De Christelijk Gereformeerde Kerk aan de Lijnbaan in Aalsmeer viert dit jaar haar 100-jarig bestaan. De officiële oprichting van de gemeente vond plaats op 3 juni 1919, toen besloten werd tot aansluiting bij de landelijke Christelijke Gereformeerde Kerken. In de periode voorafgaand aan 1919 waren er in Aalsmeer al diverse groeperingen gereformeerden actief, bekend onder namen als de Afgescheidenen, Kruisgezinden of Independenten.
In de beginjaren telde de gemeente minder dan 100 leden. In 1920-1922 lag het ledental nog onder de 100, maar in 1929 groeide dit aantal tot 213 leden. Deze groei zette door tot 304 leden in 1936. In datzelfde jaar werd het huidige kerkgebouw, de Lijnbaankerk, in gebruik genomen. Daarvoor kerkte men in een zogenaamde 'klompenschuur', die zich destijds bevond ter hoogte van Zijdstraat 23, tegenover korenmolen De Leeuw.
Na de Tweede Wereldoorlog bleef de gemeente groeien: 403 leden in 1950, 514 in 1963. Een hoogtepunt werd bereikt in 1994 met 688 leden, hoewel dit aantal mede de leden van de later zelfstandig geworden wijkgemeente in Hoofddorp omvatte. De Lijnbaankerk wordt in 2019, als 100-jarige, nog steeds beschouwd als een levendige en eigentijdse christelijke geloofsgemeenschap, geworteld in de gereformeerde traditie. De gemeente streeft ernaar mensen, zowel binnen als buiten de kerk, Gods liefde en gemeenschap te laten ervaren en elkaar te dienen.
Ontstaan en Ontwikkeling van de Christelijke Gereformeerde Kerk
De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) zijn voortgekomen uit de Afscheiding van 1834. Destijds maakten diverse gereformeerden zich los van de Nederlandse Hervormde Kerk. Op 13 oktober 1834 werd in het Groningse Ulrum de Acte van Afscheiding of Wederkeer getekend, waarmee men aangaf terug te keren naar de gereformeerde leer. Binnen een jaar telde deze beweging landelijk zo'n 20.000 leden.
Door externe druk en interne meningsverschillen splitste de groep zich in tweeën: de Christelijke Afgescheiden Gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis. Na de troonsbestijging van Willem II in 1840 namen de vervolgingen van gereformeerden buiten de hervormde kerk grotendeels af. In 1869 vond een belangrijke hereniging plaats tussen de christelijk afgescheidenen en de meeste kruisgemeenten, wat leidde tot de oprichting van de Christelijke Gereformeerde Kerk.
In 1886 scheidde zich opnieuw een groep gereformeerden af van de Hervormde Kerk, onder leiding van Abraham Kuyper. Dit resulteerde in de vorming van de Nederduitse Gereformeerde Kerken. Op 17 juli 1892 fuseerden de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Nederduitse Gereformeerde Kerken tot de Gereformeerde Kerken in Nederland. Drie gemeenten - in Teuge, Zierikzee en Noordeloos - kozen er echter voor om niet deel te nemen aan deze fusie en de Christelijke Gereformeerde Kerk voort te zetten.
De drie voornaamste woordvoerders tegen de fusie van 1892 waren de predikanten F. P. L.C. van Lingen en J. Wisse Czn. Op 1 januari 1893 telde de doorstartende Christelijke Gereformeerde Kerk negen gemeenten. In 1894 werd besloten tot de oprichting van een Theologische School, die op 11 september 1894 in Den Haag werd geopend. Tussen 1899 en 1919 was de opleiding gevestigd in Rijswijk, waarna deze definitief naar Apeldoorn verhuisde.
Theologische Stromingen en Ontwikkelingen
Na 1892 profileerde de Christelijke Gereformeerde Kerk zich overwegend als bevindelijk-gereformeerd. Predikant F. Van Lingen legde de nadruk op wedergeboorte en bekering, wat hem er niet van weerhield de wetenschap te waarderen, mits deze niet in strijd was met de Schrift. Later verschoof het accent naar de rechtvaardiging door het geloof, mede onder invloed van een 'Calvijn-revival'.
