Roerige tijden zijn van alle eeuwen. In de dagen van Habakuk werd Gods volk verscheurd door politieke verdeeldheid, angst en beschuldigingen over en weer. Ook vandaag verketteren christenen elkaar om hun politieke standpunten. Wat vraagt dat van ons? Niet een waterig compromis, maar radicale navolging van Christus.
De Klacht van Habakuk
De profeet Habakuk richt zich tot God met een diepe frustratie over het onrecht dat hij om zich heen ziet gebeuren. Hij is radeloos en verbijsterd door het geweld, de ellende, de verwoesting, de twist en de tweedracht die heersen. De wet verliest zijn kracht en het recht komt verdraaid tevoorschijn, terwijl de goddeloze de rechtvaardige omsingelt.
De tekst uit Habakuk 1:2-4 beschrijft deze situatie treffend:
HEERE, hoelang roep ik om hulp en luistert U niet, roep ik tot U: Geweld! en verlost U niet? Waarom doet U mij onrecht zien en aanschouwt U de moeite? Ja, verwoesting en geweld zijn tegenover mij, er ontstaat onenigheid, ruzie verheft zich. Daarom verliest de wet zijn kracht en komt het recht nooit meer tevoorschijn; want de goddeloze omsingelt de rechtvaardige, daarom komt het recht verdraaid tevoorschijn.
Deze situatie wordt geschetst in een tijd waarin koning Jojakim aan de macht is. Hij laat een prachtig paleis voor zichzelf bouwen en dwingt zijn volk om gratis voor hem te werken. Hij regeert met geweld, denkt alleen aan eigen voordeel en laat onschuldigen vermoorden. Dit creëert een klimaat waarin anderen ook vrij spel krijgen om onrecht te plegen.
Gods Onverwachte Antwoord
Habakuk richt zich tot God met de vraag hoe lang dit nog mag duren en waarom God niet ingrijpt. Hij spoort God aan om in te grijpen, wat getuigt van een brutale, maar oprechte taal gericht op God. Bij God kan men zijn woede en verdriet kwijt.
Het antwoord van God is echter niet wat Habakuk had verwacht. In plaats van koning Jojakim te straffen, kondigt God aan dat Hij het kwaad zal bestraffen met een nog groter kwaad: de Chaldeeën, oftewel de Babyloniërs. Dit opkomende volk zal Juda komen plunderen en gevangen nemen.
Gods woorden hierover zijn te vinden in Habakuk 1:6-7:
Ik laat de Chaldeeën komen, dat grimmige, onstuimige volk, dat de hele aarde doorkruist om andermans woonplaatsen te bezetten. Geducht en gevreesd is het, het stelt zijn eigen wet, vertrouwt op eigen macht.
Dit antwoord verbijstert Habakuk. Hoe kan God toestaan dat zo'n gewelddadig volk hen overheerst? Hij begrijpt niet hoe God zo'n volk kan gebruiken om Zijn eigen volk te tuchtigen, vooral omdat dit volk nog meer ongebreideld geweld hanteert en het recht van de sterkste toepast.
Habakuks Aanhoudende Vragen en Vertrouwen
Ondanks zijn verbijstering en verwarring, blijft Habakuk God zoeken en confronteren met zijn vragen. Hij blijft klagen over de situatie van het volk en wacht trouw op Gods antwoord, zoals een soldaat op de muren van de stad wacht.
Habakuk leert ons dat het belangrijk is om ons te laten raken door onrecht en er woedend over te zijn, in plaats van ons af te sluiten voor narigheid. Hoewel het moeilijk kan zijn om Gods hand in de geschiedenis concreet aan te wijzen, leert Habakuk ons om grote gebeurtenissen niet los te zien van God.
De tekst benadrukt dat we grote gebeurtenissen weliswaar niet direct als Gods straf moeten zien, maar dat onze taak ligt in het doen wat belangrijk is: God eren in goede en slechte tijden, opkomen voor de zwakken, en de nood van de wereld bij God brengen door te bidden en te klagen.
