De Gereformeerde Kerk van Zwijndrecht, met een geschiedenis die teruggaat tot de late 19e eeuw, is een gemeenschap die zich voortdurend heeft aangepast en ontwikkeld. Deze kerk heeft een bewogen verleden, gekenmerkt door groei, uitdagingen en de voortdurende zoektocht naar het volgen van Jezus en het verspreiden van Zijn boodschap.
Het begin van de Doleantie en de eerste kerk
Het officiële begin van de Gereformeerde Kerk van Zwijndrecht wordt gemarkeerd op zondag 16 maart 1890, met de aanvang van de Doleantie in Zwijndrecht. Op die dag gaf de kerkenraad te kennen voortaan te leven onder de Dordtse Kerkorde van 1618/1619. De eerste samenkomsten vonden plaats in een provisorische schuur aan de Langeweg, de schuur van A. van Rijs. Deze plek, hoewel eenvoudig en soms oncomfortabel met de aanwezigheid van vee en gevogelte, was een plek waar de gemeente zich "gezegend bijeen" voelde.
Ds. A. Knoll leidde de eerste dienst. Hij was kort daarvoor afgezet in de hervormde kerk omdat hij weigerde een classisbeurt te vervullen in Rijsoord. Deze periode werd gekenmerkt door kerkelijke beroering, waarbij rechtzinnige voorgangers verplicht werden vrijzinnigen toe te laten tot het Heilig Avondmaal en de doop van hun kinderen.
Al in 1890 werd begonnen met de bouw van een kerkgebouw, dat binnen een half jaar werd voltooid en eind van het jaar in gebruik werd genomen. Dit gebouw, gelegen aan de Rotterdamseweg, werd het centrum van de gereformeerde gemeenschap.
Groei en uitdagingen in de eerste decennia
De eerste 50 jaar van de kerk verliepen niet zonder slag of stoot, maar de groei was aanzienlijk. Al in het eerste jaar telde de gemeente 1800 leden. Na de eeuwwisseling groeide de gemeente mee met de burgerlijke gemeente, hoewel niet zo snel als verwacht. De gestage groei van de kerkelijke gemeente werd uiteindelijk ds. Knoll te zwaar.
In 1905 telde men meer dan 2000 gemeenteleden, verdeeld over circa 400 huisgezinnen. De komst van ds. D. Hoek in 1905 was een belangrijke versterking, maar het vertrek van beide predikanten in 1910 werd als een gemis ervaren. Vanaf 1907 werden er ook kerkdiensten belegd in Groote Lindt.
Op 11 december 1910 kwam ds. J.E. Vonkenberg naar Zwijndrecht. Onder zijn leiding groeide de kerk van 2000 tot 2650 leden. Na het vertrek van ds. Vonkenberg in 1920, kwam ds. Rolloos. De oprichting van een eigen Gereformeerde Kerk in Groote Lindt leidde tot een daling van het ledental in Zwijndrecht naar 2250.
De crisisjaren hadden ook invloed op gereformeerd Zwijndrecht, met sterk teruglopende inkomsten. Ondanks de uitdagingen kreeg Zwijndrecht in 1936, na een periode van hulppredikerschap, een tweede predikant in de persoon van ds. J.C. Hagen, wat noodzakelijk was met meer dan 2400 leden.
De Bethelkerk en haar ontwikkeling
De naam Bethelkerk werd pas rond 1960/1961 bedacht, toen de bouw van een tweede kerk dichterbij kwam. Daarvoor werd gesproken over de kerk aan de Rotterdamseweg of de Langeweg. Het oorspronkelijke kerkgebouw, de Bethelkerk, werd in 1890 gebouwd als een zaalkerk, eenvoudig maar stijlvol. In 1913 werd het kerkgebouw uitgebreid met een dwarsvleugel, wat resulteerde in de kenmerkende T-vormige plattegrond.
De kerk heeft door de jaren heen vele aanpassingen ondergaan. Zo werd in 1893 de avondmaalstafel vergroot en in 1905 en 1911 werden uitbreidingsplannen gemaakt. In 1921 kwamen de plannen voor een nieuwe galerij op tafel. De kerk onderging in de vroege jaren '30 een grote restauratie en in 1990 werd het liturgisch centrum verbouwd.
Het kerkgebouw doorstond de oorlog relatief onbeschadigd, al wierp de Tweede Wereldoorlog wel een donkere schaduw. Ter herdenking van de oorlogsslachtoffers werd in 1947 een gedenksteen ontworpen, die in maart 1948 werd onthuld en later, bij de verbouwing in 2005/2006, naar het atrium werd verplaatst.
Het orgel van de Bethelkerk
De geschiedenis van het orgel in de Bethelkerk is ook opmerkelijk. Na de bouw van de kerk maakte men in de eerste jaren gebruik van een huurorgel, waarschijnlijk een harmonium. Dit instrument was in 1899 versleten, waarna de kerkenraad besloot een nieuw orgel te laten plaatsen. Het contract voor de bouw werd getekend op 25 september 1899, en het orgel werd op 22 augustus 1900 in gebruik genomen.
