Het vierde gebod, dat de Heer heeft ingesteld om elke week een speciale dag van rust te vieren, staat vaak in de belangstelling. Deze belangstelling is niet altijd positief; vaak wordt er gesproken over allerlei negatieve ervaringen met de zondag, een dag vol 'niet mogen' en 'moeten'. Het is echter jammer en verkeerd wanneer ons denken over het vierde gebod hier begint, omdat dit het denken en leven volgens dit gebod scheef trekt.
Vaak wordt er met afschuw gesproken over het vieren van de sabbat in het Oude Testament, met de gedachte dat dit geen leuke dag was, maar eerder een straf. Dit is vreemd, aangezien de Heer, die van Zijn volk houdt en Zijn kinderen het beste wil geven, Zijn volk juist een dag wil geven die vreugde en rust brengt, in plaats van een domper op het leven.
De wekelijkse rustdag is door de Heer gegeven om daarin rust en vreugde te vinden, een dag vol blijdschap waarop het niet nodig is dat we werken. De Heer zorgt voor ons als we zes dagen ons werk doen en de zevende dag rust nemen, zodat we geen slaven van ons werk zijn. Wanneer we de rust gebruiken om op Christus gericht te zijn, is de zondag als rustdag voor de gelovige een feestelijke dag, omdat men dan zo met de Schepper en Verlosser bezig mag zijn.
De Twee Redenen voor het Vierde Gebod
Elke zondag worden de tien geboden gehoord, die te vinden zijn in Exodus 20 en Deuteronomium 5. Hoewel de geboden niet letterlijk hetzelfde zijn, is het meest opvallende verschil de reden die bij het vierde gebod wordt gegeven. In Exodus wijst de Heilige Geest op de verbinding met de schepping. In Deuteronomium 5 wordt als reden genoemd dat de Heer Zijn volk uit Egypte gered heeft. Deze twee redenen hoeven niet tegen elkaar te worden afgewogen; de Heilige Geest geeft voor het gebod om op die ene dag in de week, die in het bijzonder Gods dag is, te rusten twee redenen.
De eerste reden ligt vast in Gods werk van schepping. De Geest wijst hier aan dat de rust op de sabbat bij deze wereld hoort vanaf de zevende scheppingsdag. Zonder dat dit betekent dat de mensen het altijd zo hebben gedaan, rustte God op de zevende dag van Zijn scheppingswerk en genoot daarvan. Dit betekent niet dat Hij dan niets doet; de HERE is niet werkloos en laat de klok van de geschiedenis niet zomaar gaan. Er is geen leegheid in Zijn bestaan. De HERE rust op de zevende dag van Zijn scheppingswerk en geniet daarvan.
Dit biedt een belangrijke les voor ons leven op zondag: de Heer wil dat wij rusten en genieten van wat Hij gedaan heeft, Zijn grote daden bewonderen. Het werk van het zorgen voor elkaar op deze dag moet doorgaan. De zondag is de dag die onze Schepper ons gegeven heeft om met wat buiten het noodzakelijke gebeurt te stoppen, om werkelijk met ons hart van Gods werk te genieten.
De Zondag als Feest en Vreugde
Wanneer men zich op de zondag richt op Christus, het horen van Zijn Woord in de kerkdiensten, en proeft hoe goed het is om bij Hem te horen als Vader, verlost van vijandschap tegen God, dan is de zondag echt een zegen. Het is een dag om te leren leven zoals de Schepper het bedoeld heeft. Het is dan geen 'moeten' in de zin van een verplichting, maar een vreugde om twee keer per zondag samen als Gods volk zo dicht bij Hem te zijn en te luisteren naar Zijn stem.
Het gaat er niet om wat men zelf in de kerkdienst kan doen, maar om het luisteren naar Zijn stem, het proeven van Zijn goedheid, nabijheid en grootheid. Het is een voorrecht dat men de tijd heeft om zo bij God en Verlosser te wezen. De Heer heeft deze ene dag in de week voor de rust apart gezet, erop wijzend dat Hij de sabbat heeft gezegend en geheiligd. Heiligen betekent dat de Heer deze dag apart heeft gezet en een bijzondere bestemming heeft gegeven.