De christelijk-gereformeerden hadden een sterk verlangen om alle gereformeerden te verenigen die trouw wilden leven aan de Bijbel en de gereformeerde belijdenisgeschriften. In 1909 was er aandacht voor het in 1907 ontstane kerkverband van de Gereformeerde Gemeenten, maar de conclusie was dat 'de tijd voor vereniging nog niet rijp was'. De Gereformeerde Gemeenten stonden gereserveerd tegenover de CGK en verweet hen 'gebrek aan beginsel'.
De contacten tussen de CGK en de Gereformeerde Gemeenten verliepen stroef. In 1919 concludeerde de CGK-synode dat de Gereformeerde Gemeenten 'met ons op één wortel des geloofs' stonden en 'kentekenen van de ware kerk' vertoonden. De contacten werden echter afgebroken in 1928, naar aanleiding van de drieverbondenleer. Aanleiding hiervoor was een catechisatieboekje van de christelijk gereformeerde predikant J. Jongeleen, waarin het genadeverbond volgens sommigen te 'conditioneel' werd voorgesteld.
Tijdens de jaren dertig en veertig sloten diverse voorgangers met een bevindelijk-gereformeerde achtergrond zich aan bij het kerkverband. Na de Tweede Wereldoorlog speelde de invloed van theoloog J.G. Woelderink een rol, die zich afzette tegen zowel de Gereformeerde Kerken in Nederland als de Gereformeerde Gemeenten. Hij benadrukte het verbond en het geloof als noodzakelijke reactie daarop.
De theologische ontwikkelingen binnen de CGK leidden tot diverse stromingen. Professor B. J. Oosterhoff werd gezien als een vertegenwoordiger van een nieuwe generatie, wiens publicaties bezwaren opriepen bij de rechterflank van het kerkverband. Hij introduceerde termen als 'herinterpretatie' en 'actualisering van teksten'. Sommigen beschouwden zijn stellingen, met name ten aanzien van Genesis en de Brieven van Paulus, als te vergaand. Oosterhoff en zijn collega J. P. Versteeg werden beschouwd als voorlopers van een meer progressieve stroming binnen de CGK.
Professor J. van Genderen keerde zich in 1951 tegen de opvattingen van Woelderink over de verkiezing. Hij waarschuwde voor een abstracte predestinatieleer die het evangelie niet voluit laat doorklinken en voor de tirannie van het systeem. Van Genderen benadrukte de noodzaak om te luisteren naar de Schrift en de gemeente niet te schaden met onverantwoorde beschouwingen.
Kerkdiensten en Sacramenten
De meeste Christelijke Gereformeerde Kerken houden op zondag twee kerkdiensten, waarin de Bijbel centraal staat en door een voorganger wordt uitgelegd. De invulling van de kerkdienst en de Bijbeluitleg kan variëren, afhankelijk van de plaatselijke kerk en de stroming daarbinnen, variërend van modern orthodox-gereformeerd tot meer behoudend bevindelijk-gereformeerd.
Net als in andere gereformeerde kerkverbanden kent de CGK twee sacramenten: de Heilige Doop en het Heilig Avondmaal. De CGK bevinden zich qua theologische positie op een kruispunt tussen de Nederlandse Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Gemeenten.
Het kerkverband heeft een eigen Theologische Universiteit (TUA), is actief in de kerkelijke zending en onderhoudt internationale contacten met kerken van gereformeerde signatuur. De naam van het kerkverband verwijst naar de basis van de christelijke en gereformeerde belijdenissen: de Apostolische Geloofsbelijdenis, de Geloofsbelijdenis van Nicea, de Geloofsbelijdenis van Athanasius en de Drie Formulieren van Enigheid.
