Duizenden mensen komen in actie voor een eerlijke en leefbare wereld, aangezien de planeet zich in een crisis bevindt met verdwijnende leefgebieden, uitstervende soorten en mensen die hun thuis verliezen. De overheid wordt bekritiseerd voor het onvoldoende aanpakken van deze crisis, wat leidt tot protesten en acties.
Breed scala aan acties en deelnemers
De protesten omvatten een breed scala aan activiteiten, van demonstraties en trainingen tot bijeenkomsten, georganiseerd over meerdere dagen. De beweging kenmerkt zich door verstorende, maar geweldloze acties, en omvat een diverse groep mensen van alle leeftijden en achtergronden, verenigd door hun zorgen over de natuur- en klimaatcrisis. Organisaties zoals Extinction Rebellion en Scientist Rebellion spelen hierin een centrale rol.
Een deelnemer beschrijft haar ervaring op de A12 in Den Haag, waar zij protesteerde tegen de jaarlijkse 17,5 miljard euro aan fossiele subsidies die de Nederlandse overheid verstrekt. Dit was haar eerste deelname aan een snelwegblokkade, een andere vorm van protest dan de eerdere klimaatmarsen en demonstraties waaraan zij had deelgenomen.
De rol van wetenschappers in het klimaatprotest
Klimaatwetenschappers voelen zich gedrongen tot actie, omdat zij dagelijks geconfronteerd worden met de feiten van de klimaatcrisis. Zij erkennen hun privilege als wetenschappers die beschikken over de kennis om deze feiten te verspreiden, maar constateren dat decennia van waarschuwingen aan overheden niet hebben geleid tot een significante reductie van broeikasgasuitstoot. Het laatste IPCC-rapport benadrukt de urgentie en de "snel sluitende kans" om een leefbare toekomst veilig te stellen.
Wetenschappers uiten hun verbazing over het feit dat landen die het Parijs Akkoord hebben ondertekend, nog steeds de uitrol van nieuwe fossiele projecten steunen. De secretaris-generaal van de VN, Antonio Guterres, wordt geciteerd met de treffende woorden: "Klimaatactivisten worden soms afgeschilderd als gevaarlijke radicalen."
Financiële steun aan de fossiele industrie
De 17,5 miljard euro aan fossiele subsidies, die de Nederlandse overheid jaarlijks verstrekt, wordt in een apart kader nader toegelicht. Dit bedrag, dat ongeveer 5% van de gehele Rijksbegroting vertegenwoordigt, is ongeveer drie keer zoveel als de gehele klimaatbegroting. Deze subsidies komen voornamelijk voort uit kortingen of vrijstellingen op belastingen en accijnzen, zoals de accijnsvrijstelling op kerosine en belastingkortingen voor bedrijven die naar gasvelden op de Noordzee zoeken. Sommige van deze vrijstellingen zijn uniek voor Nederland.
De analyse van dit bedrag, gebaseerd op openbare CBS-data, toont aan dat het werkelijke bedrag aan belastingvoordelen voor de fossiele industrie mogelijk nog hoger ligt dan de 17,5 miljard euro.
Wetenschappers steunen scholierenprotesten
Wetenschappers steunen actief de klimaatstakingen van scholieren. De Nederlandse tak van Scientists for Future roept op tot een gezamenlijk front van wetenschappers ter ondersteuning van de klimaatstakers. Ondanks de bereikte mijlpalen zoals een klimaatakkoord en een klimaatwet, blijven de fossiele subsidies bestaan, wat vragen oproept over de urgentie die beleidsmakers voelen.
Een opvallend bord tijdens een demonstratie luidde: "Ik heb papers geschreven. Ik heb petities ondertekend. Ik heb marsen gelopen. Nu blokkeer ik de A12." Dit weerspiegelt het gevoel van sommigen dat directe, geweldloze actie noodzakelijk is geworden omdat andere vormen van aandachtvragen ontoereikend blijken.
Wat is CO2?