Historische Context en Huidige Relevantie
Het is niet waar dat de rustdag pas in de woestijn werd ingesteld. De wekelijkse rustdag is Gods goede gebod dat ons vanaf het begin aan de hele mensheid is gegeven. Zelfs voordat de Heer de 10 geboden op de Sinaï uitsprak, lezen we in Exodus 16 over de sabbat in relatie tot het manna. Het volk rustte toen op de zevende dag.
In de 21e eeuw staan we voor vragen over hoe we dit gebod vormgeven in een land dat geen rekening houdt met Gods geboden, in een omgeving van de 24-uurs economie en waarin de zondag steeds meer een dag wordt zoals de andere dagen. De vragen zijn indringend en mogen niet worden uit de weg gegaan.
De Zondag als Dag van Verlossing en Belofte
De rustdag is ook bedoeld om te zien, horen, overdenken en vieren dat God de Schepper is, ook van ons eigen leven. In de strijd van Gods goede schepping, wanneer we niet in vol vertrouwen op de Heer willen blijven leven, raken we de echte rust en vrede kwijt. Het wordt een leven van zwoegen, vermoeidheid en teleurstelling.
Juist als we zelf de weg naar echte rust en vrede hebben geblokkeerd, komt de Schepper als Verlosser te hulp met Zijn belofte dat wie de redding bij Hem zoekt, de echte vrede voor altijd zal krijgen. Een van de belangrijkste momenten waarop de Heer laat zien dat Hij die belofte houdt, is de redding van het volk Israël uit Egypte.
Door de geschiedenis heen is het de Heer die Zijn volk redt uit de greep van de satan en hun zondige leven. Hij zorgt ervoor dat de weg naar Christus openblijft. Wanneer de Heer Jezus gekomen is, laat Hij zien dat Hij voor wie bij Hem schuilt, volle verlossing en redding verdient. Hij vergeeft zonden en laat zien dat de gevolgen van zonden uit het leven zullen verdwijnen, wat Hij demonstreert door zieken te genezen, blinden te laten zien en doden op te wekken.
Om dat te zien, te horen, te proeven en in liefde te overdenken, heeft God ons de rustdag gegeven. Wat hebben we die dag nodig! De zondag is niet bedoeld om van het een naar het ander te gaan, maar om met ons hart bezig te zijn met de dingen van de Heer, daarvoor de tijd te nemen.
"Maak Werk van Mij!"
Het vierde gebod kan worden samengevat als: "Maak werk van Mij!". Dit gaat over wat wij wél te doen hebben. Het effect van negatieve discussies rond dit gebod is dat we uit het oog verliezen dat het de moeite waard is om werk te maken van God en de Here Jezus. Als het vierde gebod inkrimpt tot 'op zondag moet je naar de kerk', is het moeilijk om duidelijk te maken dat het echt de moeite waard is om naar de kerk te gaan en samen werk te maken van God.
"Maak werk van Mij!" is waar het om gaat, en daardoor wordt het verschil tussen zondag en doordeweeks heel klein. Vroeger, toen de meeste mensen niet konden lezen, gebeurde het bijbel lezen door in de kerk te luisteren. Bidden, het zorgen voor armen en mensen met problemen, gebeurde ook in de kerk. Al die diensten stonden midden in het leven en wilden het hele leven van mensen stempelen.
Zondag 38 ziet dit alles als leven naar het vierde gebod, wat veel meer is dan een stukje zondagschristendom. Dit gebod raakt onze dagindeling, agenda en levensstijl. Het gaat erom hoe je je eigen leven wèl aan God wijdt. Het stoppen met werken was geen doel op zich, maar maakte ruimte voor waar het echt om ging: je leven wijden aan God.