De Gereformeerde Kerk in Aalsmeer: Een Historisch Overzicht
De Gereformeerde Kerk in Aalsmeer werd op 1 oktober 1906 geïnstitueerd, voortgekomen uit de Gereformeerde Kerk te Haarlemmermeer-Oostzijde. Eerder waren er al Afgescheidenen in Aalsmeer actief. Op 2 februari 1838 leidde ds. H.P. Scholte, een van de eerste Afgescheiden predikanten, een doopdienst in Aalsmeer, die echter werd verstoord door de plaatselijke vrederechter.
In 1847 liep de gemeente van Aalsmeer kennelijk op haar eind, met verhuizingen naar Amsterdam en elders. Echter, in 1852 nam het aantal Afgescheidenen in Aalsmeer weer toe door de drooglegging van de Haarlemmermeer, wat werk bood aan immigranten uit gebieden waar de Afscheiding sterk geworteld was.
De gereformeerden van Aalsmeer behoorden officieel tot de kerken van Haarlemmermeer-Oostzijde of Amstelveen. De afstand tot beide kerken werd echter als te groot ervaren. Daarom vroeg br. D. Deddens in 1902 aan de kerkenraad van Haarlemmermeer-Oostzijde om een lokaal in Aalsmeer te bouwen of te huren voor eigen diensten. Er bestond in Aalsmeer een 'Vereeniging van Gereformeerden / Independenten', maar zij voelden niets voor samenwerking.
Op 11 december 1905 kwamen elf mannen bij elkaar in de woning van Deddens om te praten over een eigen kerkgebouw. In april 1906 werd een geschikt stuk grond gevonden aan het einde van de Dorpsstraat. Met behulp van een bestek en tekening van de kerk van Vreeswijk werd de bouw gerealiseerd. Op 13 juni 1906 vond de aanbesteding plaats, met een laagste inschrijving van bijna fl. 7.700. Op 30 september 1906 werd de eerste dienst gehouden door consulent ds. B. van Schelven uit Amsterdam.
Op 20 september 1906 waren al ambtsdragers gekozen: ouderlingen Jac. Groeneveld en Th. Cazemier, en diakenen J.J. Heil, J. Pik en J.D. Deddens. Op 30 september 1906 werden zij door ds. Van Schelven in het ambt bevestigd, waarmee De Gereformeerde Kerk te Aalsmeer officieel was geïnstitueerd. De predikant adviseerde tevens tot oprichting van een jongelingsvereniging en zondagsschool.
De Dorpskerk: Een Lange Geschiedenis
De Dorpskerk in Aalsmeer heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de 16e eeuw. Het gebouw, vermoedelijk in gedeelten gebouwd, werd voltooid in 1549 en beschikte over een hoge spitse toren. De kerk werd oorspronkelijk gebouwd in opdracht van de Rooms-Katholieke kerk als een driebeukige kerk in laat-gotische stijl, genaamd de St. Petrus en Pauluskerk.
Na de overgang naar het protestantisme werd de kerk de Gereformeerde Kerk genoemd. Tot 1816 stond deze bekend als de Dorpskerk, waarna Koning Willem I de naam veranderde in Nederlandse Hervormde Kerk vanwege kerkelijk verval en de instelling van de Synode.
De eerste predikant werd in 1586 beroepen. In de 17e eeuw werd de kerk vergroot en in 1918 werd de gaanderij geplaatst, wat het aantal zitplaatsen uitbreidde tot 650. Tot 1828 werden mensen begraven in de kerk. Vanaf 1828 vond de begrafenis buiten de kerk plaats, op gescheiden gereformeerde en mennonietenkerkhoven.
De kerk had vroeger geen verwarming; de traditionele 'vuurtesten' werden door de koster verzorgd. In 1927 werd het voorportaal bij de hoofdingang aan de Dorpsstraat gebouwd. In 1949 vond een gedeeltelijke restauratie plaats, waarbij het doophek om de kansel werd verwijderd.
De laatste grote restauratie in de 20e eeuw vond plaats op 7 oktober 1977, mede dankzij de inzet van vele gemeenteleden. In de 19e eeuw werd de spits van de toren verwijderd en in 1868 werd de huidige toren gebouwd, die 35 meter hoog is.
