Het Gereformeerd Kerkboek: een overzicht

Het Gereformeerd Kerkboek is het nieuwe kerkboek voor de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Dit boek bestaat uit twee onderdelen: een liedboek en een dienstboek. In het eerste deel staan de liederen, bestaande uit getoonzette psalmen en gezangen. Het tweede deel bevat orden van dienst, gebedsteksten, liturgische formulieren en belijdenisgeschriften. Tevens is de geheel vernieuwde kerkorde opgenomen.

De opdracht tot de totstandkoming van deze bundel werd gegeven door de generale synode van Ede in 2014. Dit was een logische en definitieve stap na een lang voortraject dat aan het einde van de vorige eeuw begon. Het eerste Gereformeerd Kerkboek verscheen in 1986. Vrij snel daarna, in 1993, benoemde de generale synode van Ommen een studiedeputaatschap Eredienst. Dit deputaatschap kreeg de taak om te onderzoeken of het wenselijk en mogelijk was de orden van dienst, liturgische formulieren en de gezangbundel uit te breiden. Als tussenstap verscheen in 2006 een bijgewerkte uitgave van het Gereformeerd Kerkboek.

Het Gereformeerd Kerkboek dient als aanvulling op het Liedboek. Liederen die reeds in het Liedboek staan, zijn dan ook (op een enkele uitzondering na) niet meer opgenomen in het Gereformeerd Kerkboek. Dit principe van aanvulling en het vermijden van dubbelingen geldt ook voor de psalmen; de psalmen in het Gereformeerd Kerkboek zijn gelijk aan de versie van 2006. Psalmen die bewerkt zijn tot een lied, zijn opgenomen met een toevoeging 'a', 'b', etc. De overige liederen zijn niet meer afzonderlijk genummerd als 'gezangen', maar doorgaand genummerd na het berijmde psalter.

Ontwikkeling en Uitgaven

De bundel Gereformeerd Kerkboek is in 1975 voor het eerst verschenen als proefbundel. In 1986 kwam de definitieve versie uit. In 2006 verscheen een herziene editie, met een forse uitbreiding van het aantal gezangen. In 2017 verscheen een herziene versie, het Gereformeerd Kerkboek 2017.

De Generale Synode van Harderwijk sprak in 2011 uit dat bij de samenstelling van het nieuwe Gereformeerde Kerkboek rekening gehouden moest worden met het feit dat veel van de gezangen uit het bestaande kerkboek breed gewaardeerd worden. In hun eerste rapport (september 2013) aan de Generale Synode van Ede gaven Deputaten Liturgie en Kerkmuziek aan: “Voor het onderdeel gezangen is het uitgangspunt dat die uit de laatste editie van het Gereformeerd Kerkboek (2006) een plaats krijgen in het nieuwe kerkboek, tenzij ze (eventueel in een andere berijming of vertaling) in het Liedboek 2013 zijn opgenomen.” In hun aanvullend rapport (december 2013) werd vermeld dat “een groot aantal gezangen” meegaat en dat slechts “enkele oude gereformeerde gezangen” zijn weggelaten.

De Generale Synode van Ede besloot in 2014 om versneld tot vaststelling van de inhoud over te gaan. Hierdoor is het nieuwe Gereformeerde Kerkboek in het voorjaar van 2016 uitgekomen. De definitieve goedkeuring van de inhoud vond plaats op de landelijke synode van 2017.

Structuur en Inhoud

Het Gereformeerd Kerkboek is niet bedoeld als een zelfstandige bundel, maar als een aanvulling op het Liedboek. Het bevat liederen die kenmerkend zijn voor de identiteit van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Dit betekent dat de bundel niet volledig is; liederen die al in het Liedboek staan, zijn hier niet opnieuw opgenomen, zelfs niet als het om een andere vertaling ging. Als een bepaalde inhoud in het Liedboek te vinden is, dan wordt dat in dit Gereformeerd Kerkboek niet herhaald. Wel zijn er liederen opgenomen die nauw verbonden zijn met de eigen spiritualiteit en het eigen belijden van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt. Dat geldt voor een aantal vertrouwde liederen, die in enkele gevallen speciaal voor deze bundel hertaald of taalkundig herzien zijn.

Alles bij elkaar bevat de bundel 108 gezangen. Ze zijn ingedeeld volgens dezelfde rubricering als die in het Liedboek is gebruikt, hoewel niet alle rubrieken vertegenwoordigd zijn.

