Historische Achtergrond en Oprichting
De Deutsche Evangelische Gemeinde im Haag (DEGiH) is een onafhankelijke protestantse geloofsgemeenschap die werd opgericht in 1857 en in 1859 staatswege werd erkend. De gemeenschap is gebaseerd op het lutherse en het gereformeerde belijdenis. Haar leer, gemeenschap en werk rusten op de bijbel en op het evangelie van Jezus Christus. Het doel van de gemeenschap is de kerkelijke begeleiding van alle Duitstalige protestantse christenen in Den Haag en omgeving. Daarnaast streeft zij ernaar een schakel te zijn tussen Duitstalige en Nederlandse christenen.
De geschiedenis van het Duitse protestantisme in Nederland dateert uit de tijd van de Reformatie in de 16e eeuw. De 'Nieuwe Leer' verspreidde zich destijds snel in Nederland. Hoewel aanvankelijk de erediensten gezamenlijk werden gevierd, waren er weinig reële mogelijkheden om dit te realiseren. Aanvankelijk kwam men samen aan de fluwelen Burgwal, totdat uiteindelijk een stuk grond in het naburige Bleijenburg kon worden aangekocht. Hierop werd in 1861 het huidige kerkgebouw gebouwd.
Architectuur en Bouw
Het Duitse Kerkgebouw aan Bleijenburg in het centrum van Den Haag is een neogotisch kerkgebouw dat werd gebouwd in de jaren 1860-1861. Het ontwerp is afkomstig van de Duitse architect H. Wentzel uit Berlijn, die het ontwierp in opdracht van de Duitse Evangelische Gemeente. Het kerkgebouw is geheel opgenomen in de overige bebouwing van de straat, en de voorgevel loopt gelijk met de rooilijn.
Het gebouw is opgetrokken uit baksteen. De voorgevel is voorzien van een neogotische trapgevel die ver doorloopt tot boven het zadeldak. Op deze voorgevel is de toren gesitueerd. De toren heeft een vierkante onderbouw en een achtkantige bovenbouw, voorzien van galmgaten en een spitse torenbekroning. Op elke hoek van de vierkante onderbouw bevinden zich kantelen. In de achthoekige structuur werden galmgaten met neogotische arduinen kozijnen ingebouwd. De toren toont een gotisch ornament in de vorm van een bloem.
De ingang van de kerk heeft een deur met rijk decoratief ijzerwerk. Het portaal wordt bekroond door een driehoekig gevelelement. In de rechter zijgevel bevinden zich drie hoge neogotische spitsboogvensters. De voorgevel, maar ook de zijgevels die niet grenzen aan belendende bebouwing, zijn voorzien van hoge spitsboogvensters.
Interieur en Inventaris
Het interieur van de kerk is uitgevoerd in een vrij zeldzame vorm van 'stukwerk-gotiek'. Hierbij zijn ook de houten ribgewelven en de bladkapitelen gestukadoord. Het grootste deel van de neogotische inventaris is bewaard gebleven.
Het Orgel
Het orgel van de Duitse Kerk werd in 1870 gebouwd door de Amsterdamse orgelbouwer Pieter Flaes. Het betreft een sleeplade orgel met mechanische tractuur, geplaatst in een neogotische kas, bekroond met pinakels. Het orgel is een 8-voets-orgel met 21 registers verdeeld over twee klavieren en pedaal.
Door de jaren heen heeft het orgel diverse werkzaamheden ondergaan door verschillende orgelmakers:
- 1894: Eerste uitgebreide reparatie.
- 1913: Onderhoud en restauratie, waarbij de labia van de frontpijpen werden verguld.
- 1929: Onderhoud door de Duitse Fa. Steinmeyer & Co, die tevens een elektrische windvoorziening aanbracht.
- Jaren '30: Ingrijpende verbouwing door Fa. Sanders uit Utrecht, waarbij de pedaallade en pijpen naar een pneumatische lade achter het orgel werden verplaatst.
- 1968: De handeling van Fa. Sanders werd ongedaan gemaakt door Fa. Flentrop uit Zaandam. De windvoorziening werd eveneens verplaatst naar de achterzijde van het orgel.
- 1984: Het gehele orgel werd door Flentrop gedemonteerd voor restauratie. Windladen en regeerwerk gingen naar de werkplaats in Zaandam, terwijl het pijpwerk in de kerk werd schoongemaakt, hersteld en opnieuw geïntoneerd om de oorspronkelijke klank van 1870 terug te krijgen.
- 1999/2001: Tijdens de restauratie van het kerkgebouw werd het orgel beschermd, maar na de werkzaamheden bleek het toch vervuild en waren enkele frontpijpen beschadigd.
- 2020-2021: Een uitgebreide restauratie werd uitgevoerd door orgelbouwer Elbertse, met Aart Bergwerff als adviseur. Deze restauratie omvatte reparaties en technische uitbreidingen, zoals koppelmogelijkheden van het pedaal, om meer combinaties met dezelfde stemmen mogelijk te maken.
Gemeentewerkzaamheden en Activiteiten
De Deutsche Evangelische Gemeinde im Haag houdt regelmatig openbare kerkdiensten, deels met avondmaal. Zij onderwijst kinderen en jongeren in het christelijke geloof en onderhoudt veelvuldige contacten met andere kerken in Den Haag. Daarnaast ondersteunt de gemeente hulpbehoevenden en nieuwkomers en organiseert zij diverse activiteiten en evenementen.
Het beleidsplan voor de komende jaren is beschreven in de strategie 2024-2029.
Bestuur en Organisatie
Het bestuur van de DEGiH ligt bij de kerkenraad, die bestaat uit de predikant(e)/het predikanten-echtpaar en een aantal leken. De leken worden gekozen door en uit de leden van de gemeente. Predikanten worden gekozen uit meerdere kandidaten, voorgesteld door de afdeling Ökumene und Auslandsarbeit van de Evangelische Kirche in Deutschland (EKD).
De beloning van de predikant(en) is gebaseerd op de regelingen van de EKD, terwijl de beloning van andere medewerkers in loondienst zich oriënteert aan de regelingen van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Leden van de kerkenraad ontvangen geen vergoeding voor hun werkzaamheden, enkel werkelijk gemaakte onkosten kunnen worden vergoed.
De kerkenraad heeft de algemene eindverantwoordelijkheid voor het in stand houden van een levende gemeente. Dit wordt nagestreefd door zoveel mogelijk gemeenteleden in te schakelen bij het plaatselijke werk.
Concerten en Evenementen
In de Duitse Kerk worden regelmatig concerten georganiseerd, met name door instrumentale en vocale solisten en ensembles. Over deze concerten wordt bericht gedaan in de media. Sinds enige tijd wordt het orgel bespeeld door meerdere organisten, waaronder de uit Duitsland afkomstige Johannes Gierl, die tevens koordirigent is.