De geschiedenis van de protestantse kerk in Oisterwijk, later bekend als het Lodewijkskerkje, is nauw verbonden met de politieke en religieuze ontwikkelingen in Nederland. De eerste vermelding van een protestantse kerk in Oisterwijk dateert uit de notulen van de Dordtse synode van 1578. Destijds vormde Oosterwyck, zoals de plaats toen nog geschreven werd, samen met Den Bosch, Eindhoven, Tilburg en Hilvarenbeek een classis.
In 1633 kreeg de protestantse gemeente meer vorm met de installatie van de eerste dominee, Ds. Carolus Gortzenius. Echter, tijdens de 80-jarige oorlog werd de dominee verraden aan de Spanjaarden en gevangengezet, waarna hij niet meer terugkeerde naar Oisterwijk. Vanaf de Vrede van Munster, die een einde maakte aan de oorlog, had Oisterwijk echter steeds een dominee.
De Nederduitsch Gereformeerde Kerk werd destijds als staatskerk aangemerkt, waardoor andere kerkgenootschappen niet werden toegestaan. Katholieken waren aangewezen op schuurkerken. Pas aan het einde van de 18e eeuw, met de komst van de Fransen en de principes van de Franse Revolutie, mochten katholieken hun geloof weer openlijk uitoefenen. Dit leidde ertoe dat de Sint-Petrus'-Bandenkerk, die oorspronkelijk katholiek was, teruggegeven moest worden aan de katholieken.
De Stichting van het Lodewijkskerkje
De beslissing om een nieuwe kerk voor de protestanten te bouwen, vloeide voort uit deze verandering. Op 4 mei 1809 besloot Koning Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer Napoleon en koning van Holland sinds 1806, om een nieuwe kerk te laten bouwen voor de protestantse gemeenschap van Oisterwijk. Hij schonk hiervoor 7.000 gulden aan de gemeenschap.
Het ontwerp van de kerk was afkomstig van de Waalwijkse architect en timmerman Van Heijst. De bouw werd uitgevoerd door Augustinus de Bresser en Willem van der Loo uit Tilburg. Het kerkje werd gebouwd in een neoclassicistische stijl en kenmerkt zich als een zaalkerkje, gedekt door een leien schilddak met een dakruiter in het midden. De kerk is voorzien van rondboogvensters en in de gevels zijn geblokte pilasters aangebracht.
Op 2 september 1810 werd de nieuwe kerk feestelijk geopend. Dominee Cornelis van Strijen preekte tijdens de opening uit Zacharia 4 vers 10: "want wie veracht de dag der kleine dingen". Architect Van Heijst, die ook de Protestantse Kerk te Hilvarenbeek had ontworpen, leverde een ontwerp voor een eenvoudige zaalkerk van 50 voet lang en 27 voet breed. De bouw nam slechts zes maanden in beslag.
In 1830 werd de consistorie, de ruimte waar de kerkenraad bijeenkomt, naast de kerk gebouwd. De eikenhouten preekstoel in de kerk dateert van 1770.
Samenvoeging en Restauraties
De Nederduitsch Gereformeerde Kerk ging later over in de Hervormde Kerk, terwijl de Gereformeerden een eigen weg kozen. Eind 20e eeuw begon het Samen op Weg-proces, wat leidde tot steeds meer samenwerking tussen de hervormden en gereformeerden. In 2006 fuseerden de Nederlandse Hervormde Gemeente van Oisterwijk met de Gereformeerde Kerk van Oisterwijk tot de Protestantse gemeente Oisterwijk, die onderdeel is van de Protestantse Kerk Nederland (PKN).
De kerk, die inmiddels de status van Rijksmonument heeft, is door de jaren heen diverse keren gerestaureerd. In de Tweede Wereldoorlog raakte het gebouw zwaar beschadigd, maar werd daarna hersteld. In 1973 onderging de kerk een grondige restauratie, en in 2013 werd het gebouw aangepast aan de eisen van de 21e eeuw.
De Gereformeerde Kerk van Oisterwijk zelf bouwde in 1930 een bescheiden kerkje aan de Kievitslaan, ontworpen door H. van der Schaar. Dit kerkje werd in 2004 afgestoten en in 2007 gesloopt om plaats te maken voor woningen. Vanaf omstreeks 1980 kwam het gereformeerde kerkje steeds minder intensief in gebruik.
De Sint-Petruskerk
Naast de geschiedenis van de protestantse kerken, is ook de Sint-Petruskerk van belang voor het religieuze leven in Oisterwijk. De Petrusparochie is de oudste geloofsgemeenschap van Oisterwijk. De huidige kerk aan de Kerkstraat werd gebouwd in 1895-1897, naar een ontwerp van Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum in Amsterdam. De toren van de kerk is 67,5 meter hoog en herbergt een carillon met 42 klokken.
De Sint-Petruskerk is genoemd naar de apostel Petrus, die volgens de Bijbel gevangen werd genomen en door een engel werd bevrijd. De kerk zelf wordt ook wel aangeduid met de naam 'Petrus' Gevangenis'.
De kerkelijke gemeenschap van Oisterwijk heeft een rijke historie. De Maria Vreugderijckekapel, hoewel de oorspronkelijke kapel gesloopt is, herinnert aan de middeleeuwse verering van een Mariabeeld waaraan wonderen werden toegeschreven.
Op 27 mei 1998 brandde de centrale toren van de Sint-Petruskerk uit, maar het gebouw werd hersteld. De kerk stond centraal in het godsdienstige leven, met pastoors als Van Kemenade die vele jaren de heilige mis verzorgden, ondersteund door kapelaans.
Bronnen: J. van Oudheusden, Erfgoed van de Brabanders. Verleden met een toekomst; K. Welmers, Een eeuwenoude protestantse kerk in Oisterwijk; Rijksdienst voor cultureel erfgoed.
tags: #gereformeerde #kerk #oisterwijk