgel
In de kerk staat een Van Vulpen-orgel, gebouwd in 1964-1965. De Orgelcommissie der Nederlands Hervormde Kerk zocht in februari 1963 contact met Fa. Gebr. Van Vulpen over de bouw van een kerkorgel. Er waren aanvankelijk zorgen over de geschiktheid van het gebouw voor kerkmuziek en de financiële situatie dwong tot een kleiner ontwerp. Het uiteindelijke ontwerp was gebaseerd op een koororgel dat Van Vulpen in 1961 voor de Eusebiuskerk in Arnhem had gebouwd, mogelijk geïnspireerd op Scandinavische voorbeelden.
Op 21 november 1963 verleende de Orgelcommissie de definitieve opdracht aan Van Vulpen, met Lambertus Erné als adviseur. Er ontstond frictie tussen architect Wouter van de Kuilen en Lambert Erné. Het orgel werd officieel in gebruik genomen op 25 november 1965. Het orgel telt 15 registers, verdeeld over twee manualen en pedaal, met mechanische tractuur. Het chamade-werk (Trompet 8') is verticaal geplaatst, in tegenstelling tot het horizontale chamade-werk in het voorbeeldorgel.
De Kerktoren
Het kerkcentrum beschikt over een 30 meter hoge, vrijstaande kerktoren met een windwijzer. Losstaande kerktorens waren een veelvoorkomend herkenningspunt in kerkontwerpen na de oorlog. De toren heeft een vierkante grondvorm en is gesloten, met uitzondering van een kleine opening voor de klok. Op 20 meter hoogte bevond zich aan vier zijden een klok met een vierkante wijzerplaat, ontworpen door architect Van de Kuilen. Begin maart 2018 raakte een van de wijzers los tijdens een storm, wat leidde tot schade aan het mechanische deel van de klok.
Eind maart 2020 werden de wijzers van de torenklok verwijderd. Het College van Kerkrentmeesters besloot vervolgens om alle vier de vierkante wijzerplaten te vervangen door nieuwe ronde exemplaren, en het mechanisme van de klok te vernieuwen. Deze werkzaamheden werden uitgevoerd door Daelmans klokken en uurwerken. Tegelijkertijd kreeg ook de luidklok een onderhoudsbeurt. De toren van kerkcentrum Open Hof vervult een belangrijke stedenbouwkundige rol en is een gemeentelijk monument.
De Toekomst van Open Hof en de Kunstwerken
Verkoop en Nieuwe Bestemming
Het kerkgebouw Open Hof, met bouwjaar 1965, is een van de oudste gebouwen van Dronten. In 2020 besloot het kerkbestuur de kerkelijke activiteiten te verhuizen naar De Ark. Sindsdien is geprobeerd een nieuwe bestemming te vinden voor het 4178 vierkante meter grote complex, zonder succes. Open Hof is sinds 26 juni 2024 niet meer als kerk in gebruik. Tijdens een laatste dienst werden het doopvont, de Bijbel en het avondmaal overgedragen naar De Ark. Hospice Dronten huurt een deel van het gebouw en blijft dat doen onder de nieuwe eigenaar, met een eigen ingang.
Het bestemmingsplan voor het gebouw aan De Zuid 2 is 'maatschappelijk', en omvat 22 kamers en één slaapkamer. De verkoop verloopt via een tender, waarbij belangstellenden bij hun bod een plan moeten indienen voor de toekomst van het complex. Het kerkbestuur bepaalt op basis hiervan de koper. De koper dient rekening te houden met het feit dat de kerktoren een gemeentelijk monument is en behouden moet blijven.
Zorgen om de Wandkunst van Dora Tuynman
De verkoop van kerkcentrum Open Hof in januari 2025 aan OVT Ontwikkeling uit Emmeloord roept vragen op over het lot van het baksteenreliëf en het glasappliqué van Dora Tuynman. Open Hof is de enige kerk waar nog ongeschonden werk van haar hand te vinden is. Onderzoeker Door Jelsma en de Werkgroep Monumentale Kunst van Erfgoedvereniging Heemschut hebben een beroep gedaan op het gemeentebestuur van Dronten om zorg te dragen voor het voortbestaan van deze kunstwerken. GroenLinks Dronten heeft schriftelijke vragen aan het college van B&W gesteld. Het baksteenreliëf dat Dora Tuynman in 1959 voor de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Emmeloord ontwierp, werd bij een verbouwing in 1979 vernietigd.
Het Van Vulpenorgel Verhuist naar Luik
Op 1 november 2025 klonk voor de allerlaatste keer het Van Vulpenorgel in kerkcentrum Open Hof. Organist Harry Haasjes speelde verzoeknummers en zijn favorieten. Het orgel is door Van den Heuvel-Orgelbouw verkocht aan de Protestantse kerk in het Belgische Luik, waar het een in 1907 door Jean-Emile Kerkhoff gebouwd orgel zal vervangen.
Architect Wouter van de Kuilen: Een Blik op zijn Werk
Wouter van de Kuilen (1923-2003) was een aanhanger van het Nieuwe Bouwen. Verspringende wanden en de toepassing van rechthoeken en vierkanten zijn typerend voor zijn stijl. Kenmerkend zijn in elkaar geschoven kubistische volumes met platte daken en forse dakranden. Na zijn studie aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, maakte Van de Kuilen van 1951 tot 1961 deel uit van een architectenbureau met Christiaan H. Nielsen en Joop Spruit. Hun werk bestond voornamelijk uit kerkbouw en woningbouwcomplexen. Interessant is dat zij naast hervormde ook gereformeerde kerken ontwierpen, onder meer in Amsterdam (1955), Bussum (1956), Heemstede (1957), Leiden (1961), de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt, De Rank in Emmeloord (1959) en in Nagele (1961). Het bureau was ook betrokken bij de uitvoering van het stedenbouwkundigplan van Hoorn-Noord.
De Toekomstige Protestantse Kerk in Dronten: De Ark
Al eerder werd bericht dat De Ark de PKN-kerk van Dronten wordt en daarom aangepast moet worden. In de zomer van 2020 hoopte de Commissie De Ark een Programma van Eisen klaar te hebben voor de kerkenraad, met advies over de herinrichting van de kerkzaal en ontmoetingsruimten, en over de bevordering van de duurzaamheid van De Ark. Om dit programma op te stellen, voerde de commissie gesprekken met gebruikers van de kerkruimten om hun wensen te vernemen, terwijl de Subcommissie Bouw nauwkeurig de noodzakelijke en gewenste voorzieningen inventariseerde. Alleen in De Ark worden nog kerkdiensten gehouden.
Presentatie wedstrijd -Melissa De Ark.
tags: #dronten #kerkgebouwen #pkn