Achtergrond en Bouw van de Pauluskerk
De Pauluskerk aan de Wolfert van Borsselenweg in Amstelveen, oorspronkelijk gebouwd als de tweede gereformeerde kerk van de gemeente Nieuwer-Amstel, is een architectonisch waardevol gebouw, ontworpen door architect A.T. Kraan. De ingebruikname van het gebouw vond plaats op 22 december 1937. De realisatie van de kerk, ondanks de economisch moeilijke crisisjaren, getuigt van het geloof en de vasthoudendheid van de gemeenteleden. Door jarenlange inspanningen om geld bijeen te brengen, werd in november 1936 het benodigde bedrag van 10.000 gulden verzameld, wat de weg vrijmaakte voor de aankoop van de beoogde grond.
Van de zestig aangemelde architecten werd A.T. Kraan uit Oegstgeest geselecteerd. Hij slaagde erin om in een opmerkelijk korte tijd een schetsontwerp te presenteren. Op 27 januari 1937 stemde de toenmalige kerkenraad in met het voorstel van de bouwcommissie: een kerk met 900 zitplaatsen, een vergaderzaal, een pastorie en een kosterswoning. De initiële kosten werden geraamd op 70.000 gulden. De eerste paal werd geslagen op 26 april 1937.
Tijdens het bouwproces ontstonden er echter complicaties. De Nederlandse regering zag zich genoodzaakt de "Gouden Standaard" te verlaten, wat leidde tot een herziening van de stichtingskosten vanwege verwachte prijsstijgingen. Na zorgvuldige overweging werd besloten de kerk te voltooien voor 95.000 gulden, waarvoor een lening van 22.000 gulden werd afgesloten.
Op 2 december 1937 koos de kerkenraad ervoor de nieuwe kerk te vernoemen naar de apostel Paulus, waarmee de voorgestelde naam Calvijn werd overtroffen. De reden voor deze voorkeur is niet volledig duidelijk, maar de populariteit van predikingen uit de brieven van Paulus in die tijd kan hierin een rol hebben gespeeld.
De officiële ingebruikname van de kerk vond plaats op woensdag 22 december 1937, in aanwezigheid van talrijke autoriteiten. De verslagen vermelden diverse giften, waaronder die van vier leden die een doopvont schonken. De meest recente leden zorgden voor een avondmaalsstel, terwijl een broeder uit Amsterdam 18 lederen Bijbels voor ambtsdragers ter beschikking stelde. De eerste eredienst werd gehouden op eerste kerstdag 1937.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de torenspits op last van de Duitse bezetter verwijderd, uit vrees dat de toren als baken zou dienen voor geallieerde bommenwerpers. In 1961 onderging het interieur van de Pauluskerk een ingrijpende restauratie, waarbij de originele zitplaatsen op de begane grond werden vervangen door modernere hardhouten banken.
Architectonische Beschrijving van de Pauluskerk
De Pauluskerk kenmerkt zich door zijn expressieve bakstenen architectuur, typisch voor de bouwstijl van de jaren twintig en dertig, mede beïnvloed door architect Boeyinga. Zijn Koningskerk in Haarlem (helaas verwoest door brand) diende als inspiratiebron voor dit type gereformeerde kerken. Hoewel niet strikt een "Amsterdamse School"-kerk, zijn de invloeden van deze stijl duidelijk zichtbaar in het gebruik van baksteen, de hoge, expressieve puntdaken en de uitgebreide glas-in-loodramen.
De kerk is gebouwd op een terp, wat de verheven aard van het kerkelijk en geestelijk leven symboliseert. De drie kappen, elk met een eigen ingang, staan voor de Drie-eenheid. Aangrenzend aan het hoofdgebouw bevindt zich een bijgebouw met vergaderzalen en kleinere ruimtes voor bijeenkomsten.
Interieur en Symboliek
Het interieur van de kerk is ontworpen volgens de principes van dr. Abraham Kuyper, een prominente theoloog, predikant, staatsman en journalist, hoewel er aanzienlijke moderniseringen hebben plaatsgevonden. De drie hoofdingangen leiden via smalle portalen naar de kerkruimte, waar de kerkbanken in een waaiervorm zijn opgesteld, gericht naar de kansel en het orgel.
Het imposante orgel, met een opvallende orgelfaçade, werd in 1938 vervaardigd door orgelbouwer Gerrit van Leeuwen uit Leiderdorp en in 1951 uitgebreid. Bijzonder zijn de overvloedige, kleurrijke glas-in-loodramen. De vormen, lijnen en krullen op het glas verraden de invloed van de Amsterdamse School. Bovenin de grote ramen is een zwaluw afgebeeld, een verwijzing naar Psalm 84, waar zwaluwen een nest bouwen in Gods huis. Dit is het enige herkenbare motief in de verder abstracte ramen. Hoewel de maker van het glas-in-lood niet met zekerheid bekend is, wordt op basis van stilistische overeenkomsten met het werk van A.C. Valstar uit De Bilt, die ook de ramen van de Oosterkerk in Zeist ontwierp, gespeculeerd over zijn betrokkenheid.
