Geschiedenis van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Roodeschool

De Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Roodeschool, gelegen in de provincie Groningen, heeft een rijke en complexe geschiedenis die nauw verweven is met de ontwikkeling van het dorp zelf. Roodeschool, oorspronkelijk een dijkdorp ontstaan in de loop van de 17e eeuw, heeft door de eeuwen heen diverse veranderingen ondergaan, van de aanleg van dijken en de groei van de bevolking tot de ontwikkeling van infrastructuur en religieuze gemeenschappen.

Ontstaan en Vroege Ontwikkeling van Roodeschool

Het gebied waar Roodeschool nu ligt, was oorspronkelijk kwelderland. De eerste tekenen van menselijke activiteit dateren van 1556, toen een stuk land aan de "Hoeyweg" werd verkocht. Dit land grensde aan de "Gemene Wech", waarschijnlijk de latere Hooilandseweg, en de omliggende landerijen waren reeds in gebruik. Hoewel we niet zeker weten of er in die tijd al mensen woonden, was het land verdeeld en in gebruik.

De regio werd getroffen door oorlogen, met name de strijd tegen Spanje die tot 1594 duurde. Na deze periode kwam de bedijking van de gronden achter de noorderdijken ter sprake. In 1626 brachten de eigenerfden uit Bierum en Pieterburen hun belang naar voren, wat leidde tot de aanstelling van een commissie en landmeter Johan Sems om het gebied in kaart te brengen. De kaart van Sems uit 1631 toonde de Hooilandseweg met aan beide zijden huisjes en "dobben" (kolken gebruikt als drenkplaats).

De indijkingsplannen bleven aanvankelijk onuitgevoerd, maar in 1641 begonnen de belanghebbenden zelf met het aanleggen van zomerkaden. Tussen 1651 en 1655 werd een kadijk aangelegd. De bevolking nam in de loop van de 17e eeuw sterk toe. In 1672 werd een commissie benoemd om een plaats voor een kerkhof en schoolmeesterswoning te zoeken. In 1684 werd Pieter Harms benoemd tot eerste schoolmeester van "Buitendijks", het latere Roodeschool. In 1675 werd er een korenmolen gebouwd, wat bijdroeg aan de gestage groei van het dorp, hoewel er nog geen kerk was.

Religieuze Ontwikkelingen en de Komst van de Kerken

Hoewel Roodeschool aanvankelijk geen eigen kerk had, groeide de behoefte aan religieuze voorzieningen. In het midden van de 18e eeuw ontstond er een afgescheiden kerkje in Roodeschool, een bescheiden gebouw op de plek van het huidige Hooilandseweg 14. Vanaf 1854 werd hier om de andere zondag gepredikt door Ds. J. Mekkes uit Uithuizermeeden. De groeiende afgescheiden gemeenschap leidde in 1874 tot de stichting van de "Christelijke Gereformeerde Gemeente te Uithuizermeeden Oostelijk Gedeelte".

De ontwikkeling van de "Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt)" in Nederland had ook invloed op Roodeschool. In 1871 stichtten de afgescheidenen een kerk aan de Hooilandseweg 82, waaraan later een pastorie en een school werden toegevoegd. Een nieuwe gereformeerde kerk, gebouwd in 1950 op nummer 75, kenmerkte zich door een traditionalistisch ontwerp in de trant van de Delftse School.

De huidige Nederlands Gereformeerde Kerk van Roodeschool is een jonge gemeente met ongeveer 291 leden (oktober 2022), waarvan circa 50% jonger is dan 25 jaar. De gemeenteleden wonen voornamelijk in Roodeschool en omgeving. Wat hen bindt is het geloof in God, en men tracht dagelijks te leven zoals Hij dat wenst. De ontmoetingen in de kerk op zondagen en andere dagen van de week staan in het teken van het vieren van de kennis van God en het samen nadenken over de betekenis daarvan.