Scientist Rebellion en directe actie
Onder de noemer Scientist Rebellion waren wetenschappers aanwezig bij protesten, sommigen direct betrokken bij de blokkade van de A12, anderen bij steunprotesten. Ze droegen herkenbare witte labjassen en protestborden met wetenschappelijke papers. Het gesprek werd ook aangegaan met omstanders en politie, waarbij wetenschappelijke papers zelfs op het waterkanon van de politie werden geplakt.
De eis van Extinction Rebellion om te stoppen met fossiele subsidies wordt als niet-radicaal beschouwd. Sommige wetenschappers voelen zich gerechtvaardigd om voor deze vorm van directe actie te kiezen, gezien de urgentie van de klimaatcrisis en het uitblijven van voldoende overheidsmaatregelen. De 1,5°C-doelstelling van het Parijs Akkoord raakt uit zicht, mede doordat nieuwe fossiele projecten hiermee incompatibel zijn.
De aard van klimaatverandering en beleidsvorming
Klimaatverandering wordt gekenmerkt door onomkeerbare processen, zoals het smelten van ijskappen en de verzuring van oceaanwater. In tegenstelling tot economische ongelijkheid, die kan worden aangepakt door herverdeling, zijn veranderingen in het klimaat op menselijke tijdschalen permanent. Het klimaat reageert enkel op de concentratie van broeikasgassen, en onderhandelt niet.
Technologische oplossingen zoals herbebossing of luchtwassers hebben hun beperkingen en kunnen de huidige uitstoot niet volledig compenseren. De onverbiddelijkheid van het klimaat maakt dat politieke doelen, zoals de 1,5°C-opwarming, vertaald moeten worden naar concrete reductiedoelstellingen voor uitstoot. Dit leidt ertoe dat wetenschappers die deze logica vertolken, soms als "drammers" worden gezien.
Uitdagingen voor democratieën bij klimaatbeleid
Democratische systemen, met hun neiging tot onderhandeling en compromis, hebben moeite met de starre logica van het klimaat. Het feit dat iedereen mag meepraten, inclusief sceptici, en dat beleid kan worden teruggedraaid afhankelijk van politieke verschuivingen, bemoeilijkt effectieve klimaatactie. De kans dat mondiale klimaatdoelen worden gehaald, wordt als miniem ingeschat, mede doordat nieuwe fossiele infrastructuur nog steeds wordt gebouwd.
De kloof tussen "wat nodig is" voor het klimaat en "wat we voor elkaar krijgen" in democratische processen is aanzienlijk. De acceptatie van deze spanning en de onoplosbaarheid ervan wordt voorgesteld als een noodzakelijke stap. Het idee van een verlichte despoot als oplossing wordt verworpen, aangezien autocratieën niet per definitie effectiever klimaatbeleid voeren en democratische vrijheden ondermijnen.
Versterking en vernieuwing van de democratie
De focus moet liggen op het effectiever maken van democratieën. Dit kan door politici klimaat serieuzer te laten nemen, ministeries consistent beleid te laten voeren en de rechtsstaat te respecteren, zoals het naleven van het Urgenda-vonnis. Daarnaast is het cruciaal om burgerinspraak te versterken en te vernieuwen, bijvoorbeeld door middel van burgerpanels die in verschillende landen goede ervaringen hebben opgeleverd.
Het principe dat "wat wordt opgelegd, jeukt, maar wat samen wordt beslist, voelt draaglijker" is hierbij leidend. Het betrekken van alle lagen van de bevolking bij de transitie naar een duurzame samenleving is essentieel om draagvlak te creëren en de lasten en baten eerlijk te verdelen.
Acties van Scientist Rebellion en de noodzaak van een noodplan
Scientist Rebellion voerde wereldwijd actie om een noodplan voor het klimaat te eisen, waarbij in Nederland zeven wetenschappers werden gearresteerd bij de blokkade van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. De groep, een zusterorganisatie van Extinction Rebellion, bestaat uit wetenschappers uit 25 landen en streeft naar een noodtoestand en noodacties, vergelijkbaar met de aanpak van de coronacrisis.