Recente Ontwikkelingen en de Eben-Haëzer Gemeente
In het nieuwe millennium werd de Pauluskerk aangekocht door de lokale gemeente van de Gereformeerde Bond binnen de Hervormde Kerk. Voorheen hield deze gemeente haar diensten in het Eben-Haëzergebouw aan de Molenweg. Eind februari 2004 werd de verbouwing van de Pauluskerk afgerond, waardoor het gebouw geschikt werd gemaakt voor de Eben-Haëzergemeente.
Tegenwoordig vinden er op zondagen twee diensten plaats, om 10:00 uur en 18:30 uur. Tijdens de renovatie van de paraboolvormige kap werden moderne platen aangebracht en verlichting ingebouwd, waardoor het oorspronkelijke beschot niet meer zichtbaar is. Het is mogelijk dat dit beschot vergelijkbaar was met dat in de Nassaukerk in Amsterdam.
De Eben-Haëzer gemeente is een Hervormde Gemeente op Gereformeerde Grondslag. Vanaf februari 2004 is de gemeente verhuisd naar de Pauluskerk, nadat het oorspronkelijke gebouw aan de Molenweg 10, na een verzoek tot wijziging van de bestemming naar woondoeleinden, behouden bleef voor maatschappelijke doeleinden. Dit maakte de vestiging van medische voorzieningen, zoals huisartsenpraktijken, mogelijk.
De gemeente legt een grote nadruk op Bijbelstudie en wil de Bijbelse boodschap helder overbrengen. Ze streeft ernaar een warme gemeenschap te zijn waar iedereen welkom is, geloof en leven gedeeld kan worden, en ruimte is voor vragen. De communicatie binnen de gemeente verloopt voornamelijk via de EH-app, waar nieuws, aankondigingen en agenda-informatie worden gedeeld.
Historische Context en Gemeenschapsleven
Tijdens Open Monumentendag 2016 was de Pauluskerk toegankelijk voor publiek. De huidige gebruikers verleenden rondleidingen en stelden bezoekers in staat het glas-in-lood te fotograferen.
In maart 1939 vond er in het oorspronkelijke Eben Haëzer gebouw aan de Molenweg een propagandabijeenkomst van de Landstorm plaats. De Landstorm, een vrijwilligersformatie van de landmacht, werd na de Duitse inval in 1940 ontbonden. De belangstelling voor de Landstorm nam af, terwijl de aandacht uitging naar de soldaten die Schiphol moesten verdedigen. Er werden militaire tehuizen ingericht, waaronder een Christelijk Militair Tehuis in kleuterschool Lenteknoppen.
Diverse comités, zoals het Comité Ontwikkeling en Ontspanning voor Militairen, zorgden voor het welzijn van de militairen. Militairen die elders dienden, ontvingen pakketten en brieven, waaronder de "14-daagse brief" van de hervormde Dorpskerk.
De geboorte van prinses Irene op 5 augustus werd groots gevierd in Amstelveen, wat de toenmalige sfeer van hoop en gemeenschapszin weerspiegelt.
De Eben-Haëzer Gemeente en Praktijkruimteproblematiek in Amstelveen
Het gebouw aan de Molenweg 10, waar de Eben-Haëzer Hervormde Gemeente jarenlang dienst hield, is verdwenen uit het straatbeeld van Amstelveen. Vanaf februari 2004 is de gemeente verhuisd naar de Pauluskerk.
De Eben-Haëzer gemeente benaderde in 2003 de Gemeente Amstelveen met het verzoek de bestemming van het gebouw aan de Molenweg 10 te wijzigen van maatschappelijke doeleinden naar woondoeleinden. Dit verzoek werd niet gehonoreerd, omdat het gebied "Patrimonium-Oost" enkel de bestemming "maatschappelijke doeleinden" toestond.
Onderzoek wees uit dat er vanaf 2007 behoefte zou ontstaan aan praktijkruimten voor huisartsen, tandartsen en fysiotherapeuten in dit deel van Amstelveen. De Gemeente Amstelveen stelde voor dat een projectontwikkelaar een bouwplan zou indienen waarin aangetoond moest worden dat de opbrengsten uit sociaal-medische voorzieningen te laag zouden zijn. Hierdoor kon een deel van het gebouw de bestemming "maatschappelijke doeleinden" krijgen en een deel woonbestemming, wat het medisch-maatschappelijke gebruik van het pand handhaafde.