De toestand van het orgel ging in de loop der jaren achteruit. In 1938 werd overwogen een nieuw instrument aan te schaffen, maar dit ging wegens de kosten niet door. In 1942 werden er plannen ingediend voor herstel en verbouwing. Na een ombouw in 1947 door de firma Bern. Pels & Zoon uit Alkmaar, werd het orgel in 1970 door de firma Verschueren onder handen genomen.
Na een periode van anderhalf jaar buiten gebruik te zijn geweest, werd het verbouwde kerkgebouw in januari 2006 weer in gebruik genomen. Tegelijkertijd werd ook het orgel grondig gerestaureerd door de firma A. Nijsse & Zoon uit Oud Sabbinge. Het orgel kreeg zijn mechanische tractuur terug, waarbij het goede pijpwerk behouden bleef en enkele nieuwe registers werden aangebracht. In april 2006 werd het gerestaureerde orgel opnieuw in gebruik genomen. In 2017 werd de Cornet V uitgebreid met vijf tonen om beter aan te sluiten bij de veranderende gemeentezang.
De weg naar een tweede kerk en verdere ontwikkelingen
De geschiedenis naar een tweede kerkgebouw gaat terug tot 1920, toen de kerkenraad een eerste onderzoek instelde naar de mogelijkheid van een tweede kerk. Dit onderwerp kwam opnieuw ter sprake in 1934 en 1938, toen er grond werd aangekocht aan de Burg. Doornlaan.
Tijdens de oorlogsjaren werd er gekerkt in schoolgebouw 'De Morgenstond' en het veilinggebouw. In oktober 1943 werd een bouwcommissie gevormd om een architect uit te nodigen een ontwerp te maken voor een kerk met 900 zitplaatsen. Door de oorlog kwam dit plan echter niet verder.
Na de bevrijding, op 14 mei 1945, kwam de bouwcommissie weer bijeen en presenteerde twee jaar later een plan. Een definitieve opdracht tot bouwen werd echter niet verstrekt vanwege de onzekere tijden. In 1951 nam het initiatief een andere wending toen de Stichting Gereformeerde Jeugdactie de kerkenraad verzocht gronden beschikbaar te stellen voor een jeugdgebouw. Tegelijkertijd waren er bij de diaconie initiatieven voor de bouw van een bejaardentehuis. Vanaf dat moment werd gedacht aan de bouw van een centrum waarin kerk, jeugdgebouw en bejaardentehuis zouden samenkomen.
Tijdens de jaren 1951 tot 1958 werden zowel De Vonkenberg als De Lichtkring gerealiseerd. In 1963 kon ook de Koningskerk in gebruik worden genomen.
Fusies en de Protestantse Gemeente Zwijndrecht
De Gereformeerde Kerk van Zwijndrecht-Groote Lindt vierde in 2020 haar 100-jarig bestaan. Door de coronapandemie kon de jubileumdienst echter pas later plaatsvinden.
De predikant, ds. E.G. Matser, reflecteerde op de geschiedenis en de toekomst. Hij benadrukte de uitdagingen van een steeds kleiner wordende gemeente en de noodzaak om nieuwe wegen in te slaan. Momenteel vinden er gesprekken plaats met de Gereformeerde Bethelkerk en de Hervormde Gemeente om te komen tot één Protestantse Gemeente Zwijndrecht.
Het samengaan van de Ichthuskerk en De Burcht had voor sommigen verdriet veroorzaakt. Het gedenkboek, rijk geïllustreerd, biedt uitgebreide informatie over de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk te Zwijndrecht-Groote Lindt, vanaf de oprichting op 6 maart 1921 als De Gereformeerde Kerk te Groote Lindt. Het boek beschrijft de diverse kerkgebouwen, de glas-in-loodramen, kerkelijke activiteiten, het diaconale werk en het jeugdwerk, en bevat interviews met gemeenteleden.
De Vaste Burcht Kerk: Een hedendaagse visie
De Vaste Burcht kerk, met dominee Martijn Leeftink aan het roer sinds 1 februari, heeft een duidelijke visie. De gemeente wil de grootheid van God zichtbaar maken door Jezus te volgen en de naaste lief te hebben als zichzelf. De kerk wil een plek van verbinding zijn, waar mensen van diverse achtergronden elkaar kunnen ontmoeten, leren kennen, waarderen en respecteren.
Dominee Leeftink benadrukt het belang van de kerk als een plek van rust en ontmoeting, die niet alleen een religieuze, maar ook een maatschappelijk-sociale functie heeft. Hij hoopt dat de Vaste Burcht een dergelijke plek kan worden voor de wijk, waar iedereen, ongeacht kerkelijke of christelijke achtergrond, zich welkom, thuis en vrij voelt om binnen te lopen.
De kerkdiensten vinden plaats op zondagen, waarbij geluisterd wordt naar woorden uit de Bijbel, gezongen, gebeden en God en elkaar ontmoet. De Bijbel wordt gezien als het belangrijkste boek, waarin God Zichzelf laat kennen en dat de gemeente probeert toe te passen in het dagelijks leven.
De Vaste Burcht nodigt iedereen van harte uit voor de kerkdiensten of een praatje op het kerkplein. De gemeente wil graag kennismaken en luisteren naar ieders verhaal en vragen.
tags: #gkv #vaste #burcht #zwijndrecht