Wetenschappers benadrukken dat stilzitten geen optie meer is, ondanks het ongemak van actievoeren. Decennia van kennisverspreiding en waarschuwingen hebben niet geleid tot de benodigde actie. De acties van Scientist Rebellion zijn succesvol gebleken in het genereren van bekendheid en het vergroten van de groep wetenschappers die zich aansluit bij de actiegroep. De kernwaarden van Scientist Rebellion op het gebied van klimaatrechtvaardigheid en noodhulpacties komen overeen met die van Extinction Rebellion.
Historische context van klimaatactivisme
De zorgen over de opwarming van de aarde en de impact daarvan op het milieu bestaan al langer. Vanaf de 18e eeuw begonnen geleerden, bestuurders en burgers zich zorgen te maken over thema's als ontbossing en vervuiling. In de 20e eeuw kwamen de mondiale verbanden in beeld, mede dankzij de rekenkracht van computers en internationale samenwerking.
Milieuactivisme ontwikkelde zich parallel aan wetenschappelijke inzichten. Internationale conferenties, zoals die van de VN in Stockholm in 1972, boden een platform voor activisten om aandacht te vragen voor milieuproblemen. De Dag van de Aarde (Earth Day), ingesteld in 1970, bevordert de bewustwording.
De impact van klimaatstakingen
De wereldwijde klimaatstaking van 20-27 september 2019 was een hoogtepunt in het klimaatactivisme, met miljoenen deelnemers wereldwijd. In Nederland vonden grote demonstraties plaats, met name door scholieren. Deze stakingen hadden tot doel informatie te verspreiden, druk uit te oefenen op beleidsmakers en hen aan hun woord te houden. Hoewel de aangekondigde maatregelen na de Klimaattop van de VN in New York niet voldoende werden geacht om de 1,5°C-doelstelling te halen, hebben de demonstraties de aandacht voor klimaatverandering vergroot en nieuwe coalities doen ontstaan.
De effectiviteit van dit soort activisme is moeilijk te meten, maar het draagt bij aan het agenderen van het probleem en het uitoefenen van druk op besluitvormers. De uitdaging ligt in het vasthouden van de aandacht en het betrekken van mensen op de lange termijn, vooral met de toegenomen mogelijkheden van nieuwe media om snel grote groepen te mobiliseren.
Toekomstige protesten en de roep om het stoppen van fossiele subsidies
Extinction Rebellion blijft vreedzaam protesteren tegen fossiele subsidies, met aankondigingen voor demonstraties op de A12 in Den Haag. Duizenden mensen en maatschappelijke organisaties steunen deze acties, waarbij wordt gewezen op de miljarden euro's die jaarlijks naar de fossiele industrie gaan, terwijl er tekorten zijn in zorg, onderwijs en openbaar vervoer.
De energietransitie kan alleen slagen als deze rechtvaardig is. Het protest benadrukt dat de regering niet luistert naar de wetenschap en het volk, en dat het pompen van geld in fossiele bedrijven onverantwoord is, zeker gezien de klimaatcrisis die levens kost. Boeren worden als eersten getroffen door klimaatverandering, en de regering wordt verweten "Sinterklaas te spelen voor de fossiele industrie" terwijl er onvoldoende middelen zijn voor compensatie van slachtoffers van andere crises.
De rol van wetenschappers in het publieke debat
Discussies over de deelname van wetenschappers aan protesten, inclusief het dragen van toga's, onderstrepen de maatschappelijke rol van de wetenschapper. Universiteiten moedigen betrokkenheid bij urgente thema's aan, maar benadrukken dat sprekers niet namens de instelling spreken. Het dragen van een toga wordt gezien als een eigen keuze, gebaseerd op inhoudelijke affiniteit en expertise.
Wetenschappers voelen de plicht om de noodklok te luiden wanneer zij verontrustende data tegenkomen. Het nemen van een concreet standpunt over klimaatbeleid, zoals het stoppen van fossiele subsidies, wordt gezien als een logisch gevolg van hun onderzoek en expertise, in lijn met de bevindingen van het IPCC.
tags: #geleerden #protesteren #tegen #klimaatakkoord