Daarnaast mogen we zelf stappen zetten tegen onrecht: recht doen, trouw betrachten, nederig de weg van God gaan en delen wat we ontvangen hebben. We mogen samen zoeken naar Gods hand in wat er in de wereld gebeurt, blij zijn met waar Gods koninkrijk meer en meer aanwezig is, en klagen en actie voeren tegen plekken waar God wordt tegengewerkt.
Habakuk gelooft in de God van de Bijbel als de God die alles geschapen heeft, die nooit loslaat wat Hij is begonnen, en die alles nieuw zal maken en herstellen. Hij noemt God zijn Rots en de Heilige van Israël, en vertrouwt op Hem in goede en slechte tijden. Dit vertrouwen is de kern van het geloof: de rechtvaardige leeft door zijn geloof.
De Gerechtigheid van God en het Geloof
Het thema van Gods gerechtigheid en het geloof is centraal in het boek Habakuk, zoals ook Maarten Luther ontdekte. De woorden uit Romeinen 1:17 en Galaten 3:11, "De rechtvaardige zal door zijn geloof leven", zijn hierbij cruciaal.
Het gaat niet om het navolgen van de wet of het doen van goede werken, maar om het geloof in Christus. God schenkt door dit geloof alles wat nodig is. Dit is genadig en bevrijdend, omdat men zich niet hoeft op te knappen of zichzelf zo goed mogelijk hoeft te presenteren voor God.
Habakuk, die worstelt met Gods gang van zaken, klimt op de wachttoren om te zien of God van Zich laat horen. Hij krijgt de opdracht om een bericht van God te maken, vergelijkbaar met een reclamebord langs de weg. Dit bericht spreekt over het oordeel dat zal komen over Babel, dat hoogmoedig, trouweloos en moordzuchtig is.
Dit is een waarschuwing voor hen die de stijl van Babel hanteren: een leven dat draait om geluk, genot, macht en hebzucht, zonder God, zal ten onder gaan. Het oordeel komt, wat een eeuwige ramp is. Maar wie zich waagt aan Gods beloften, zal leven.
Leven met God betekent niet dat men gespaard blijft van moeilijkheden zoals ziekte of zorgen. Toch leeft de rechtvaardige van Gods gunst en Zijn troostvolle beloften. Hij wordt gedragen door God door de stormen van het leven heen.
In het licht van de Heer Jezus wordt dit duidelijk. Hij, de Rechtvaardige, maakt velen rechtvaardig. Aan het kruis draagt Hij het oordeel van God over de zonden. Door Zijn offer en door het geloof worden wij met Hem verbonden. Als de boeken open gaan, zal blijken dat Christus onze rekening heeft betaald.
MOZES | God sprak vanuit de brandende struik (4K filmische Bijbelbeleving)
De kernboodschap is dat we niet leven door ons eigen doen, maar door Gods schenkende gerechtigheid in Christus. Dit leven, gebaseerd op geloof en Gods beloften, is een leven dat standhoudt, zelfs in de moeilijkste omstandigheden.
De vragen die Habakuk in de zesde eeuw voor Christus bezig hielden, zoals hoe God al het onrecht in de wereld kan toelaten en waarom Hij niet ingrijpt, zijn nog steeds actueel. Het sociale onrecht, politiek geweld en de voorspoed van de goddeloze ten koste van de rechtvaardige, zijn problemen die tallozen hebben gekweld.
Hoewel menselijkerwijs geen verklaring te vinden is voor deze vragen, vindt de mens vrede en rust door zich toe te vertrouwen aan God zelf en zich te buigen voor de grote God. Het gaat uiteindelijk om Gods regering, die voor ons vaak ondoorgrondelijk is.
In tegenstelling tot vroeger, waar men in oorlogen of rampen gemakkelijk Gods straf zag, kunnen wij ons beter laten leiden door Jezus' waarschuwing tegen een dergelijke lichtvaardige 'verklaring' van schuld en lijden.
De les van Habakuk is dat we geroepen zijn om de nood van de wereld bij God te brengen, te bidden, te klagen en het gesprek met God te blijven zoeken. God heeft liever dat we onze nood met grote woorden bij Hem uitstorten, dan dat we het voor onszelf houden.