In 2006 voerden wijkplatforms en bewonerscomités gesprekken met de projectontwikkelaar over het zogenaamde "Ahoed"-gebouw aan de Molenweg 10. Zorgen over verkeersdrukte en parkeeroverlast in de wijk werden geuit. Krämer Planontwikkeling BV ontwikkelde in samenwerking met de gemeente Amstelveen een project, waarin een tweede vestiging van Apotheek Dr. F. Amelink en praktijken van zeven huisartsen en een fysiotherapeut zouden komen.
Er ontstond echter een juridisch conflict tussen de artsen en de projectontwikkelaar, waardoor de geplande oplevering op 1 maart 2010 niet gehaald werd. Dit leidde tot zorgen over de continuïteit van de zorg voor patiënten. GroenLinks-raadslid Dorien Mijksenaar pleitte voor een stevigere gemeentelijke strategie voor de huisvesting van artsen.
Het vinden van praktijkruimten voor huisartsen in Amstelveen is al langer een uitdaging. In het verleden moesten huisartsen noodgedwongen praktijk houden in tijdelijke of ongeschikte ruimtes, zoals een oud belastingkantoortje of zelfs een kapel. De situatie werd gecompliceerder door huurcontracten die werden opgezegd en de vertraging bij de HOED aan de Molenweg.
In 2007 wijzigde de gemeenteraad het bestemmingsplan om de vestiging van huisartsenpraktijken aan de Molenweg mogelijk te maken. Ondanks unanieme besluitvorming en aandringen op een actievere rol van het gemeentebestuur, bleef de concrete invulling achterwege. GroenLinks benadrukte de noodzaak van vroegtijdige planning en nauwe samenwerking met wijkbewoners om de gezondheidszorg in de wijken te behouden.
De recente problematiek onderstreept het belang van een proactieve gemeentelijke strategie voor de huisvesting van huisartsen, vooral gezien de verwachte pensionering van meerdere artsen in Amstelveen Oost.
Overige Kerken en Initiatieven in Amstelveen
In september 2023 startte de Arise Church, een evangelische pinkstergemeente, haar activiteiten in het wijkcentrum Westend. De laatste dienst in de Immanuelkerk, een Nederland Gereformeerde Gemeente, vond eind juni plaats.
Het platform "Geloven in Amstelveen" streeft naar eenheid in verscheidenheid onder christenen in de stad, met als doel onderlinge ontmoeting, samenwerking en inzet voor de bloei van Amstelveen.
Sinds september 2023 is Amstelveen ook een afdeling van SchuldHulpMaatje rijker, een initiatief dat voortkomt uit diverse Amstelveense kerken om mensen met financiële problemen te ondersteunen.
De christelijke leefgemeenschap Dorothy is sinds 2020 actief in Amstelveen.
De Actie Vrijheidsbrief, gericht op het schrijven voor gevangenen wereldwijd, wordt al meer dan vijfentwintig jaar in Amstelveen gehouden.
Diverse Alphacursussen worden regelmatig georganiseerd in Amstelveen, bedoeld voor mensen die vragen hebben over het leven en geloof. Cursussen vinden plaats in de Stadshartkerk, bij CAMA, en voor jongeren via XCEPTD.
Het Amstelveengebed, een interkerkelijke gebedsbijeenkomst, vindt maandelijks plaats op de vierde donderdag van de maand in de Kruiskerk.
De Huidige Gemeente in de Pauluskerk
De gemeente die samenkomt in de Pauluskerk is een christelijke gemeente die zich verbonden voelt met elkaar en met alle christenen wereldwijd door Jezus Christus. Zij beschouwt zichzelf als een actieve gemeente waar jongeren en ouderen welkom zijn.
Wekelijks vinden er erediensten plaats om God te loven, Zijn boodschap te horen, en elkaar te ontmoeten en bemoedigen. Er zijn diverse activiteiten voor kinderen en jongeren, zoals kinderclubs, een jeugdvereniging en catechisatie. Tijdens de ochtenddienst is er een crèche voor jonge kinderen.
De diensten zijn te beluisteren via Kerkdienstgemist.nl, met zowel beeld als geluid. Voor vragen over geloof of persoonlijke levensvragen kan men contact opnemen met predikant ds. E.C. de Waard of een van de gemeenteleden.
De gemeente werkt aan een veilige kerk, in lijn met het landelijke beleid. Dit houdt in dat leden elkaar met respect behandelen en dat ambtsdragers zich bewust zijn van hun positie en de rol van machtsverschillen. Drie vertrouwenspersonen uit verschillende kerken zijn aangesteld om aanspreekbaar en bereikbaar te zijn voor alle gemeenteleden, als eerste aanspreekpunt en luisterend oor voor vertrouwelijke zaken.
tags: #hervormde #gemeente #eben #haezer #amstelveen