Inleiding: De Toekomst van de Christelijke Gereformeerde Kerken
De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) staan voor aanzienlijke uitdagingen en veranderingen. De vorige analyses gaven al geen rooskleurig beeld van de staat van deze kerken. Het orthodox-gereformeerde karakter lijkt sluipenderwijs aangetast te worden door een postmoderne geest. Een belangrijke factor die deze ontwikkelingen stuwt, is het fenomeen van samenwerkingskerken, waarbij leden van verschillende kerkverbanden samen één gemeente vormen. De CGK hebben dit verschijnsel altijd krachtig voorgestaan, wat teruggaat tot de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw in relaties tussen 'buitenverbanders' (nu Nederlands Gereformeerde Kerken, NGK) en CGK-gemeenten.
Samenwerkingskerken: Een Groeiend Fenomeen
Deze vorm van samenwerking beperkt zich niet tot lokaal kerkelijk niveau, maar krijgt ook vorm binnen de kerkverbanden zelf. Afgevaardigden worden over en weer toegelaten tot meerdere vergaderingen. Een concreet voorbeeld is de '4G-kerk' in Dronten, bestaande uit twee CGK-gemeenten, de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt, GKv) en de NGK. Vanaf 1 januari 2019 houden deze gemeenten gezamenlijke middagdiensten.
Een initiatief van ds. A.A. Egas (CGK Damwoude) betreft gezamenlijke bijeenkomsten met meditatie, waarbij predikanten uit de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), de Hersteld Hervormde Kerk (HHK Damwoude) en de CGK Damwoude om beurten voorgaan. Ook CGK Zaandam (Menorah Zaanstad) en CGK Apeldoorn vieren regelmatig het Heilig Avondmaal met GKv en NGK in hun plaats.
Deze ontwikkelingen illustreren de opmerking van ds. Roos (CGK) dat kerkmuren afbrokkelen en gemeenten uit verschillende kerkverbanden steeds meer samensmelten. Hoewel dit proces niet altijd zonder slag of stoot verloopt, zoals blijkt uit discussies over de vertegenwoordiging van niet-CGK afgevaardigden in CGK-vergaderingen, is de tendens duidelijk.
De Vrouw in het Ambt: Een Controversieel Thema
Mensen die de orthodoxie van de CGK willen benadrukken, wijzen vaak naar besluiten met betrekking tot homoseksuelen, het Avondmaal, drama in de eredienst en de vrouw in het ambt. Hoewel deze beslissingen waardevol worden geacht, is de positie van de vrouw in het ambt een punt van voortdurende discussie.
De CGK-NGK Kruiskerk in Arnhem heeft het voornemen vrouwen tot de ambten toe te laten, een standpunt dat aanvankelijk door de CGK-classis Apeldoorn werd goedgekeurd, maar onder druk van binnenkerkelijke protesten werd teruggetrokken. Deze situatie is typerend voor kerken en kerkleden die geconfronteerd worden met een kerkverband dat niet altijd handelt naar hun wensen.
Desondanks blijft de classis Apeldoorn streven naar de mogelijkheid voor vrouwen in ambten binnen samenwerkingsgemeenten. Er wordt gewerkt aan een 'instructie' om het kerkrecht aan te passen en de discussie over vrouw en ambt aan te zwengelen. Ook in de CGK-classes Amsterdam en Den Haag wordt dit standpunt betwist. Den Haag heeft een instructie opgesteld om de CGK-synode te bewegen het eerdere besluit tegen vrouwen in het ambt op te heffen. CGK-NGK Aalsmeer ging zelfs zover dat vrouwelijke ambtsdragers in gezamenlijke diensten werden toegelaten.
De invloed van NGK en GKv predikanten is groot in deze ontwikkelingen, mede door de samenwerking in kerken. Ds. Roth, predikant van een CGK-GKv-NGK kerk in Hengelo, is een uitgesproken voorstander van de vrouw in het ambt.