Veranderingen in het Dorp en de Hedendaagse Situatie

Roodeschool heeft in de loop der tijd aanzienlijke veranderingen ondergaan. De spoorverbinding met Groningen, geopend in 1893, maakte Roodeschool tot het noordelijkste station van Nederland tot 2018, met de opening van Station Eemshaven. Het dorp kreeg het karakter van een wegdorp door de toenemende lintbebouwing, wat echter ook leidt tot veel (zwaar) verkeer op de Hooilandseweg (N363).

Veel is er verloren gegaan: de bakker aan de Trompstraat, hotel-café Berg Valvaria (later Golden Garden), en de school met de rode dakpannen waarnaar het dorp is vernoemd. Desondanks kent Roodeschool nog steeds een basisschool, drie kerken, een dorpshuis en een huisarts. De gezinsgroottes zijn kleiner geworden, en net als op veel andere plattelandsgebieden, kampt Roodeschool met ontvolking, waarbij jongeren na hun studie niet meer terugkeren.

Het voormalige woonhuis met bakkerij en winkel uit 1934, ontworpen door Geert Wierenga in de stijl van de Amsterdamse School, is het enige rijksmonument in Roodeschool. Het pand aan de M.H. Trompstraat heeft een samengesteld dak en is deels onderkelderd. Daarnaast is er een gemeentelijk monument: het Groninger dwarshuis met eclectische stijlelementen aan de Hooilandseweg 21, ontworpen door Oeds de Leeuw Wieland.

De lintbebouwing in Roodeschool varieert van arbeidershuisjes uit circa 1900 tot villa's in vernieuwingsstijl en burgerhuizen met expressionistische kenmerken uit de jaren dertig. Opvallend zijn enkele bedrijfsgebouwen uit die tijd, zoals een garage en een winkel. De voormalige bakkerij in de Trompstraat wordt beschouwd als het fraaiste expressionistische pand. Ook boerderijen zijn aanwezig, waaronder die op nummer 18, nu het onderkomen van het dorpshuis en Steunstee.

Roodeschool, met ongeveer 1100 inwoners, behoorde tot 1979 tot de gemeente Uithuizermeeden en maakt nu deel uit van de gemeente Het Hogeland. De geschiedenis van het dorp, van dijkdorp tot een gemeenschap die te maken heeft met moderne uitdagingen, weerspiegelt de bredere ontwikkelingen in het Groningerland.

Historische Context en Vergelijkingen met Andere Kerken

De tekst bevat diverse verwijzingen naar kerkelijke aangelegenheden die een bredere context bieden voor de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Roodeschool. Zo wordt de sluiting van de Noorderkerk in Leeuwarden in 1964 genoemd, en de discussie binnen kerkeraden over de stijlloosheid in de kerk en de "verproletarisering" van kleding. Ook de aanvangstijd van kerkdiensten en de implicaties daarvan voor kinderopvang en recreatie komen aan bod.

Er is sprake van fondsenwerving voor kerkorgels, zoals de actie van leerlingen van een Rooms-Katholieke ULO-school te Roermond voor het kerkorgelfonds van de gereformeerde kerk daar. De pastoriebouw en de financiële afhandeling daarvan in Ten Boer worden ook genoemd, evenals de reorganisatie van het evangelisatieblad "Witte Velden" na 32 jaar te hebben bestaan.

Een belangrijk historisch conflict dat wordt belicht, is de schorsing van ds. A. van der Ziel door zijn kerkeraad in Groningen. Dit leidde tot een conflict dat resulteerde in de vorming van de "Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt, buiten verband)", later de Nederlands Gereformeerde Kerken. De tekst benadrukt de historische lessen uit de Doleantie en de Afscheiding, waarbij de angst voor het ontstaan van nieuwe kerken en processen om kerkgebouwen wordt geuit.

Verder wordt de bouw van een nieuwe kerk in het Wilgenplaskwartier in Rotterdam beschreven, evenals de restauratie en uitbreiding van het orgel in de Zuiderkerk te Assen. De nalatenschap van wijlen de heer C. Leeflang, die een aanzienlijk bedrag naliet aan de Gereformeerde Kerken, de zending, de diaconie en de Theologische Hogeschool in Kampen, illustreert de financiële betrokkenheid bij de kerkelijke gemeenschap.

tags: #gereformeerde #kerk #vrijgemaakt #roodeschool