De Zondag als Dag van Vreugde en Vieren
De sabbat was een teken van het verbond, om de Israëlieten erbij te bepalen dat ze niet afhankelijk waren van de natuur, maar in afhankelijkheid van God leefden. Op de sabbat werd gevierd dat Gód zorgt voor Zijn volk. Dit gebod gaat niet alleen over de zondag, maar over ons eigen bidden, de beslissingen die we nemen, waar we onze energie aan besteden, en hoe we God betrekken bij ons dagelijks leven.
Ons leven verraadt wat we werkelijk geloven van God. Net zoals een huwelijk waarin partners langs elkaar heen leven, de waarde van hun liefde laat zien, zo toont ons leven wat we van God geloven. De Heer zegt: "maak werk van Mij!" en wie zich op God richt, richt zich op degene die volmaakt liefheeft, creativiteit en energie geeft, nieuwe moed geeft om te leven en mensen geeft die van je houden.
Onze kerkdiensten staan in dit kader: samen vieren we wat we van God ontvangen hebben en krijgen. De bedoeling is dat deze diensten overlopen in ons leven van de week. Het gaat er niet om wat de dominee heeft gezegd, maar om hoe we ons eigen leven met God delen en elkaar bemoedigen. Dit leidt tot het besef dat het de moeite waard is om ons te verblijden in de Heer, om relaxt en onbezorgd te leven door ons leven met God te delen.
Nieuwtestamentische Vervulling van de Sabbat
De sabbat wordt vervuld in Gods koninkrijk, in de nieuwe wereld, de rust waarin wij bezig zijn binnen te gaan. Het gaat erom werk te maken van God zoals Hij werkelijk is, en op te letten waar Hij mee bezig is: Zijn nieuwe wereld. Het leven gaat door, het werk gaat door, maar verdriet, rouw en pijn gaan niet voorbij. Toch gaat ook werk, school en gezin niet voorbij.
Dit wordt als evangelie verkondigd: God Drieënig is werkelijk de moeite waard om werk van te maken. Wie dat doet, ervaart dat dit zo is. In het sacrament van de doop geeft God een teken en zegel van Zijn verbond, waarbij Hij zich aan ons verbindt. De rustdag is een ander teken van Gods verbond, dat ons elke week opnieuw laat zien dat we de week niet beginnen op eigen kracht, maar vanuit verbondenheid met God.
De Zondag als Bron van Inspiratie
Hoe vier je de zondag goed? Het is geen dag waarop van alles niet mag, maar een dag waarop we vooral Zijn rust mogen ervaren. Het doel van de zondag is niet alleen voor onszelf om te ontvangen, maar het is een dag van de Heer. Het is de dag waarop we moeten stoppen met alles wat ons leven bepaalt en ons zelf moet bewijzen, zoals werk, huiswerk en taken.
De zondag is de dag om te leren dat alles begint bij ontvankelijkheid. We mogen het licht ontvangen, dat staat voor Gods nieuwe begin. De zondag is de dag waarop we telkens opnieuw moeten leren dat we alleen kunnen leven van het licht van Gods genade in Christus. De zondag is er voor ons, om te rusten zoals God dat deed.
Het vierde gebod is een gebod van God en moet daarom een goed gebod zijn. De Heer vraagt ons hart, ook op zondag. Hij wil ons leren ontdekken dat alles begint bij de rust die Hij geeft en dat we alleen bij het licht van de genade werkelijk op adem kunnen komen. De kerkdiensten vormen een onmisbaar onderdeel van de zondag als heilige dag. Hier wordt vergeving uitgedeeld en gedeeld, en wordt de Geest aan het werk gezet.
De zondag is de dag bij uitstek om te vieren dat er genade is, vergeving van zonden voor ieder die ze oprecht belijdt. Elke zondag opnieuw krijgen we de kans om onze zonden onder ogen te zien, ze te belijden en er mee te breken. De zondag is een bron van inspiratie, een dag van licht, een dag van omgaan met Christus.