Erosie van Kerkverbanden en de Weg naar Eenheid
De betekenis van kerk en kerkverband lijkt te eroderen. Voorgangers die over kerkgrenzen heen kansels beklimmen en kerkmuren die nauwelijks nog betekenis hebben voor het beroepen van predikanten, dragen bij aan het verlies van kerkelijk engagement bij gewone leden. De samenwerking met de PKN en de roep om eenwording met andere gereformeerde kerken, zoals de GKv en NGK, suggereren een mogelijke beweging richting de PKN.
Het verschijnen van het boek "Gereformeerde hermeneutiek vandaag" wordt gezien als een omslagpunt, dat de noodzaak van afscheidingen in twijfel trekt door de rol van de lezende mens in het verstaan van de Schrift te benadrukken.
De Fusie van GKv en NGK: Een Juridisch en Theologisch Perspectief
De aanstaande eenwording van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) roept vragen op over het besluitvormingsproces en de juridische aspecten. Jurist Pieter Pel betoogt dat het besluitvormingsproces niet in overeenstemming is met het geldende kerkelijk recht, omdat er nog geen ontwerptekst van het fusiebesluit is vrijgegeven.
De voorbereidingen voor de eenwording gaan echter al langer terug, met een basisbesluit uit 2017 dat het verlangen uitsprak om te komen tot één kerkgemeenschap. Dit proces heeft geleid tot een ontwerp-kerkorde die aan de kerken is voorgelegd. Het uiteindelijke besluit tot eenwording zal naar verwachting op 15 april 2023 worden genomen, waarna de nieuwe Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) per 1 mei 2023 zullen voortbestaan.
Pel benadrukt dat het kerkverband primair een zaak is van vrijwillige aansluiting, waarbij lokale kerken zelfstandig beslissen over deelname. De eenwording van de kerkverbanden betekent dat de rechtspersoon van de GKv één wordt met die van de NGK. Lokale kerken gaan hierin vanzelf mee, maar behouden de vrijheid om te beslissen of zij lid blijven van het nieuwe kerkverband.
De nieuwe kerkorde brengt ook wijzigingen met zich mee voor de plaatselijke kerken, waaronder aanpassingen in de samenstelling van de kerkenraad. Hoewel kerkenraden worden aangeraden hun gemeente te raadplegen, is dit niet altijd een formele eis voor besluitvorming, tenzij het gaat om hoofdzaken van beleid met verstrekkende financiële gevolgen.
Af splitsingen en de Zoektocht naar Identiteit
De ontwikkelingen binnen de GKv hebben geleid tot afsplitsingen, zoals de Gereformeerde Kerken Nederland (GKN) en De Gereformeerde Kerken hersteld (DGK). Predikanten zoals ds. J.R. Visser hebben de GKv verlaten vanwege veranderingen in de visie op schriftgezag, ethiek en de omgang met andere kerkverbanden. De GKN streeft naar een geordend kerkverband, grotendeels gebaseerd op de Dordtse Kerkorde.
Er is sprake van voorzichtige toenadering tussen de GKN en DGK, ondanks verschillen in kerkcultuur. De zoektocht naar een gemeenschappelijke identiteit en de juiste koers binnen de gereformeerde gezindte blijft een actueel thema.
Verschillende Visies op Kerkelijke Praktijken
Binnen de gereformeerde gezindte bestaan uiteenlopende opvattingen over diverse kerkelijke praktijken. Zo is er een verschuiving naar het zingen van gezangen naast psalmen, en ligt de nadruk in de prediking vaak op de zekerheid van het heil, soms ten koste van de worsteling met zonde. Dit leidt tot vragen bij individuen die overstappen naar andere kerkverbanden, zoals de Gereformeerde Gemeenten, met betrekking tot opvattingen over inenting, verzekering, televisie en de rol van muziek in de eredienst.
De vraag of een belijdenis van het geloof, afgelegd in een specifieke lokale gemeente, nog geldig is bij een verhuizing of verandering van predikant, wordt beantwoord met het principe dat de belijdenis een uiting is van betrokkenheid bij de boodschap van Gods Woord. Hoewel de oprechtheid van het geloof intact blijft, kan de keuze voor een andere kerkgemeenschap beïnvloed worden door de prediking.
tags: #gkv #predikant #naar #ander #kerkverband