Het orgel van de Dorpskerk werd in 1868 gebouwd door firma Knipscheer. Het werd in 1968 gerestaureerd. De negen koperen kaarskronen werden verkocht om de eerste termijn van het orgel te betalen; later kwamen er petroleumlampen en uiteindelijk elektrische verlichting. Sinds 1966 hangen er weer koperen kronen.
Verenigingsleven en Kerkelijke Ontwikkelingen
Het verenigingsleven binnen de gereformeerde gemeenschap in Aalsmeer was divers. In 1936 werd de mannenvereniging 'Augustinus' opgericht, gericht op diepgaand onderzoek naar de gereformeerde belijdenis door studie en discussie. In 1952 volgde de Vrouwenvereniging 'Wees een Zegen', met Bijbelstudie en maatschappelijke onderwerpen als gespreksonderwerpen.
Het jeugdwerk was omvangrijk, met jongelingsverenigingen als 'Gideon', 'Calvijn' en 'Met Woord en Daad', evenals jeugdclubs. In 1975 bleek de samenwerking met de hervormde kerkenraad positief, met voorstellen voor gezamenlijk evangelisatiewerk, kanselruil en deelname aan elkaars vergaderingen.
De jaren '60 waren roerige tijden, met maatschappelijke onrust die ook de kerken raakte. Er ontstond verdeeldheid over de rol van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en de visie op de Bijbel van dr. H. Kuitert en dr. H. M. Kuitert.
In 1977 werd besloten tot pastorale samenwerking met de hervormde gemeente van Aalsmeer, met het oog op mogelijke gezamenlijke bouw van een kerkelijk centrum. Uiteindelijk werden diensten gehouden in het Dorpshuis, wat leidde tot de vorming van de Protestantse Gemeente Kudelstaart in 1994, wat leden kostte voor beide Aalsmeerder gemeenten.
Diverse predikanten dienden de Gereformeerde Kerk te Aalsmeer in de latere 20e eeuw, waaronder ds. P. Verschoor, ds. D.J. de Lange, ds. W.J.A.P. Stolk en ds. mw. A. Schrage-Buitenbos.
Het orgelprobleem werd opgelost met de aanschaf van een instrument van de gesloten gereformeerde Westerkerk in Groningen. Er waren eerdere contacten met de Nederlandse Hervormde Gemeente, met name over de samenwerking in Kudelstaart en de bouw van een gezamenlijk kerkelijk centrum. In 1980 werd een Commissie Hervormd-Gereformeerd ingesteld.
De contacten met de hervormden werden in de vroege jaren '90 stilgelegd, mede door verschillen in visie op kerkelijke eenheid en prediking ('te weinig zonde en genade'). Uiteindelijk fuseerden de Gereformeerde Kerk en de Nederlandse Hervormde Kerk tot de Open Hofkerk, onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).
De Lijnbaankerk Vandaag
De Lijnbaankerk is een eigentijdse christelijke geloofsgemeenschap die zich inzet om mensen God en elkaar te laten ontmoeten, dienen en liefhebben. Elke zondag om 10.00 uur is er een dienst voor jong en oud. In samenwerking met andere kerken en geloofsgemeenschappen in Aalsmeer wordt geprobeerd relevant te zijn voor de samenleving, bijvoorbeeld door hulp bij de integratie van vluchtelingen. De jaarlijkse buurt-barbecue van Dorpshaven wordt mede mogelijk gemaakt door de kerk door het leveren van elektriciteit en toiletvoorzieningen.
Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan werd een feestweekend georganiseerd op 22 en 23 juni. Op zaterdagmiddag was er koffie, thee en een buffet, met een verrassing voor de kinderen. Op zondag werd een feestelijke dienst gehouden met dominee André Jansen, voormalig voorganger van 2000 tot 2010. De dienst, die om 9.45 uur begon, was voorbereid door alle generaties. Na de dienst volgde een bijeenkomst met een 'Heel Lijnbaan bakt'-wedstrijd, waarbij een deskundige jury creatieve baksels beoordeelde.
tags: #gereformeerde #kerk #aalsmeer