Liederen en hun herkomst

De bundel bevat diverse liederen, met vermelding van hun oorsprong en soms de dichter en componist. Enkele voorbeelden:

• Gezang 71 (a): "Zingt Jubilate 712 (a)". Dit lied, "Jezus, wand'lend langs de wegen", is van Muus Jacobse met muziek van Jaap Geraedts. Een andere melodie is in gebruik van de Intermonasteriële Werkgroep voor Liturgie. De tekst ontstond omstreeks 1958 op de Pietersberg te Oosterbeek en behandelt het evangelieverhaal van de tien melaatsen.
• Liederen op teksten van Ria Borkent, zoals "Loof God! Mijn ziel en zinnen" (26), "Oog in oog met Gods heerlijkheid" (24), "Vijf broden, welgeteld" (42), "Mijn reizen stonden niet al op de kaart" (50).
• Nieuwe liederen voor de gemeente op teksten van onder andere Martin de Geus, Andries Govaart, René van Loenen, Hans Mudde, Huub Oosterhuis, André F. Troost, Jan Visser, Sytze de Vries en Jaap Zijlstra.

Sommige liederen zijn hertaald of taalkundig herzien voor deze bundel. Bijvoorbeeld, lied 172 uit de editie van 2006, "Als het lam wordt gegeten", is ook opgenomen in de bundel met de tekst "Wees mijn brood en mijn beker".

Selectie en Verwijdering van Gezangen

De keuze voor de inhoud van het nieuwe Gereformeerd Kerkboek leidde tot discussie. In juni 2014 bleek dat een aanzienlijk aantal geliefde kerkliederen niet zou terugkeren in de nieuwe bundel. Volgens Deputaten Liturgie en Kerkmuziek mankeerde er bij deze liederen te veel aan qua melodie of taalgebruik om ze een volwaardige plek in de kerkdienst te geven. De synode ging hiermee akkoord.

Van de 182 gezangen uit het vorige kerkboek gaan er 81 mee naar het nieuwe Gereformeerd Kerkboek. Dat betekent dat 101 gezangen niet meegeleverd worden. Van deze 101 gezangen zijn 49 opgenomen in het nieuwe Liedboek, al dan niet gewijzigd. Eén gezang is als ‘dubbeling’ verwijderd. Uiteindelijk verdwijnen er dus 51 gezangen definitief.

De besluiten van de Generale Synode van Ede (2014) met betrekking tot welke gezangen wel en niet meegaan naar het nieuwe Gereformeerd Kerkboek zijn gepubliceerd. Onder het kopje ‘Liturgie en kerkmuziek’ kan men de lijst van gezangen vinden die wel zijn opgenomen.

Specifieke Gezangen en hun Context

Het Gereformeerd Kerkboek bevat een diversiteit aan liederen, waaronder:

• Liederen die nauw verbonden zijn met de eigen spiritualiteit, zoals "Gerechtigheid en vrede dalen" (113) en "Een redder is voor ons geboren" (119).
• Liederen die speciaal voor de bundel zijn hertaald of herzien, zoals "Maria heeft aan Jezus" (144).
• Gezangen die ook in andere bundels voorkomen, zoals "Loof God! Mijn ziel en zinnen" (71), dat ook te vinden is in het Liedboek voor de kerken (Gezang 71) en Zingt Jubilate (712).

De bundel bevat ook liederen die de identiteit van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) weerspiegelen, zoals liederen over de verkiezing, het belijden van de eigen identiteit en de nadruk op de prediking van het Woord.

Voorbeelden van Liederen en hun Herkomst:

• "Loof God! Mijn ziel en zinnen" (Gezang 71 in het Gereformeerd Kerkboek, Gezang 71a in Liedboek voor de kerken, Gezang 712a in Zingt Jubilate).
• "Oog in oog met Gods heerlijkheid" (Gezang 24).
• "Vijf broden, welgeteld" (Gezang 42).
• "Mijn reizen stonden niet al op de kaart" (Gezang 50).
• "Ik ben de Heer" (Gezang 71).
• "Wie luistert hoort meer" (Gezang 77).
• "Onze Vader in uw rijk" (Gezang 85).
• "Als het lam wordt gegeten" (ook bekend als "Wees mijn brood en mijn beker") (Gezang 93 in de editie van 2006, Gezang 128 in de editie van 2006, Gezang 67 in Negentig Gezangen).
• "Ik ben het levensbrood" (Gezang 133, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Ik ben de goede herder" (Gezang 135, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Ik ben de weg, zo zegt de Heer" (Gezang 136, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Lazarus van Betanië" (ook bekend als "Ik ben de opstanding") (Gezang 137, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Ik ben de wijnstok" (Gezang 138, ook in editie 2006).
• "Uw opgang naar Jeruzalem" (Gezang 141, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Maria heeft aan Jezus" (Gezang 144, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Christus in het graf geborgen" (Gezang 169, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "In alle vroegte" (Gezang 170, ook in editie 2006 en Negentig Gezangen).
• "Van Pasen leven wij" (Gezang 176).
• "Wij zingen God ter ere" (Gezang 219, ook in editie 2006 en Ria Borkent, Zing met de hemelboden).

De bundel bevat ook liederen die specifiek de eigen identiteit en belijdenis van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt weerspiegelen. Enkele van deze liederen zijn speciaal voor deze bundel hertaald of taalkundig herzien.

tags: #gezang #71 #gereformeerd #kerkboek